هجرتی کوتاه و تأثیری به بُلندای ۱۲ قرن

بر پایه روایت مشهور، حضرت فاطمه معصومه(س) در سال ۲۰۱ هجری قمری، در مسیر سفر از مدینه به خراسان وارد قم شدند و پس از اقامتی کوتاه در همین شهر رحلت کردند.

امروز نیز ۲۳ ربیع‌الاول به عنوان «روز قم» شناخته می‌شود و بر اساس مصوبه جلسه ۹۰۹ شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۴۰۳، این عنوان در ضمیمه تقویم رسمی کشور درج شده است.

 برای فهم اهمیت این روز، باید قم را نه تنها پس از ورود حضرت معصومه(س)، بلکه پیش از سال ۲۰۱ هجری نیز دید؛ شهری که پیش از حضور ایشان زمینه‌های تبدیل‌شدن به یکی از مراکز مهم تشیع را فراهم کرده بود، اما حضور و سپس آرامگاه آن حضرت، این روند را وارد مرحله‌ای کاملاً تازه کرد. قم پیش از ورود حضرت معصومه(س)

برای شناخت اهمیت ۲۳ ربیع‌الاول باید ابتدا تصویری از قم پیش از ورود حضرت فاطمه معصومه(س) داشت. برخلاف تصور عمومی، تشیع در قم با ورود آن حضرت آغاز نشد. این شهر پیش از سال ۲۰۱ هجری نیز یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های شیعی در ایران بود و خاندان اشعری در شکل‌گیری و تثبیت این هویت نقشی اساسی داشتند.

اشعریان که از کوفه به این منطقه مهاجرت کرده بودند، علاوه بر نقش اجتماعی و اقتصادی، ارتباط نزدیکی با امامان شیعه داشتند. شماری از راویان و محدثان نامدار شیعه از قم برخاستند و ارتباط علمی و مذهبی این شهر با مراکز شیعی آن روزگار، به‌تدریج قم را به یکی از کانون‌های مهم امامیه تبدیل کرد.

رسول جعفریان، پژوهشگر و مورخ معاصر تاریخ تشیع، در گفت و گو با خبرنگار ایمنا درباره جایگاه قم در این دوره تعبیری قابل توجه دارد و می‌گوید: شهر قم را باید نخستین شهر شیعی در حوزه‌ای دانست که به نام ایران شناخته می‌شود.

این سخن نشان می‌دهد شهری که در سال ۲۰۱ هجری میزبان حضرت معصومه(س) شد، از پیش بستری اجتماعی و مذهبی آماده برای پذیرش یکی از شخصیت‌های برجسته خاندان اهل‌بیت(ع) داشت.

۲۳ ربیع‌الاول؛ میهمانی که ماندگار شد …