کارزار انتخاباتی لولا و سیاست عشق، ترس و امید

بیست‌وچهارم اکتبر ۲۰۲۶، یک روز مانده به دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل، لولا داسیلوا با پیراهن جین آبی و کلاهی سرخ بر فراز خودرویی در خیابان پائولیستای سائوپائولو ایستاده است؛ پرچم برزیل را در یک دست گرفته و نسخه‌ای از قانون اساسی را در دست دیگر. پشت سرش، جمعیتی سرخ‌پوش تا انتهای خیابان امتداد یافته است. پیراهن جین، گذشته کارگری سیاستمداری را یادآوری می‌کند که بار دیگر برای ماندن در قدرت می‌جنگد. پرچم از تعلق به سرزمینی مشترک می‌گوید و قانون اساسی، در میانه شور انتخاباتی، حقوق کسانی را یادآور می‌شود که در آن جمع حضور ندارند.

کنار هم قرار گرفتن این نشانه‌ها ما را به پرسشی می‌رساند که مارتا نوسبام در کتاب «احساسات سیاسی؛ چرا عشق برای عدالت اهمیت دارد» با آن درگیر است: دموکراسی برای دوام خود به عشق و شفقت و امید شهروندان نیاز دارد، اما چگونه می‌توان این عواطف را پرورش داد، بی‌آنکه دلبستگی به ملت به انحصار آن و شور حمایت از یک رهبر به نفی آزادی مخالفان بینجامد؟ تجربه لولا، از اشک‌های مراسم تحلیف چهار سال پیش تا کشاکش انتخابات اخیر، فرصتی برای اندیشیدن به همین پرسش است.

از اشک تا مراقبت

اول ژانویه ۲۰۲۳، لولا برای سومین بار بر مسند ریاست‌جمهوری برزیل می‌نشیند. کت‌وشلوار سرمه‌ای پوشیده و نوار سبز و زرد ریاست‌جمهوری بر سینه دارد. از این مراسم، لحظه‌ای بیش از همه در حافظه عمومی مانده است: سخن او به گرسنگی می‌رسد، صدایش می‌شکند و اشک بر چهره‌اش جاری می‌شود. جانجا، همسرش، کنار او ایستاده است. دوربین‌ها مردی را نشان می‌دهند که با وجود بازگشت به رأس قدرت، برای لحظاتی آسیب‌پذیری انسانی خود را پیش چشم جمعیت آشکار می‌کند.

لولا می‌گوید «وقتی از حکومت‌کردن سخن می‌گویم، منظورم مراقبت‌کردن است» و سپس از مادرانی یاد می‌کند که در زباله‌ها دنبال غذا برای فرزندانشان می‌گردند، از کودکانی که به جای مدرسه در خیابان کار می‌کنند و از مردمانی که برای سیرشدن در صف استخوان می‌ایستند. …