تغییرات حافظه با افزایش سن؛ همه‌ چیز در «آلزایمر» خلاصه نمی‌شود

به گزارش فرارو به نقل از هافپست، افزایش سن با بالا رفتن خطر زوال عقل همراه است، اما هر تغییری در حافظه به معنای ابتلا به بیماری نیست. در روند طبیعی سالمندی، ممکن است فرد گاهی پرداخت یک قبض را فراموش کند، یادگیری اطلاعات تازه برایش دشوارتر شود یا وسایل خود را بیشتر گم کند. با این حال، پژوهشگران معتقدند آنچه معمولاً «ضعف حافظه» نامیده می‌شود، پدیده‌ای پیچیده‌تر از یک فراموشی ساده است.

یک مطالعه جدید بررسی کرده است که افراد جوان و سالمند چگونه خاطرات شخصی خود را به یاد می‌آورند و وقتی مجبور می‌شوند میان انواع مختلف خاطرات جابه‌جا شوند، عملکرد حافظه آن‌ها چگونه تغییر می‌کند. پژوهشگران در این مطالعه ۷۴ نفر را بررسی کردند؛ ۳۷ دانشجو و ۳۷ فرد سالمند. از شرکت‌کنندگان خواسته شد با شنیدن واژه‌هایی مانند «بازار»، خاطرات مرتبط با آن را به یاد بیاورند. این خاطرات می‌توانستند یک رویداد مشخص، مانند یک جشن تولد، یا تجربه‌ای عمومی‌تر و تکرارشونده، مانند رفت‌وآمد روزانه به محل کار باشند.

در مرحله نخست، افراد بر یک نوع خاطره تمرکز داشتند، اما در ادامه از آن‌ها خواسته شد میان انواع مختلف خاطرات جابه‌جا شوند. سپس پژوهشگران دقت و کیفیت یادآوری را در گروه‌های سنی مختلف مقایسه کردند. کدام خاطرات با افزایش سن بیشتر تغییر می‌کنند؟

نتایج نشان داد عملکرد حافظه در همه گروه‌های سنی زمانی که افراد مجبور به تغییر نوع خاطره بودند، کاهش پیدا می‌کرد. با این حال، سالمندان در یک بخش آسیب‌پذیرتر بودند: آن‌ها هنگام جابه‌جایی میان انواع خاطرات، در یادآوری تجربه‌های عادی و تکراری، مانند مسیر همیشگی رفتن به محل کار، دقت کمتری داشتند.

در مقابل، توانایی آن‌ها برای به یاد آوردن خاطرات مشخص و منحصربه‌فرد، مانند یک جشن یا رویداد خاص، بسیار کمتر تحت تأثیر قرار گرفت. این یافته نشان می‌دهد برخی انواع بازیابی حافظه ممکن است هنگام انجام چند کار ذهنی هم‌زمان یا زمانی که فرد باید خود را با یک درخواست جدید تطبیق دهد، بیشتر تحت تأثیر افزایش سن قرار بگیرند.

تفاوت دیگری نیز در کیفیت خود خاطرات مشاهده شد. وقتی افراد سالمند رویدادهای مشخص را به یاد می‌آوردند، پاسخ‌های آن‌ها جزئیات کمتری درباره چیزهایی مانند صداها، تصاویر و احساسات داشت. در عوض، آن‌ها بیشتر به اطلاعات معنایی و دانش عمومی تکیه می‌کردند. همین الگو در یادآوری خاطرات تکرارشونده نیز مشاهده شد.

به بیان ساده‌تر، با افزایش سن ممکن است خاطرات از جزئیات فاصله بگیرند و بیشتر به یک تصویر کلی تبدیل شوند؛ فرد شاید داستان اصلی یک اتفاق را به خاطر داشته باشد، اما جزئیات دقیق آن، مانند اینکه چه چیزی دیده یا چه احساسی داشته، کمرنگ‌تر شود. آیا این تغییر همیشه منفی است؟

پژوهشگران معتقدند این تغییر می‌تواند بازتاب دگرگونی در عملکرد بخش‌هایی از مغز باشد که در بازیابی اطلاعات زمینه‌ای و انجام وظایف شناختی پیچیده نقش دارند. با این حال، اتکای بیشتر به دانش عمومی الزاماً یک نقطه‌ ضعف نیست.

خاطرات کلی‌تر می‌توانند به انسان در تشخیص الگوها، تصمیم‌گیری، برقراری ارتباط مؤثر و استفاده از تجربه‌های گذشته کمک کنند. در واقع، حتی اگر بخشی از جزئیات یک تجربه از بین برود، دانش و برداشت کلی حاصل از آن ممکن است همچنان باقی بماند.

این یافته‌ها همچنین می‌تواند پیامدهای عملی برای زندگی روزمره داشته باشد. فعالیت‌هایی که نیازمند تغییر سریع نوع فکر کردن یا جابه‌جایی میان شکل‌های مختلف یادآوری هستند، مانند داستان‌گویی، تصمیم‌گیری و حل مسئله، ممکن است با افزایش سن دشوارتر شوند.

در نتیجه، تغییر حافظه در سالمندی را نباید صرفاً به‌عنوان از دست رفتن توانایی‌های ذهنی دید. بخشی از این روند می‌تواند تغییر در شیوه ذخیره و بازیابی اطلاعات باشد؛ تغییری که در کنار برخی محدودیت‌ها، ممکن است مزایایی مانند افزایش اتکا به تجربه، دانش عمومی و توانایی تشخیص الگوها را نیز به همراه داشته باشد.