از دهه ۱۹۶۰ تا اوایل دهه ۱۹۸۰، نفوذ اوپک بر اقتصاد جهانی نفت بهطور چشمگیری افزایش یافت. این سازمان با مدیریت سطح تولید اعضا توانست بر عرضه جهانی و در نتیجه قیمت نفت اثر بگذارد؛ به همین دلیل بعدها از اوپک بهعنوان بانک مرکزی دنیای نفت یاد شد. اما قدرت بیش از حد اوپک در اوایل دهه ۱۹۸۰ در نهایت به نقطه ضعف این سازمان تبدیل شد. رکود جهانی و کاهش تقاضا موجب شد سهم اوپک از بازار سقوط کند؛ سهمی که دیگر هیچگاه به اوجهای دهه ۱۹۷۰ بازنگشت.
دو چالش برای اوپک
اکنون بازار جهانی نفت بار دیگر در حال تغییر است. از یک سو، رشد تقاضای جهانی نفت در حال کند شدن است. گذار انرژی، توسعه خودروهای برقی و تغییر الگوی مصرف انرژی باعث شده بحث درباره زمان رسیدن تقاضای نفت به اوج، بیش از گذشته جدی شود. از سوی دیگر، آمریکا به بزرگترین تولیدکننده نفت جهان تبدیل شده است. افزایش تولید آمریکا به این معناست که سهم نسبی اوپک از بازار جهانی کاهش یافته و قدرت این سازمان برای کنترل عرضه نیز محدودتر شده است.
این تغییر یک مشکل اساسی برای اعضای اوپک ایجاد میکند: چرا کشوری باید نفت خود را در زیر زمین نگه دارد تا از قیمت جهانی حمایت کند، در حالی که رقبای خارج از سازمان میتوانند تولید خود را افزایش دهند و از قیمتهای بالاتر سود ببرند؟
خروج امارات؛ ضربهای فراتر از یک عضو
یکی از مهمترین نشانههای تغییر در اوپک، خروج امارات متحده عربی است. امارات علاوه بر اهمیت سیاسی و نمادین، یک تولیدکننده بزرگ نفت و گاز است و طی سالهای گذشته میلیاردها دلار برای افزایش ظرفیت تولید خود سرمایهگذاری کرده است. به همین دلیل، خروج این کشور تنها به معنای از دست رفتن یک عضو نیست؛ بلکه نشاندهنده شکافی عمیقتر میان سیاست محدود کردن تولید برای حمایت از قیمتها و تمایل برخی تولیدکنندگان برای استفاده حداکثری از ظرفیت نفتی خود است. پیش از امارات نیز آنگولا در سال ۲۰۲۳ از اوپک خارج شد.
عراق و ونزوئلا؛ دو نام بعدی …
