گذر از «حفاظت برای مردم» به «حفاظت با مردم» رویکرد سازمان محیط‌زیست در دولت چهاردهم

وی افزود: مهم‌ترین مساله، موضوع مشارکت‌پذیری و نقش دادن به مردم است و در این زمینه تلاش کردیم از «حفاظت برای مردم» به «حفاظت با مردم» گذر کنیم، طبیعتاً با اولویت جامعه محلی که بخشی جدایی‌ناپذیر از واقعیت‌های یک منطقه تحت حفاظت هستند.

وی ادامه داد: غیر از آن، موضوع دانش‌محوری و استفاده از فناوری‌های نوین برای حفاظت از طبیعت و تنوع زیستی در دستور کار قرار گرفت و طبیعتاً استفاده از کارگروه‌های مشورتی متنوع با حضور متخصصان، دانشگاهیان، اساتید، محققان آزاد، جامعه محلی، حتی برای بهره‌گیری از دانش سنتی موجود و افراد با تجربه‌ای که در حوزه‌های مختلف فعالیت کرده‌اند نیز بخش دیگری از کارهای ما را به خود اختصاص داد.

ظهرابی گفت: بعد از آن، موضوعاتی مانند شفافیت در کارها، پاسخگویی و گزارش‌دهی هم جزو سیاست‌ها قرار گرفته است، در کنار آنها، طبیعتاً دیپلماسی محیط‌زیست، ظرفیت‌سازی در منابع انسانی و جانشین‌پروری نیز جزو اولویت‌هایی است که در معاونت محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی دنبال می شود.

نهادسازی برای مشارکت مردم در حفاظت

ظهرابی ادامه داد: یک‌سری اقدامات را در گذشته برای مشارکت مردم و اولویت جامعه محلی در حفاظت از تنوع زیستی سامان داده بودیم، در این دوره تمرکز ما بیشتر بر نهادسازی، ایجاد پشتیبان‌های قانونی و رسمی و اطمینان از این بود که با تغییر مدیریت‌ها، آن سازوکاری که ایجاد می‌شود، مانند دوره‌های قبلی دچار تحول و تغییر نشود.

وی افزود: بنابراین بخش زیادی از کارهایی که انجام شد، مثلاً برای ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره که یک مدل از حفاظت با مشارکت مردم است، به این سمت رفتیم که آیین‌نامه اجرایی برای آن نوشته و در دولت تصویب شود، کارهای آن تقریباً انجام شده و اکنون در کمیسیون‌های دولت در دست رسیدگی است تا تصویب شود، با این کار برای نخستین بار، ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره کشور صاحب یک مرجع و یک جایگاه در قانون یا یک مصوبه دولتی می‌شوند و در مجموعه ضوابط و مقررات نیز جایگاه مشخصی پیدا می‌کنند.

ظهرابی گفت: علاوه بر این، در حوزه کسب‌وکارهای محیط‌زیستی و مشارکت مردم در حفاظت از تنوع زیستی، بیش از ۱۰ دستورالعمل و آیین‌نامه نوشته شده و همه آنها را شروع به اجرا کرده‌ایم، در همین مدت کوتاه، نزدیک به ۳۹ طرح داریم که با مشارکت مردم برای حفاظت از تنوع زیستی، چه در حوزه حیات‌وحش و چه درباره گونه خاصی از گیاه، در حال اجرا هستند، این یکی از موفقیت‌های بزرگی است که ما در این حوزه کسب کرده‌ایم.

بازگشت مدیریت مشارکتی به ذخیره‌گاه زیست‌کره گلستان

معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط‌زیست اظهار کرد: برای بحث مدیریت مشارکتی، در گذشته یک آیین‌نامه را برای ذخیره‌گاه زیست‌کره گلستان شکل داده بودیم تا بتوانیم با مشارکت مردم مدیریت را انجام دهیم، در دوره گذشته، متأسفانه این روند به شرایط قبل برگشته بود، به طوری که می‌شود گفت ۸۰ تا ۹۰ درصد دولتی شده بود، دوباره آن آیین‌نامه را بازبینی کردیم و شرایط را برای حضور و همراهی جامعه محلی و مشارکت مردم، محققان آزاد و دانشگاهیان در مدیریت منطقه فراهم آوردیم.

عبور از حفاظت گونه‌های کاریزماتیک به حفاظت علمی از تنوع زیستی

ظهرابی با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق تنوع زیستی کشور گفت: باید تنوع زیستی کشورمان را بشناسیم، علمی حفاظت کنیم و در این راه از دانش بهره ببریم، در حفاظت باید از این نگاه که صرفاً گونه‌های کاریزماتیک را حفاظت کنیم، عبور کنیم و به سمت حفاظت از تنوع زیستی گونه‌ای برویم که ممکن است خیلی هم جذابیت نداشته باشد، مثلاً درباره وزغ تالشی برنامه داریم و شرایط حفاظتی این گونه را بررسی می‌کنیم و بر اساس آن برنامه‌ریزی و حفاظت را انجام می‌دهیم.

وی افزود: مطالعات دقیقی را برای شناسایی گونه‌ها در دست اجرا داریم و تهیه اطلس زیست‌بوم‌های کشور را شروع کرده‌ایم. غیر از آن، مدیریت مناطق حفاظت‌شده و شناسایی و انتخاب مناطق را نیز در دستور کار داریم و در تلاشیم از حفاظت سنتی عبور کنیم و به روش‌های علمی مبتنی بر معیارهای تنوع زیستی، شاخص‌های تنوع زیستی و ارزش‌های تنوع زیستی برسیم.

وی اظهار کرد: در واقع ملاک انتخاب مناطق جدید ما نیز همین خواهد بود و به جای وجود گونه‌هایی که کاریزماتیک یا گونه‌های قابل شکار هستند، که در گذشته در سازمان حفاظت محیط‌زیست به عنوان یک رسم قدیمی وجود داشته، از این رویکرد عبور خواهیم کرد.

ایجاد بانک اطلاعاتی برای مدیریت علمی تنوع زیستی

معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط‌زیست گفت: بنابراین ایجاد بانک اطلاعاتی، تولید داده‌ها، ذخیره‌سازی و استفاده مناسب از داده‌ها در کنار مشارکت مردم و سایر ذی‌نفعان مانند دانشگاهیان و متخصصان، به ما کمک می‌کند تا بتوانیم یک مدیریت علمی، کارآمد و مؤثر را با مشارکت جامعه محلی و دیگر ذی‌نفعان در حوزه تنوع زیستی شکل دهیم.