این کتاب در ۲۱ فصل به بررسی مفهوم مستضعفین و مستکبرین در طول تاریخ پرداخته و با بهرهگیری از آموزهها و نگاه قرآنی، ابعاد مختلف این موضوع را مورد بررسی قرار داده است. بخش قابل توجهی از کتاب نیز به موضوع مقاومت ایران در جنگهای اخیر اختصاص دارد. این اثر توسط انتشارات «هوکو کاران کرافت» به چاپ رسیده است.
محمد صبو در این مراسم، ایران را یکی از محورهای اصلی مقاومت دانست و با اشاره به جنگهای اخیر اظهار کرد: آمریکا و رژیم صهیونیستی با این تصور که با هدف قرار دادن رهبر ایران میتوانند این کشور را تضعیف و نابود کنند، وارد جنگ شدند، اما در تحقق این هدف ناکام ماندند.
وزیر کشاورزی مالزی با اشاره به تحولات پس از جنگ افزود: برخلاف محاسبات دشمن، پس از جنگ نوعی همبستگی و وحدت در میان مردم ایران شکل گرفت.
وی با اشاره به مشارکت مردم ایران در یک پویش برای دفاع از کشورشان گفت: ۳۵ میلیون نفر از مردم ایران در این پویش مشارکت کردند و این میزان مشارکت را نشانهای از اتحاد و وحدت مردم و زنده بودن روحیه مقاومت در ایران دانست.
محمد صبو همچنین با اشاره به داستان فرعون در قرآن، این تجربه تاریخی را نمونهای از فرجام استکبار و ظلم دانست و ابراز امیدواری کرد قدرتهای استکباری نیز از سرنوشت حکومتهای ظالم تاریخ عبرت بگیرند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه زنان در جامعه ایران اشاره کرد و گفت: برخلاف تصویری که گاه در تبلیغات رسانهای ارائه میشود، زنان ایرانی از جایگاه اجتماعی قابل توجهی برخوردارند و شمار زیادی از آنان در دانشگاهها و سطوح عالی علمی مشغول تحصیل و فعالیت هستند و نقش مؤثری در جامعه ایفا میکنند.
وزیر کشاورزی مالزی همچنین تأکید کرد که شناخت ایران نباید صرفاً به موضوعات نظامی، موشکی و مقاومت محدود شود، بلکه ایران امروز در عرصههای علم، فناوری و تکنولوژی و همچنین حوزههای مختلف اجتماعی و علمی، پیشرفتهای قابل توجهی داشته است.
وی در پایان با تأکید بر نقش ایمان و توکل در پیروزی ملتها اظهار کرد: ملتی که به خداوند توکل داشته باشد و بر باورها و ارزشهای خود پایبند بماند، میتواند در برابر دشواریها ایستادگی کرده و به پیروزی دست یابد.
در این مراسم، دکتر حبیبرضا ارزانی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در مالزی نیز حضور داشت و یادداشتی درباره کتاب «مستضعفین و مستکبرین» منتشر کرد که متن آن در ادامه خواهد آمد.
در چهلمین روز بدرقه رهبر شهید (ره)؛ تأملی بر انتشار کتاب «مستضعفین و مستکبرین» «Mustadhafin vs Mustakbirin» اثر جناب آقای محمد صبو، سیاستمدار و وزیر کشاورزی کشور مالزی وقتی آرمانها میمانند؛ از مکتب خمینی (ره) تا ادبیات مستضعفان و مستکبران
چهلم، در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی، صرفاً مقطعی در تقویم سوگ نیست؛ فرصتی است برای عبور از سوگِ فقدان به تأمل در معنای حضور. در این منطق، انسانها میروند، اما آنچه برای حقیقتی بزرگ زیسته و برای آن ایستادهاند، میتواند در جان تاریخ ماندگار شود. چهلمین روز مراسم تشییع رهبر شهید (ره)، از همین منظر، مجال بازخوانی یک پرسش بنیادین است:
آیا آرمانهایی که یک انسان برای آنها زیست و جان خویش را در راهشان نهاد، با فقدان او پایان میپذیرند؟ پاسخ تاریخ روشن است: آرمانها نمیمیرند.
چهبسا شهادت، نه پایان حیات یک اندیشه، که آغاز دورهای تازه از زندگی آن باشد. شهادت، هنگامی که در متن یک آرمان تاریخی معنا مییابد، اندیشه را از قلمرو فردی فراتر میبرد و آن را به حافظه جمعی، فرهنگ عمومی و وجدان تاریخی یک ملت پیوند میزند. از همین روست که در منطق دینی، شهید «زنده» است؛ زیرا حقیقتی که او نمایندگی کرده، میتواند پس از او در زبان، فرهنگ، کتاب، هنر و رفتار نسلهای دیگر استمرار یابد.
