تنگه هرمز، اهرم تبدیل ایران به قدرت جهانی - تسنیم

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی به شمار می‌رود. اهمیت تنگه هرمز از جایگاهی ناشی می‌شود که این تنگه در شبکه جهانی جریان انرژی دارد. در «نظریه شبکه‌ها»، همه نقاط یک شبکه ارزش یکسان ندارند؛ چرا که برخی گلوگاه‌ها چنان «مرکزی» هستند که اختلال در آنها می‌تواند جریان کل شبکه را مختل کند. تنگه هرمز را به دلایل زیر می‌توان یکی از این گره‌های حیاتی در شبکه انرژی جهان دانست.

یکی از دلایل که تنگه هرمز اهرم قدرت جهانی است به مفهوم «گلوگاه راهبردی» مربوط است. گلوگاه نقطه‌ای است که ظرفیت عبور از آن نسبت به حجم جریانی که به آن وابسته است، محدود است و جایگزینی آن در کوتاه‌مدت دشوار یا پرهزینه است. اهمیت تنگه هرمز دقیقاً از همین شکاف میان «حجم وابسته» و «ظرفیت جایگزین» ایجاد می‌شود. در سال 2025 حدود 20 میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در روز از تنگه هرمز عبور کرد. در مقابل، ظرفیت خطوط لوله‌ای که امکان دور زدن تنگه هرمز را فراهم می‌کنند تنها بخش محدودی از این حجم را پوشش می‌دهد. بنابراین، تنگه هرمز صرفاً یک مسیر انتقال نیست؛ بلکه محدودیتی فیزیکی بر انعطاف‌پذیری نظام انرژی جهانی است.

دلیل دوم، «مفهوم وابستگی متقابل نامتقارن» است. در اقتصاد سیاسی بین‌الملل، وابستگی متقابل لزوماً به معنای رابطه‌ای برابر نیست. اگر یک طرف برای دسترسی به یک منبع یا مسیر حیاتی گزینه‌های محدودی داشته باشد و طرف مقابل گزینه‌های بیشتری در اختیار داشته باشد، این رابطه می‌تواند به ابزار قدرت تبدیل شود.

در مورد تنگه هرمز، بسیاری از اقتصادهای بزرگ آسیایی به واردات انرژی خلیج فارس وابسته‌اند، در حالی که امکان جایگزینی سریع این حجم از نفت و LNG برای آنها وجود ندارد. بنابراین، هر اختلال در تنگه هرمز می‌تواند هزینه بیشتری را بر مصرف‌کنندگان و واردکنندگان تحمیل کند تا بر بازیگری که بر نقطه گلوگاهی اثرگذار است.

لایه سوم به «کشش قیمتی پایین تقاضای نفت» در کوتاه‌مدت مربوط است. نفت برای حمل‌ونقل، پتروشیمی، صنایع و تولید برخی محصولات هنوز یک نهاده اساسی است. مصرف‌کننده نمی‌تواند در چند روز یا چند هفته خودرو، هواپیما، کارخانه یا شبکه حمل‌ونقل خود را به‌طور کامل به انرژی دیگری تبدیل کند. از این رو، وقتی عرضه ناگهان کاهش … …