ضرورت آسیب‌شناسی تجربه شرکت‌های پروژه برای تقویت ابزار تأمین مالی تولید

امیر بهداد سلامی مدیر پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس و اوراق بهادار، با اشاره به اهداف برگزاری این نشست اعلام کرد: این جلسات با هدف بررسی عملکرد و آسیب‌شناسی ابزار شرکت‌های پروژه سهامی عام برگزار می‌شود تا تجربه‌های به‌دست‌آمده از پروژه‌های اجرا شده، برای تقویت این ابزار در آینده مورد استفاده قرار گیرد.

او با اشاره به برگزاری ۴ نشست پیشین برای بررسی تجربه پذیره ‏نویسی عمومی شرکت‌های گسترش سوخت سبز زاگرس و طلوع فولاد پارس، گفت: در جلسات گذشته، نظرات مختلف درباره این شرکت‌ها دریافت و مباحث متعددی مطرح شد. هر یک از این پروژه‌ها در زمان پذیره ‏نویسی و عرضه عمومی ویژگی‌های خاص خود را داشتند و این ویژگی‌ها در ادامه و در بازاری که پس از عرضه شکل گرفت، رفتارها و چالش‌های متفاوتی داشتند.

مدیر پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس، افزود: اگرچه بسیاری از مباحث مطرح‌شده درباره این شرکت‌ها مشابه بود، اما ویژگی‌های اختصاصی هر پروژه موجب شد برخی آسیب‌ها و نقاط ضعف به شکل متفاوتی خود را نشان دهند. بنابراین بررسی دقیق تجربه هر پروژه می‌تواند به شناسایی بهتر نقاط ضعف و قوت و اصلاح فرآیندهای مربوط به شرکت‌های پروژه کمک کند.

او ادامه داد: یکی از موضوعات مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد، شرایط فعلی کشور و نیاز به تأمین مالی و تجهیز منابع برای پیشبرد طرح‌های توسعه، نوسازی و بازسازی است. در چنین شرایطی، شرکت‌های پروژه سهامی عام می‌توانند یکی از گزینه‌های تأمین مالی باشند و به همین دلیل باید نقاط قوت و ضعف تجربه‌های موجود را به‌طور دقیق شناسایی کنیم تا در ادامه بتوانیم از این ابزار قوی‌تر و مؤثرتر استفاده کنیم تا در آینده بتوان ظرفیت بیش‌تری از بازار سرمایه را برای تأمین مالی پروژه‌های تولیدی و توسعه‌ای کشور به‌کار گرفت.

او با تأکید بر فلسفه شکل‌گیری شرکت‌های پروژه سهامی عام گفت: وقتی از این ابزار صحبت می‌کنیم، هدف این است که پروژه‌ها را تأمین مالی کنیم و به اجرای آن‌ها کمک کنیم؛ بنابراین نباید صرفاً به سمت پروژه‌هایی برویم که ۹۰ درصد پیشرفت دارند.

سلامی افزود: اگر تنها پروژه‌های نزدیک به بهره‌برداری را تأمین مالی کنیم، نمی‌توان گفت این ابزار توانسته مأموریت اصلی خود را به‌درستی انجام دهد. یک ابزار مؤثر در بازار سرمایه باید در نهایت بتواند پروژه‌هایی با پیشرفت ۲۰ تا ۳۰ درصد را نیز تأمین مالی کند و آن‌ها را به مرحله بهره‌برداری برساند.

مدیر پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس در عین حال گفت: از سوی دیگر، تأمین مالی پروژه‌هایی با پیشرفت ۲۰ یا ۳۰ درصد، ریسک بیش‌تری دارد و ممکن است ایجاد یک تجربه موفق برای بازار را دشوارتر کند. بنابراین باید بین این ۲ موضوع تعادل برقرار کنیم؛ به‌ویژه در مراحل ابتدایی و تجربه‌های نخست، باید تلاش کنیم تجربه‌ای مثبت و قابل اتکا در ذهن بازار و سرمایه‌گذاران ایجاد شود.

