سه شنبه, ۱۴ اسفند, ۱۴۰۳ / 4 March, 2025
فقر سینمای ایران درباره ۱۳ آبان

داشتههای تصویری سینما و تلویزیون ایران درباره ماجرای تسخیر لانه جاسوسی در سیزده آبان ۵۸ چندان زیاد نیست. همه آنچه در این باره ساخته شده محدود میشود به چند فیلم و تلهفیلم و مستند که تازه آنها هم اصل ماجرا را هدف قرار ندادهاند و با چند واسطه به بازتابهای ماجرا پرداختهاند.
فیلم سینمایی «طوفان شن» ساخته جواد شمقدری، مستند «انقلاب دوم» به کارگردانی مجید ذوالفقاری، «۴۴۴ روز» به کارگردانی محمد شیروانی و تله فیلم «تخت جمشید سر روزولت» از معدود فیلم های مستند و داستانی است که نگاهشان را متوجه تسخیر لانه جاسوسی و حاشیه هایش کرده اند.
بعد از ساخت فیلم هالیوودی «آرگو» که تصویری جعلی از آن حادثه ارائه می داد، خلا فیلم های داخلی با محوریت ماجرای ۱۳ آبان بیشتر به چشم آمد و گفته شد که سینمای ایران باید با فیلمی هنرمندانه و واقع گرایانه جوابی دندان شکن به آثار خیالپردازانه غرب بدهد. با این حال باز هم بنا به قاعده «هزار وعده خوبان یکی وفا نکند» اتفاق خاصی نیفتاد تا آرگو همچنان بی جواب بماند.
«پنجه شکسته»، عنوان سریالی است که قرار است با محوریت این موضوع در تلویزیون ساخته شود. این مجموعه در ۲۰ قسمت ۵۰ دقیقه ای طراحی شده و فعلا در مرحله نگارش فیلمنامه قرار دارد و وارد مرحله پیش تولید نشده است. گفته شده داستان «پنجه شکسته» در شش کشور مختلف رخ می دهد و قرار است جوابیه ای در مقابل تحریفات آرگو باشد. آرگو با همه تاثیرات منفی اش حداقل این فایده را داشت که اهمیت ساخت فیلم هایی با محوریت مسائل سیاسی دهه های اخیر را در ذهن مسئولان ما زنده کند.
سینمای ایران نه تنها به ماجرای ۱۳ آبان آن گونه که باید و شاید نپرداخته، بلکه درباره سایر مسائل سیاسی بعد از انقلاب نیز کم کاری کرده است. در دوره ای که جواد شمقدری سکان معاونت سینمایی را به عهده داشت گفته شد قرار است سینمای سیاسی رونق بگیرد. این شعار چند سال بعد تحقق پیدا کرد و شاهد بودیم که چند فیلم با موضوع حوادث پس از انتخابات سال ۸۸ مثل «قلاده های طلا»، «پایان نامه» و «پل چوبی» ساخته شد. تفاوت آرگو با همه این فیلم ها در این است که به اصل ماجرا می پردازد و شخصیت هایی را به تصویر می کشد که مابه ازای واقعی دارند، اما در فیلم های نام برده شده فیلمساز ایرانی نیم نگاهی به اتفاق مورد نظر دارد و در حاشیه آن اتفاق، داستان عاشقانه یا پلیسی خودش را روایت می کند.
نکته طنز ماجرا اینجاست که در ابتدای فیلم آرگو عبارت «این فیلم براساس یک داستان واقعی ساخته شده است» نقش می بندد. آن هم ابتدای فیلمی که برداشتی آزاد از ماجرای اشغال لانه جاسوسی محسوب می شود و تخیل نویسنده و فیلمساز در بسیاری از لحظاتش خودنمایی می کند. به عنوان مثال می توان به صحنه هیجان انگیز خروج هواپیمای حامل فراری ها از ایران اشاره کرد. این صحنه آنچنان پرتعلیق طراحی شده که حتی اگر بیننده پایان داستان را هم بداند باز هم دچار دلهره می شود. این در حالی است که مندز، جاسوس سازمان سیا در خاطراتش نوشته است: عملیات خروج از فرودگاه مهرآباد به نرمی ابریشم، یعنی بسیار ساده انجام شد.
