[مهرداد احمدی شیخانی] ایران بازی را بهتر بلد است

در عرصه سیاست، تئوری‌های مختلفی وجود دارد که رفتارها و عملکردهای کنشگران این حوزه را بر اساس آن تحلیل و بررسی می‌کنند. یکی از تئوری‌های معروف این حوزه، «تئوری بازی مرد دیوانه» است. اما چرا چنین عنوانی را برای این تئوری انتخاب کرده‌اند؟ جواب را باید در مفهوم دیوانگی جستجو کرد. 

یکی از معانی دیوانگی که احتمالا بهتر از همه توضیح دهنده این عبارت است، «پاک‌باختگی» است و پاک‌باخته کسی است که چیزی برای از دست دادن ندارد، چرا که قبلا هرچه داشته، از دست داده. بد نیست در اینجا به تفاوت رفتار دو انسان که عقایدی یکسان در مورد موضوعی واحد دارند توجه کنیم. 

تصور کنید دو نفر نسبت به رفتار یک حاکمیت فرضی در موضوع بخصوصی که بسیار حاد و چالش‌برانگیز است معترض باشند. و قرار است در اعتراض به آن موضوع تجمع برپا شود که احتمالا به تنش و درگیری منجر خواهد شد. 

حالا در ادامه فرض کنید یکی از این دو، سوار اتوبوس عمومی شهری است و در عبور از خیابان متوجه آن تجمع می‌شود که هرلحظه احتمال بالاگرفتن درگیری در آن هست و دیگری با اتومبیل شخصی و در همان زمان از این محل می‌گذرد و متوجه آن اعتراض می‌شود. هر دو نیز با معترضان همدل و همراهند. 

در این وضعیت، شاهد چه رفتاری از این دو خواهیم بود؟ به احتمال بسیار، آنکه سوار اتوبوس است، هیجان‌زده از مشاهده تجمع اعتراضی، یا همان لحظه از راننده اتوبوس درخواست خواهد کرد که در خودرو را باز کند که او پیاده شود و یا در اولین ایستگاه بعدی از اتوبوس پیاده خواهد شد و به معترضان خواهد پیوست.

اما آن دیگری چه؟ اگر بتوانید ذهن خود را جای آن نفر دوم بگذارید، گمان می‌کنید شما (یا در واقع آن نفر دوم) چه خواهید یا خواهد کرد؟ به احتمال زیاد، شما (یا همان نفر دوم فرضی)، ابتدا تا جایی که ممکن باشد، برای یافتن محلی مطمئن جهت پارک خودرو شخصی‌، طوری که یقین پیدا کنید از آسیب درگیری احتمالی فاصله داشته باشد دور می‌شوید. حالا چه می‌شود؟

 دور شدن از محل، به شما فرصت می‌دهد که تا حدی از آن هیجان اولیه فاصله بگیرید و این فاصله گرفتن، هم به شکل فیزیکی برای امنیت خودرو و هم به شکل ذهنی برای خودتان، شما را در اندیشه‌ای دو دوتا چهارتا و محاسبه‌گری فرو خواهد برد.  …