او ادامه داد: هرچند سرمایه‌گذاران را در قالب سرمایه‌گذاران حرفه‌ای و بازار حرفه‌ای هدف‌گذاری می‌کنیم، اما لازم است این سرمایه‌گذاران به‌تدریج تجربه و توانمندی لازم برای ارزیابی پروژه‌ها را نیز به دست آورند تا بتوانند با شناخت و محاسبه دقیق‌تر وارد فرآیند سرمایه‌گذاری شوند. در مورد شرکت‌های سهام پروژه نیز باید تلاش کنیم چنین تجربه مثبتی را در مراحل اولیه شکل دهیم.

او افزود: در ابتدای مسیر، بهتر است پروژه‌هایی انتخاب شوند که ضریب اطمینان و احتمال موفقیت بالاتری دارند. درصد پیشرفت پروژه، ترکیب سهام‌داران و پشتوانه پروژه از جمله عواملی هستند که می‌توانند در ایجاد این اطمینان مؤثر باشند.

مدیر پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس تأکید کرد: البته هدف نهایی این است که بستری ایجاد شود تا پروژه‌های دیگر نیز بتوانند از این ابزار استفاده کنند و دامنه کاربرد شرکت‌های سهام پروژه محدود به چند پروژه با ریسک پایین نباشد.

سلامی با اشاره به ۳ تجربه بررسی‌شده در این سلسله نشست‌ها اعلام کرد: اکنون ۳ تجربه متفاوت در اختیار داریم و هر یک از این ۳ شرکت، ویژگی‌های خاص خود را داشته‌اند و آموزه‌های متفاوتی از آن‌ها به‌دست آمده است. بنابراین باید از این ۳ تجربه به‌عنوان مبنایی برای بازنگری و اصلاح ابزار استفاده کنیم.

سلامی با تأکید بر ضرورت تناسب ابزار تأمین مالی با ویژگی‌های هر پروژه گفت: باید توجه داشته باشیم که تأمین مالی تنوع زیادی دارد، پروژه‌ها و شرکت‌ها نیز ویژگی‌های متفاوتی دارند و الزاماً ابزاری که برای یک شرکت یا پروژه مناسب است، برای شرکت یا پروژه دیگری مناسب نخواهد بود.

او تاکید کرد: این تنوع ابزارها باید به مشاوران کمک کند تا بتوانند متناسب با نیاز هر شرکت یا پروژه، ابزار مناسب‌تری را برای تأمین مالی پیشنهاد و انتخاب کنند.

سلامی ابراز امیدواری کرد: این تجربه بتواند زمینه‌ای برای تصمیم‌گیری سریع‌تر و دقیق‌تر در پروژه‌های آینده فراهم کند و با استفاده از آموزه‌های به‌دست‌آمده، مسیر توسعه و استفاده از شرکت‌های سهام پروژه در بازار سرمایه با سرعت و اطمینان بیشتری دنبال شود.

تأمین مالی از بازار سرمایه نقش مهمی در پیشبرد پروژه ارغوان گستر ایلام داشت

اشکان دشتی‌زاده مدیرعامل و عضو هیأت‌مدیره پتروشیمی ارغوان گستر ایلام، تأمین مالی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های پروژه‌های بزرگ در کشور دانست و گفت: در پروژه‌هایی که اجرای آن‌ها طولانی می‌شود یا با بحران‌هایی مانند کرونا و جنگ مواجه می‌شوند، تأمین مالی اهمیت بیش‌تری پیدا می‌کند. بخشی از منابع مورد نیاز ارغوان گستر ایلام نیز از طریق بازار سرمایه و به‌عنوان نخستین شرکت پروژه در حوزه صنایع پتروشیمی تأمین شد.

او افزود: اگرچه این تأمین مالی در مقایسه با مجموع سرمایه‌گذاری انجام‌شده توسط هلدینگ خلیج فارس، پترول و سایر سهامداران عمده رقم بزرگی نبود، اما به دلیل زمان‌بندی مناسب، منابع در مرحله نهایی پروژه در اختیار شرکت قرار گرفت و توانست در تکمیل پروژه نقش مؤثری داشته باشد.

