گیلان و فرصت جهش زیرساختی

گیلان استانی است با ظرفیت‌های کم‌نظیر، از گردشگری و کشاورزی تا صنعت، دریا، حمل‌ونقل و تجارت مرزی. این استان می‌تواند به یکی از شاخص‌ترین نقاط توسعه شمال کشور بدل شود، اگر زیرساخت‌هایش هم‌پای توانمندی‌هایش تقویت شود. حالا سفر رئیس‌جمهور فرصتی است تا خواسته‌های گیلان در سطح ملی دنبال شود و پروژه‌های نیمه‌تمام، از فاضلاب و پسماند تا راه‌آهن و حمل‌ونقل، از مرحله وعده به مرحله اجرا برسند. 

در آستانه سفر رئیس‌جمهور به گیلان، فضای استان بیش از هر چیز بر یک محور می‌چرخد و آن هم اینکه چگونه مطالبات انباشته سال‌های گذشته را به چند پروژه روشن، قابل اجرا و اثرگذار تبدیل کند. در همین راستا استاندار گیلان، از نهایی شدن اولویت‌های استان خبر داده و گفته: «با همفکری مجمع نمایندگان و دستگاه‌های اجرایی، چهار تا پنج پروژه کلان استانی و چند پروژه اولویت‌دار در هر شهرستان برای طرح در سفر هیئت دولت آماده شده است.»

هادی حق‌شناس در توضیح اهمیت این سفر تأکید کرده که سفر دولت به گیلان، سفری تاریخی و نقطه عطفی برای توسعه و تکمیل زیرساخت‌های استان خواهد بود. 

به گفته او، ۳۹پروژه اولویت‌دار برای ارائه به هیئت دولت تصویب شده است. پروژه‌هایی که از دل نیاز‌های ۱۷شهرستان و ۱۳حوزه انتخابیه بیرون آمده و بر پایه هماهنگی با نمایندگان مجلس و مدیران اجرایی تدوین شده‌اند. این عدد، نشانه‌ای است از تلاش برای محدود کردن مطالبات به چند گره اصلی تا انرژی استان در انبوه خواسته‌های پراکنده هدر نرود. 

 اولویت‌های اصلی، آب، فاضلاب، پسماند

اگر بخواهیم فهرست واقعی مسئله‌های گیلان را خلاصه کنیم سه عنوان بیش از همه تکرار می‌شود، پسماند، فاضلاب و آب. استاندار گیلان گفته است: «مهم‌ترین مطالبه مشترک شهرستان‌های گیلان موضوع پسماند است.»

او افزوده که تقریباً همه شهرستان‌ها با این معضل درگیرند و به همین دلیل ساماندهی پسماند یکی از مهم‌ترین اولویت‌های سفر رئیس‌جمهور خواهد بود. 

در کنار پسماند، فاضلاب نیز به یکی از مزمن‌ترین چالش‌های استان بدل شده است. شهر‌های گیلان، با وجود بارش بالا و موقعیت جغرافیایی خاص، هنوز در بسیاری از نقاط با شبکه‌های ناکامل فاضلاب و پیامد‌های زیست‌محیطی آن روبه‌رو هستند. این مشکل به رودخانه‌ها، تالاب‌ها، سواحل و در نهایت به کیفیت زندگی مردم آسیب می‌زند. 

در بخش آب، وضعیت استان هم حساس است. حق‌شناس، در نشست‌های اخیر، آب، فاضلاب، پسماند و راه‌آهن را در صدر مطالبات گیلان از دولت قرار داده و تأکید کرده است که این استان برای عبور از مشکلات انباشته، نیازمند تصمیم‌های ملی است. در فهرست اولویت‌های کلان استان، مدیریت پسماند با اعتبار پیش‌بینی‌شده ۶هزارمیلیاردتومان در صدر قرار گرفته و برای آن هشت‌پهنه در سطح استان در نظر گرفته شده است. پس از آن، تکمیل شبکه فاضلاب، سد سفیدرود، سد پلرود، راه رشت به قزوین و تأمین آب روستایی از مهم‌ترین نیاز‌ها عنوان شده‌اند. 