جالب است این فرد بنا به گفته کارتر، فقط یک روز و نیم در ایران بوده است، اما در فیلم می بینیم او اقامت طولانی مدتی دارد و در همین زمان فراخ اتفاقات تخیلی قصه (فیلمسازی و گرفتن مجوز و...) را شکل می دهد. سارا شورد، یکی از سه آمریکایی که سال ۲۰۰۹ در ایران بازداشت شده بود در انتقاد از این فیلم نوشت آرگو حقیقت های ایران را محو می کند و استدلال کرد قهرمان واقعی این فیلم زنی ایرانی است که در سفارت کانادا کار می کرده، اما در فیلم به او بهای کافی داده نشده است.
دروغ دیگر فیلم در تصویر خشن و غیرمنطقی است که از مردم ایران ارائه می دهد. در این رابطه بد نیست به اظهار نظر امید حبیبی نیا، منتقد فیلم و پژوهشگر ارتباطات سیاسی اشاره کنیم که گفت: چهره ای که از اکثریت ایرانی ها در فیلم نشان داده شده نه تنها با واقعیت عینی، بلکه با واقعیت زمانی آن نیز متفاوت است.
کارگردان آرگو از ماجرایی واقعی (فرار شش آمریکایی به کمک سفارت کانادا) استفاده می کند و در کنارش جزئیات مورد نظرش را هم با رنگ و لعابی دروغین، واقعی جلوه می دهد. این گونه است که مخاطب خارجی درباره جزئیاتی مثل مسلح بودن دانشجویان ایرانی حین ورود برای اشغال پرس و جو نمی کند و آن را همان گونه که نشان داده شده باور می کند. مخاطب عامی که درباره مسائل داخلی ایرانی اطلاعی ندارد چون چارچوب قصه را پذیرفته است احتمالا به جزئیات هم اعتماد می کند.
در پاسخ به آرگو باید فیلم هایی ساخته شود که تعلیق و کشش این فیلم را داشته باشد و در عین حال تصویری واقعی از جزئیات مورد اشاره را در برابر چشم مخاطب قرار دهد. هرچند حالت ایده آلش این است که سینمای ایران خودش درباره صدها موضوع ریز و درشت سیاسی پیشقدم شود و موضعش همیشه واکنشی نباشد.
احسان رحیم زاده
ایران مسعود پزشکیان دولت چهاردهم پزشکیان مجلس شورای اسلامی محمدرضا عارف دولت مجلس کابینه دولت چهاردهم اسماعیل هنیه کابینه پزشکیان محمدجواد ظریف
پیاده روی اربعین تهران عراق پلیس تصادف هواشناسی شهرداری تهران سرقت بازنشستگان قتل آموزش و پرورش دستگیری
ایران خودرو خودرو وام قیمت طلا قیمت دلار قیمت خودرو بانک مرکزی برق بازار خودرو بورس بازار سرمایه قیمت سکه
میراث فرهنگی میدان آزادی سینما رهبر انقلاب بیتا فرهی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سینمای ایران تلویزیون کتاب تئاتر موسیقی
وزارت علوم تحقیقات و فناوری آزمون
رژیم صهیونیستی غزه روسیه حماس آمریکا فلسطین جنگ غزه اوکراین حزب الله لبنان دونالد ترامپ طوفان الاقصی ترکیه
پرسپولیس فوتبال ذوب آهن لیگ برتر استقلال لیگ برتر ایران المپیک المپیک 2024 پاریس رئال مادرید لیگ برتر فوتبال ایران مهدی تاج باشگاه پرسپولیس
هوش مصنوعی فناوری سامسونگ ایلان ماسک گوگل تلگرام گوشی ستار هاشمی مریخ روزنامه
فشار خون آلزایمر رژیم غذایی مغز دیابت چاقی افسردگی سلامت پوست