تولیدکننده یا نگهبان ؟

پل ساموئلسون در دهه ۱۹۵۰ کالای عمومی را کالایی معرفی کرد که دو ویژگی اساسی دارد؛ نخست، مصرف آن توسط یک فرد، از میزان بهره‌مندی دیگران نمی‌کاهد (عدم رقابت در مصرف) و دوم، نمی‌توان افراد را از استفاده از آن محروم کرد (عدم امکان استثناپذیری). امنیت ملی، دستگاه قضایی، دفاع، هوای پاک، روشنایی معابر و بخش مهمی از زیرساخت‌های عمومی نمونه‌هایی از این دسته هستند. اما شاید کسی که بیش از همه نقش دولت را در این زمینه نظام‌مند کرد، ریچارد ماسگریو بود. او سه وظیفه اساسی برای دولت برشمرد؛ تخصیص منابع، توزیع عادلانه درآمد و تثبیت اقتصاد کلان. در نگاه ماسگریو، تولید کالاهای عمومی تنها بخشی از وظیفه تخصیصی دولت است؛ زیرا بازار در بسیاری از این حوزه‌ها دچار شکست می‌شود. بنابراین دولت نه به این دلیل که از بازار برتر است، بلکه به این دلیل که بازار در برخی موارد ناکارآمد است، وارد عمل می‌شود. با این حال، تجربه دهه‌های اخیر جهان نشان داده است که بسیاری از دولت‌ها از این مرز عبور کرده‌اند. …