حمید فدایی مدیر طرح‌های توسعه هلدینگ خلیج فارس، با تشریح تجربه پتروشیمی ارغوان گستر ایلام اعلام کرد: پروژه‌ها یا به بیان دیگر خطوط تولید دست دوم از مزیت‌هایی مانند هزینه خرید مناسب‌تر و کامل بودن تجهیزات برخوردارند، اما در مقابل، قدیمی بودن فناوری، چالش‌های انتقال، نصب و راه‌اندازی مجدد و تطبیق تجهیزات با شرایط محیطی جدید، ریسک‌ها و دشواری‌هایی را به همراه دارند.

فدایی با اشاره به تأثیر تحریم‌ها، کرونا، تورم و افزایش نرخ ارز بر روند اجرای پروژه گفت: با وجود این چالش‌ها، تولید آزمایشی پتروشیمی ارغوان گستر ایلام از سال ۱۴۰۴ آغاز شده و این مجموعه اکنون در حال تولید آزمایشی است.

ظرفیت شرکت‌های پروژه برای تأمین مالی بیشتر مورد توجه قرار گیرد

احمد لطفی، رئیس اداره نظارت بر انتشار و ثبت اوراق بهادار سرمایه‌ای سازمان بورس، با اشاره به روند شکل‌گیری شرکت‌های پروژه در بازار سرمایه اعلام کرد: ارغوان گستر ایلام سومین شرکت پروژه‌ای بود که در این چارچوب انجام شد و پیش از آن نیز ۲ شرکت «شگستر» و «فطلوع» در این مسیر قرار گرفته بودند.

او یکی از مهم‌ترین مزیت‌های ارغوان گستر ایلام را پیشرفت بالای پروژه در زمان ورود به بازار سرمایه دانست و گفت: این شرکت زمانی وارد بازار شد که حدود ۹۷ تا ۹۸ درصد پیشرفت داشت. یکی از درس‌های مهم تجربه ارغوان گستر ایلام این است که بهتر است پروژه‌ها زمانی برای عرضه عمومی وارد بازار سرمایه شوند که ریسک‌های اصلی اجرای آن‌ها تا حد زیادی برطرف شده باشد تا سرمایه‌گذاران بتوانند با اطمینان بیش‌تری وارد پروژه شوند.

او گفت: در عین حال، باید ظرفیت شرکت‌های پروژه برای تأمین مالی بیش‌تر نیز مورد توجه قرار گیرد و با اصلاح فرآیندها، این ابزار بتواند در پروژه‌های بزرگ‌تر و در مراحل مختلف پیشرفت مورد استفاده قرار گیرد.

کاهش و بازنگری در فرآیند پذیرش و تأمین مالی

محدثه رزاقی معاون خدمات مالی تأمین سرمایه خلیج فارس، اعلام کرد، در حال حاضر پروژه ابتدا باید فرآیند بررسی و پذیرش در شرکت بورس را طی کند و پس از دریافت مجوز، مراحل دیگری در سازمان بورس نیز انجام می‌شود که در مجموع زمان‌بر است.

معاون خدمات مالی تأمین سرمایه خلیج فارس با اشاره به پروژه‌هایی مانند نیروگاه‌های خورشیدی تاکید کرد: پروژه‌هایی که پس از دریافت منابع می‌توانند در مدت کوتاهی به بهره‌برداری برسند، می‌توانند گزینه‌های جذاب‌تری برای استفاده از ابزار شرکت پروژه باشند؛ در مقابل، پروژه‌های بزرگ پتروشیمی، پالایشی و فولادی معمولاً زمان بیش‌تری برای تکمیل نیاز دارند و در این مدت ممکن است با چالش‌های جدیدی مانند نوسانات اقتصادی، کرونا یا جنگ مواجه شوند.

او گفت: شرکت‌های پروژه می‌توانند در بازار سرمایه ابزار مؤثری برای تأمین مالی باشند و در بسیاری از موارد، می‌توان این روش را به صندوق پروژه و برخی مدل‌های دیگر تأمین مالی ترجیح داد.