در چنین مقطعی، انتشار کتاب «مستضعفین و مستکبرین» «Mustadhafin vs Mustakbirin» اثر محمد صبو (Mohamad Sabu) در مالزی، تنها یک رویداد انتشاراتی نیست؛ بلکه از منظر فرهنگی، واجد معنایی قابل تأمل است. عنوان کتاب ــ «مستضعفان در برابر مستکبران» ــ ما را به یکی از بنیادیترین مفاهیم در ادبیات سیاسی و اجتماعی اسلام معاصر بازمیگرداند:
تقابل تاریخی میان اراده رهاییبخش ملتها و ساختارهای سلطه
این همزمانی، فرصتی است برای آنکه بار دیگر به یکی از ماندگارترین میراثهای فکری انقلاب اسلامی بنگریم: گفتمان عدالت، آزادی، استقلال، کرامت انسان و نفی سلطه گفتمانی که از مرز زمان عبور کرد
۴۸ سال از پیروزی انقلاب اسلامی ایران گذشته است؛ اما بسیاری از مفاهیم و واژگان بنیادین گفتمان امام خمینی (ره) همچنان در ادبیات سیاسی و اجتماعی جهان اسلام طنینانداز است. این ماندگاری را نمیتوان صرفاً با قدرت سیاسی یا استمرار یک نظام توضیح داد. گفتمانها زمانی در تاریخ ماندگار میشوند که بتوانند به پرسشهایی پاسخ دهند که تاریخ هنوز آنها را منقضی نکرده است.
«مستضعف» و «مستکبر» در این منظومه مفهومی، صرفاً دو عنوان برای فقیر و غنی یا ضعیف و قدرتمند نیستند؛ بلکه دو وضعیت تاریخی و دو منطق متفاوت در مواجهه با قدرتاند. یکی بر حق برخورداری انسان و ملتها از کرامت، آزادی و تعیین سرنوشت خویش تأکید میکند و دیگری، قدرت را به ابزار سلطه و تحمیل اراده بر دیگری تبدیل میسازد.
از این منظر، ادبیات امام خمینی (ره) را نمیتوان تنها ادبیات یک انقلاب یا یک دوره تاریخی دانست. آن ادبیات، بخشی از یک گفتمان تمدنی درباره نسبت قدرت و اخلاق، آزادی و مسئولیت، استقلال و سلطه، و عدالت و کرامت انسانی است؛ و شاید راز ماندگاری آن نیز همین باشد:
مسئله عدالت هنوز حل نشده است؛ مسئله آزادی هنوز موضوع مناقشه است؛ سلطه هنوز در جهان معاصر اشکال تازهای به خود میگیرد؛ و انسان همچنان در جستوجوی جهانی است که در آن قدرت، در خدمت انسان باشد نه انسان در خدمت قدرت. از مستضعفین تا مستکبرین
کتاب محمد صبو از همین منظر شایسته تأمل است. استفاده از واژه «Mustadhafin» در عنوان یک اثر سیاسی و اجتماعی در مالزی، فارغ از تفاوتهای زمینهای و فکری، نشان میدهد که مفاهیم برخاسته از ادبیات اسلامی همچنان ظرفیت آن را دارند که مسائل جهان معاصر را توضیح دهند.
محمد صبو در عنوان اثر خود، جهان را از دریچه مناسبات قدرت مینگرد و از «خط فاصله میان ستمگران و ستمدیدگان در کشمکش قدرت جهانی» سخن میگوید. همین تعبیر، ما را به یک پرسش دیرپا بازمیگرداند: قدرت در جهان امروز در خدمت چه کسانی است و هزینه آن را چه کسانی میپردازند؟
این پرسش، اختصاص به جغرافیای خاصی ندارد. در شرق و غرب، در شمال و جنوب، و در همه ادوار تاریخ، انسانهایی بودهاند که در برابر سلطه ایستادهاند و انسانهایی نیز بودهاند که قدرت را به ابزار تحمیل و استثمار تبدیل کردهاند.
از این منظر، میان ادبیات عدالتخواهانه در جهان اسلام، گفتوگویی عمیقتر از شباهت واژگان میتوان یافت؛ گفتوگویی درباره کرامت انسان، آزادی ملتها، عدالت جهانی و نفی سلطه. البته این همزبانی مفهومی را نباید به معنای یکسانی کامل مبانی فکری یا سیاسی همه جریانهایی دانست که از این واژگان استفاده میکنند.
ارزش این موضوع دقیقاً در امکان گفتوگو و مطالعه تطبیقی آن نهفته است؛ اینکه چگونه یک مفهوم دینی، در جغرافیاهای مختلف، به زبان مسائل اجتماعی و سیاسی زمانه ترجمه میشود. کتاب؛ حافظه زنده آرمانها
در این میان، نقش کتاب اهمیتی مضاعف مییابد. کتاب، حافظه خاموش تمدنهاست؛ اما خاموشی آن به معنای بیصدایی نیست. هر کتابی که درباره عدالت، آزادی، سلطه یا رهایی نوشته میشود، در حقیقت بخشی از گفتوگوی بیپایان بشر با تاریخ است.
