افزایش قیمت بنزین پایان سیاست نیست؛ آغاز آزمون حکمرانی انرژی است

ایران طی نزدیک به دو دهه، تجربه سهمیه‌بندی، کارت هوشمند سوخت، هدفمندی یارانه‌ها، خودروهای دوگانه‌سوز و نرخ‌های چندگانه را پشت سر گذاشته است. این تجربه باید به «حافظه سیاستی» دولت تبدیل شود؛ زیرا تکرار سیاست بدون ارزیابی پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و ارتباطی، خطاهای گذشته را بازتولید می‌کند. بهره‌گیری از این حافظه می‌تواند اصلاح نرخ سوم را به اقدامی تدریجی و کم‌تنش تبدیل کند. مسئله آن است که دولت پس از تصمیم چگونه عمل می‌کند و چه گزینه‌هایی در اختیار مردم قرار می‌دهد.

نرخ‌گذاری، تنها یکی از ابزارهای مدیریت مصرف است

شکاف تولید و مصرف بنزین به ناترازی پرهزینه‌ای تبدیل شده و تأمین کسری، منابع ارزی را درگیر کرده است. اما این ناترازی فقط حاصل رفتار مصرف‌کنندگان نیست. خودروهای پرمصرف، ناوگان فرسوده، توسعه نامتوازن شهری، فاصله سکونت و اشتغال، کمبود حمل‌ونقل عمومی و ضعف سوخت‌های جایگزین نیز مؤثرند. شهروندان در بستری مصرف می‌کنند که صنعت خودرو، شبکه حمل‌ونقل و الگوی شهری ساخته است.

اصلاح نرخ سوم می‌تواند مصارف مازاد را کنترل کند اما بدون اصلاح ساختارهای مولد مصرف، اثر آن کاهش می‌یابد. مسئولیت صنعت خودرو نیز قابل چشم‌پوشی نیست. استاندارد سخت‌گیرانه مصرف، اعلام رتبه محصولات، اسقاط خودروهای فرسوده و پاسخ‌گویی خودروسازان باید هم‌زمان دنبال شود. نمی‌توان از مردم انتظار صرفه‌جویی داشت، اما سرچشمه‌های مصرف غیربهینه را اصلاح نکرد. معیار موفقیت نیز درآمد دولت نیست؛ بلکه کاهش مصرف مازاد و واردات، بدون تحمیل فشار نامتناسب بر خانوارها و تولید است.

بازگشت گاز به سبد سوخت حمل‌ونقل

یکی از ظرفیت‌های مهم کشور، زیرساخت گاز طبیعی فشرده یا CNG است. ایران برای دوگانه‌سوز کردن خودروها و ایجاد جایگاه‌های عرضه گاز سرمایه‌گذاری گسترده‌ای انجام داده، اما این مزیت به‌تدریج از مرکز سیاست‌گذاری سوخت فاصله گرفته و بخشی از ظرفیت آن بلااستفاده مانده است. …