کوتاه‌سازی فرآیند تأمین مالی، ضرورت پروژه‌ها در شرایط تورمی است

عبدالاحد فرج‌زاده مدیرعامل شرکت پژوهشگران فن گستر، شرایط فعلی اقتصاد ایران را از منظر تأمین مالی پروژه‌ها چالش‌برانگیز دانست و گفت: پروژه‌های متعددی در حوزه‌های مختلف از جمله فولاد، پتروشیمی و سایر صنایع در حال بررسی و پیگیری برای تأمین مالی از طریق اوراق ارزی، منابع بانکی و ابزارهای بازار سرمایه هستند.

او تأکید کرد: کوتاه کردن مسیر تأمین‏مالی و تسریع فرآیندهای مربوط به آن، به‌ویژه در شرایط تورمی، ضروری است تا منابع مالی با سرعت بیش‌تری به پروژه‌ها برسد و بهترین استفاده از سرمایه صورت گیرد.

ضرورت اصلاح نگاه بازار سرمایه به پذیره‌نویسی

مجید عموعلی کارشناس مسئول پذیرش شرکت بورس تهران در ادامه این نشست، گفت: بازار سرمایه در ارزیابی شرکت‌ها، توجه ویژه‌ای به سودآوری دارد و هرچه فاصله زمانی تا بهره‌برداری طولانی‌تر باشد، جذابیت شرکت برای سرمایه‌گذاران کاهش پیدا می‌کند.

او، فاصله زمانی میان پذیره‌نویسی و ثبت افزایش سرمایه را یکی دیگر از چالش‌های این روش دانست و گفت: در عرضه‌های اولیه معمول (عرضه درصدی از سهام متعلق به سهامدار عمده)، سهام پس از عرضه به‌سرعت قابل معامله می‌شود، اما در پذیره‌نویسی شرکت‌های پروژه، سرمایه‌گذار باید مدتی منتظر ثبت افزایش سرمایه و بازگشایی نماد بماند.

او افزود: اگر این فاصله زمانی طولانی شود، سرمایه‌گذار با این ریسک مواجه است که نمی‌داند نماد در چه شرایطی از بازار بازگشایی خواهد شد. بنابراین کاهش این فاصله می‌تواند به افزایش جذابیت پذیره‌نویسی شرکت‌های پروژه کمک کند.

عموعلی بر ضرورت اصلاح نگاه بازار سرمایه به پذیره‌نویسی تأکید کرد و گفت: در بازار سرمایه گاهی پذیره‌نویسی شرکت‌های پروژه از عرضه اولیه جدا تلقی می‌شود، در حالی که از منظر مفهومی، نخستین عرضه عمومی سهام یک شرکت به سرمایه‌گذاران، عرضه اولیه محسوب می‌شود و باید این نگاه در میان فعالان بازار سرمایه اصلاح شود.

او با اشاره به فرآیند پذیرش شرکت‌های پروژه اعلام کرد: بر اساس دستورالعمل مربوط به شرکت‌های پروژه، ابتدا کلیات پروژه باید به تأیید هیأت پذیرش بورس مربوط برسد و پس از آن مجوزهای لازم را سازمان بورس صادر کند.

عموعلی افزود: با توجه به ریسک‌های خاص شرکت‌های پروژه، بورس تهران در سال‌های اخیر برای بررسی دقیق‌تر این شرکت‌ها، ارائه سه مدرک شامل گزارش امکان‌سنجی (FS)، گزارش رتبه‌بندی اعتباری و طرح کسب‌وکار را مورد توجه قرار داده است.

او ادامه داد: بخشی از زمان‌بر بودن فرآیند به بررسی همین مستندات مربوط می‌شود؛ چراکه سرمایه‌گذاران عمومی قرار است در پروژه سرمایه‌گذاری کنند و لازم است اطلاعات پروژه، وضعیت مالی، سهامداری و ریسک‌های آن با دقت و شفافیت بیش‌تری بررسی شود. پروین خدادادی