چه بسا انسانی از میان ما رفته باشد، اما اندیشهای که در او تجسم یافته، در کتابی در نقطهای دیگر از جهان دوباره سخن بگوید. این همان معنای عمیق «زنده ماندن آرمانها» ست.
آرمان عدالت، اگر به حقیقتی انسانی بدل شده باشد، با مرگ حامل خود نمیمیرد. آرمان آزادی، اگر در وجدان ملتها ریشه دوانده باشد، با خاموشی یک صدا خاموش نمیشود؛ و اندیشهای که با فطرت انسان پیوند خورده باشد، ممکن است در دورهای سکوت کند، اما دیر یا زود در قالبی تازه، با زبانی تازه و در میان نسلی تازه، سر برآورد. از این منظر، شهادت را باید نه در منطق فقدان، بلکه در منطق امتداد فهم کرد. شهادت؛ حیات دوباره یک آرمان
شهادت، در فرهنگ اسلامی، مفهومی فراتر از مرگ است. شهید با رفتن خویش، گاه چیزی را به تاریخ میسپارد که هیچ نیرویی قادر به بازستاندن آن نیست: و آن «معنا» ست.
شهادت هنگامی که در راه عدالت و آزادی واقع میشود، میتواند یک آرمان را از تجربه شخصی به حافظه تاریخی تبدیل کند. از همین روست که در تاریخ ملتها، بسیاری از چهرههایی که جسمشان قرنهاست در میان ما نیست، همچنان بر حیات فکری و اخلاقی جوامع خود اثر میگذارند.
شهید ممکن است از صحنه زندگی کنار رفته باشد، اما آرمانی که برای آن ایستاد، میتواند در ضمیر جامعه حضوری پررنگتر از دوران حیات او پیدا کند. این است راز جاودانگی شهادت: رفتن انسان و ماندن حقیقت. ۴۸ سال بعد؛ هنوز میتوان صدای خمینی (ره) را شنید
انقلاب اسلامی ایران، ۴۸ سال پس از پیروزی، تنها یک واقعه تاریخی نیست؛ میراث آن را باید در مفاهیم و ادبیاتی نیز جستوجو کرد که در طول این سالها در جهان اسلام و حتی فراتر از آن، به شکلهای مختلف بازخوانی شدهاند.
“مستضعفین” در برابر “مستکبرین”، “آزادی” در برابر “سلطه”، “استقلال” در برابر “وابستگی” و “عدالت” در برابر “تبعیض”، تنها واژههایی متعلق به گذشته نیستند. این مفاهیم همچنان در برابر انسان معاصر پرسش میگذارند.
اگر امروز در مالزی، نویسندهای، چون محمد صبو از «Mustadhafin» و «Mustakbirin» سخن میگوید، این موضوع را میتوان فرصتی برای اندیشیدن به یک حقیقت بزرگتر دانست: «برخی مفاهیم، فراتر از مرزهای جغرافیایی و تاریخی، به بخشی از واژگان مشترک وجدان انسانی تبدیل میشوند.»
این همان جایی است که دیپلماسی فرهنگی معنا پیدا میکند؛ نه صرفاً در تبادل کتاب و برگزاری برنامه، بلکه در یافتن نقاط گفتوگوی تمدنی میان اندیشهها و تجربههای تاریخی ملتها. از سوگ به امید
چهلمین روز، پایان سوگ نیست؛ اما میتواند آغاز فهمی عمیقتر از معنای فقدان باشد.
امروز که در سوگ رهبر شهید ایستادهایم، شاید مهمترین رسالت ما آن نباشد که صرفاً از فقدان سخن بگوییم؛ بلکه باید از امانتی که باقی مانده است سخن بگوییم: امانت عدالت، آزادی، استقلال، کرامت و مقاومت در برابر سلطه.
این آرمانها را نمیتوان در موزه تاریخ گذاشت و به تماشایشان نشست. آرمان، هنگامی زنده است که نسل جدید آن را بفهمد، درباره آن گفتوگو کند و در شرایط زمانه خویش به آن معنای تازه ببخشد.
از تهران تا کوالالامپور، از کتاب تا فرهنگ، از خاطره شهید تا اندیشه نسل جوان، یک رشته ناگسستنی وجود دارد: انسان همچنان عدالت میخواهد، آزادی میجوید و در برابر تحقیر و سلطه سر فرود نمیآورد؛ و تا هنگامی که چنین است، ادبیات عدالتخواهی نیز زنده خواهد بود.
شهادت، آرمان را نمیمیراند؛ آن را از یک انسان به یک نسل، از یک نسل به یک ملت و از یک ملت به تاریخ منتقل میکند.
آرمان عدالتخواهی و آزادیخواهی، اگر بر حقیقت و کرامت انسان استوار باشد، نه با گذر زمان فرسوده میشود و نه با شهادت حاملانش پایان میپذیرد.
این شاید یکی از رساترین پیامهای چهلم باشد؛ آنچه برای عدالت و آزادی به حقیقت پیوند خورده است، نه میمیرد و نه فراموش میشود؛ جاودانه میماند.
