بر اساس این اظهارات، میزان متانول موجود در بنزین ایران حدود یکششم سقف سهدرصدی است. با این حال، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا مسئله کیفیت بنزین فقط به درصد متانول محدود میشود یا مجموعهای از عوامل مانند اکتان، گوگرد، بنزن، آب، رسوبات و نحوه نگهداری سوخت نیز در عملکرد خودروها نقش دارد؟
متانول؛ افزودنی مجاز یا عامل نگرانی؟
متانول نوعی ترکیب اکسیژنه است که میتواند در فرایند احتراق نقش داشته باشد و به افزایش عدد اکتان کمک کند. در برخی کشورها از ترکیبات اکسیژنه برای بهبود احتراق و کاهش مصرف برخی فرآوردههای نفتی استفاده میشود، اما مقدار، کیفیت و شرایط اختلاط آن اهمیت زیادی دارد.
شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی نیز با اشاره به استاندارد ملی ایران اعلام کرده است که استفاده از ترکیبات اکسیژنه، از جمله متانول، در صورت رعایت الزامات فنی مجاز است. در همین چارچوب، میزان سه درصد بهعنوان سقف قابل استفاده مطرح شده و مقدار نیمدرصدی فعلی، پایینتر از این حد قرار میگیرد.
بیشتر بخوانید:
استفاده از متانول در بنزین تولیدی ستاره خلیج فارس تایید شد
۲۴ میلیون خودروی فرسوده، هزینه پنهان بحران بنزین در ایران | گران بودن خودرو و ناتوانی مردم از خرید، ناوگان فرسوده میسازد | مردم مقصرند یا خودروهای بیکیفیت و پرمصرف خودروسازان؟
تاثیر بسته شدن تنگه هرمز و جهش قیمت نفت؛ آمریکا بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان شد
با این حال، «مجاز بودن» یک افزودنی به معنای بیاهمیت بودن کیفیت نهایی سوخت نیست. بنزین باید پس از ترکیب، از نظر تمامی شاخصهای فنی آزمایش شود. در واقع، نمیتوان صرفا با استناد به پایین بودن میزان متانول، درباره کیفیت کامل یک محموله یا عملکرد آن در همه خودروها قضاوت کرد.
چالش اصلی؛ کیفیت یکنواخت در همه جایگاهها
یکی از نگرانیهای مطرحشده در هفتههای اخیر، تفاوت کیفیت سوخت در مناطق و جایگاههای مختلف است. فرسودگی تجهیزات پالایشگاهی، اختلاط غیردقیق، آلودگی مخازن، انتقال نامناسب و باقی ماندن آب یا رسوبات در مخازن جایگاهها میتواند کیفیت بنزین را کاهش دهد.
از سوی دیگر، استانداردهایی مانند یورو ۴ یا یورو ۵ تنها به میزان متانول مربوط نیستند. مقدار گوگرد، بنزن، عدد اکتان، فشار بخار و میزان آلایندههای موجود در سوخت نیز باید در محدوده تعیینشده قرار داشته باشد. بنابراین ممکن است سوختی از نظر میزان متانول در محدوده مجاز باشد، اما در شاخصهای دیگر با مشکل روبهرو شود.
به همین دلیل، کارشناسان بر ضرورت نمونهبرداری مستقل از جایگاهها و انتشار نتایج آزمایشگاهی تأکید دارند. بدون چنین دادههایی، تشخیص اینکه کدام محموله یا کدام منطقه با مشکل کیفیت مواجه بوده، دشوار است.
بنزین بیکیفیت چگونه به خودرو آسیب میزند؟
متانول در غلظتهای بالاتر، بهویژه در صورت ترکیب نادرست یا استفاده طولانیمدت، میتواند برای برخی قطعات سیستم سوخترسانی مشکل ایجاد کند. احتمال خوردگی باک و لولههای فلزی، آسیب به پمپ و فیلتر بنزین، فرسودگی واشرها و قطعات پلاستیکی و اختلال در عملکرد انژکتورها از جمله نگرانیهای فنی مطرحشده است.
همچنین اگر سوخت دارای آب یا ناخالصی باشد، احتراق ناقص رخ میدهد و خودرو ممکن است با علائمی مانند بد روشن شدن، لرزش موتور، کاهش شتاب، افزایش مصرف سوخت و روشن شدن چراغ اخطار مواجه شود. در موارد شدیدتر، آسیب به پمپ بنزین، انژکتورها، شمعها و مبدل کاتالیستی نیز محتمل است.
با این حال، میان «امکان فنی آسیب» و «اثبات خرابی گسترده خودروها» تفاوت وجود دارد. تاکنون آمار رسمی و مستقلی که نشان دهد بنزین حاوی نیم درصد متانول عامل مستقیم خرابی گسترده خودروها بوده، منتشر نشده است. برخی گزارشها و اظهارات صنفی درباره افزایش خرابی قطعات یا نگرانی از خوردگی مطرح شده، اما برای اثبات رابطه علت و معلولی، باید نتایج آزمایش سوخت، سابقه تعمیر خودروها و گزارش خودروسازان در کنار یکدیگر بررسی شود.
ابهام بزرگتر از درصد متانول
در شرایط فعلی، مسئله اصلی فقط این نیست که چه مقدار متانول به بنزین افزوده شده است؛ پرسش مهمتر، شفافیت درباره کیفیت نهایی سوخت و نظارت بر زنجیره توزیع است. اعلام عدد نیم درصد میتواند نگرانیها را درباره استفاده خارج از استاندارد کاهش دهد، اما پاسخ کاملی درباره کیفیت همه محمولههای عرضهشده ارائه نمیکند.
برای پایان دادن به این ابهام، انتشار عمومی نتایج آزمون بنزین در پالایشگاهها، مخازن شرکت ملی پخش و جایگاهها ضروری است. تا آن زمان، نسبت دادن همه خرابیهای خودروها به متانول نیمدرصدی، از نظر فنی اثباتشده نیست؛ اما نگرانی درباره سوخت بیکیفیت، بهویژه در صورت نبود کنترل مستمر و شفاف، همچنان جدی باقی میماند.