 ظرفیت‌های بزرگ، نیاز‌های جدی

گیلان، سرزمین ظرفیت‌های بزرگ است. این استان با دسترسی هم‌زمان به حمل‌ونقل دریایی، ریلی، هوایی و زمینی از معدود مناطق کشور است که می‌تواند در چند جبهه موازی رشد کند. بندر انزلی، بندر آستارا، فرودگاه بین‌المللی سردار جنگل، راه‌آهن قزوین- رشت و مسیر در دست تکمیل رشت- آستارا، همه از مزیت‌هایی هستند که در کنار هم می‌توانند گیلان را به کانون اصلی مبادلات کشاورزی و تجاری شمال کشور تبدیل کنند. 

از سوی دیگر، گیلان در حوزه کشاورزی و صنایع وابسته مزیت‌های روشن دارد. این استان در تولید برنج، چای، کیوی، مرکبات، آبزیان و فرآورده‌های دامی جایگاه ویژه‌ای دارد و به گفته مسئولان، در حوزه فراورده‌های خام دامی، طیور و آبزیان از نظر زیرساخت‌های بهداشتی و نظارتی توان تجمیع، بسته‌بندی و صادرات را نیز دارد. در حوزه آبزیان و خاویار، مزیت استان چشمگیرتر است و در بخش طیور نیز ظرفیت تولید بالاست. 

مسئولان استان معتقدند اگر زنجیره بسته‌بندی، پایانه‌های تخصصی و اتصال حمل‌ونقل به تولید تقویت شود، گیلان می‌تواند، از فروش خام‌محصول فاصله بگیرد و به نقطه‌ای برسد که ارزش افزوده در خود استان خلق شود. در همین چارچوب، برنامه‌هایی برای توسعه سردخانه‌ها، پایانه‌های بار، بارانداز‌های تخصصی و تکمیل زیرساخت‌های صادراتی مطرح شده است. 

 از مطالبه محلی تا پیگیری ملی

گیلان امروز در نقطه‌ای ایستاده که باید بین ظرفیت و واقعیت فاصله را کم کند. استانی که می‌تواند گل سرسبد ایران باشد، نمی‌تواند با شبکه‌های نیمه‌تمام فاضلاب، بحران پسماند، گره‌های جاده‌ای و عقب‌ماندگی در زیرساخت‌های حمل‌ونقل به مقصد برسد. به همین دلیل، سفر رئیس‌جمهور برای گیلان فرصتی است برای تبدیل خواسته‌های پراکنده به برنامه‌ای ملی. استاندار گیلان از «سفری تاریخی» سخن گفته و این تعبیر، وقتی معنا پیدا می‌کند که دولت در عمل نشان‌دهد به پروژه‌های اولویت‌دار استان نگاه ویژه دارد. اگر ۳۹پروژه تصویب‌شده به نقشه اجرایی، بودجه مشخص و جدول زمان‌بندی روشن برسد، این سفر می‌تواند برای مردم گیلان نقطه آغاز تغییر باشد. اما اگر تنها در سطح وعده بماند، مسئله‌های اصلی استان دوباره به آینده موکول می‌شود. بنابراین باید اذعان کرد گیلان بیش از هر زمان دیگری نیاز دارد که هم‌زمان از ظرفیت‌های طبیعی و اقتصادی خود بهره ببرد و زیرساخت‌های حیاتی‌اش را تکمیل کند. آب، برق، فاضلاب، پسماند، راه‌ها و حمل‌ونقل، فقط عنوان‌های اداری نیستند، آنها شرط‌های لازم برای توسعه‌اند. سفر رئیس‌جمهور اگر با این منطق پیش برود، می‌تواند مطالبات مردم گیلان را از سطح محلی به سطح تصمیم ملی برساند.