از آنجا که بسته شدن عملی تنگه هرمز، یکپنجم محمولههای نفت و گاز طبیعی مایعشده جهان را قطع کرده است، دولتها از کره جنوبی و تایلند تا اتحادیه اروپا متعهد شدهاند منابع مالی اختصاصیافته به انرژیهای تجدیدپذیر را افزایش دهند.
آیا این درگیری به گذار به انرژی پاک کمک کرده است؟ در ادامه، چند روش برای سنجش پیامدهای آن ارائه میشود.
**انرژیهای تجدیدپذیر در حال جهشاند، اما مصرف زغالسنگ نیز افزایش یافته است**
تولید برق تجدیدپذیر در سراسر جهان به شدت در حال افزایش است و آژانس بینالمللی انرژی انتظار دارد این منابع برای نخستین بار در سال جاری به بزرگترین منبع تولید برق تبدیل شوند.
از زمان آغاز جنگ، سامانههای خورشیدی پشتبامی جذابیت خود را نشان دادهاند، زیرا نصب آنها سریع و ارزان است. در فیلیپین، قیمت بالای برق که ناشی از گرانتر شدن سوخت وارداتی است، خانوارها و کسبوکارها را به سمت انرژی خورشیدی سوق میدهد؛ در حالی که طرح یارانه باتری، باعث احیای استفاده از سامانههای پشتبامی در استرالیا شده است.
تقاضای اروپا برای سامانههای پشتبامی نیز از آغاز جنگ افزایش یافته است.
اما مصرف زغالسنگ هم در حال افزایش است. با بسته بودن تنگه هرمز و ناتوانی انرژیهای تجدیدپذیر برای تضمین برق شبانهروزی، پیشبینی میشود تولید برق با زغالسنگ افزایش یابد؛ هرچند پیشبینی آژانس بینالمللی انرژی از جهش ۸.۵ درصدی تولید تجدیدپذیرها در سال جاری، بسیار بیشتر از رشد ۱.۴ درصدی زغالسنگ است.
در ایالات متحده، جایی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با انرژی سبز مخالفت کرده است، تولید برق تجدیدپذیر در نیمه نخست سال نسبت به دوره مشابه ۲۰۲۵، ۱۰ درصد افزایش یافت.
**انتشار آلایندهها همچنان افزایش مییابد**
آژانس بینالمللی انرژی انتظار دارد با وجود جهش تولید برق تجدیدپذیر، انتشار گازهای گلخانهای عامل تغییرات اقلیمی در سال جاری ۱.۱ درصد افزایش یابد و به رکورد تاریخی ۱۴.۲ میلیارد تن برسد.
آژانس بینالمللی انرژی انتظار دارد در سال ۲۰۲۷، تولید برق با زغالسنگ ۰.۷ درصد کاهش یابد، اما تولید برق با گاز نسبت به سطح امسال ۱.۵ درصد افزایش پیدا کند. مهار تغییرات اقلیمی به انرژی تجدیدپذیر بیشتر و سرمایهگذاری در شبکههای برق و ذخیرهسازی انرژی نیاز خواهد داشت.
**آسیا بیشترین فشار را تحمل میکند**
اقتصادهای آسیایی که بیشترین وابستگی را به نفت و گاز عبوری از تنگه هرمز دارند، شدیدترین شوک را متحمل شدهاند.
چین به شدت به سمت انرژی خورشیدی متمایل شد و تولید آن در فاصله مارس تا ژوئیه، بیش از سه برابر سریعتر از زغالسنگ رشد کرد. هند، ویتنام و کره جنوبی مسیر دیگری را در پیش گرفتند و زغالسنگ بیشتری سوزاندند. برخی کشورهای اروپایی نیز مصرف زغالسنگ بیشتری داشتند، اما آژانس بینالمللی انرژی انتظار دارد تولید برق زغالسنگی اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۶، روند کاهشی یک دهه گذشته خود را از سر بگیرد.
دولت ویتنام ماه گذشته اعلام کرد که با وجود تعهد خود در نشست اقلیمی سازمان ملل در سال ۲۰۲۱ مبنی بر نساختن نیروگاه زغالسنگی جدید پس از سال ۲۰۳۰، در حال بررسی ساخت نیروگاههای زغالسنگی بیشتر برای تضمین عرضه است.
**حملونقل**
بیشتر نفت جهان به عنوان سوخت حملونقل، در خودروها، کامیونها، کشتیها و هواپیماها مصرف میشود. جنگ این تقاضا را فرو نپاشانده است، اما رشد مورد انتظار پیشبینیکنندگان را معکوس کرده است.
قیمتهای بالاتر، کاهش سفرهای هوایی، کاهش مصرف در چین و گسترش سریعتر خودروهای برقی به این معناست که جهان اکنون احتمالاً نفت کمتری را نسبت به میزان پیشبینیشده پیش از جنگ برای حملونقل مصرف میکند. گلدمن ساکس برآورد میکند تقاضای مرتبط با بنزین در اوج اختلالها در آوریل حدود ۲۰ درصد کاهش یافت؛ شرکت جیال کانسالتینگ این افت را نزدیک به ۱۵ درصد میداند.
گرانتر شدن سوخت، رانندگان را به سمت خودروهای برقی سوق داده است و چین، بزرگترین تولیدکننده جهان، برای نخستین بار در سال جاری شاهد عبور ارزش صادرات خودروهای برقی خود از ۱۰ میلیارد دلار بوده است.
بر اساس اعلام تحلیلگران بانک آو آمریکا، مدلهای برقی در ژوئن ۶۳ درصد از فروش خردهفروشی خودروهای سواری چین را تشکیل دادند؛ رقمی که در مقایسه با ۵۳ درصد در یک سال پیش افزایش یافته است. آنها برآورد میکنند برقیسازی حدود یکسوم از کاهش واردات نفت خام چین از ابتدای سال تاکنون را توضیح میدهد.
فروش خودروهای برقی همچنین از آغاز جنگ در سراسر اروپا به شدت افزایش یافته است، زیرا قیمت بالای نفت موجب فشار بر مصرفکنندگان هنگام سوختگیری شده است.
**این وضعیت تا چه زمانی ادامه دارد؟ **
تا زمانی که تنگه هرمز بسته بماند، احتمالاً قیمت بالای نفت و گاز ادامه خواهد یافت؛ موضوعی که استدلال برای سرمایهگذاری کشورها در انرژیهای تجدیدپذیر ارزانتر و تولید داخل و کاهش آسیبپذیری آنها در برابر هزینههای متغیر سوخت را تقویت میکند. اما پیشبینی اینکه آیا فاصله گرفتن از نفت و گاز شتاب بیشتری خواهد گرفت یا نه، دشوار است.
سوره آلویک، معاون رئیس و مدیر چشمانداز گذار انرژی در شرکت دیانوی، گفت: «تغییر ترکیب انرژی یک کشور نیازمند سرمایهگذاری است و نرخهای بهره بالاتر، سرمایه اولیه قابلتوجه مورد نیاز برای انرژیهای تجدیدپذیر و شبکههای برق را گرانتر میکند. بنابراین، اگرچه درگیری کنونی احتمالاً در نهایت به نفع کربنزدایی خواهد بود، اما این مسیر یکطرفه نیست.»
بسیاری از بازارهای بزرگ آسیایی، منابع قابلتوجه گاز و زغالسنگ دارند که در برابر اختلال در عرضه خاورمیانه نقش ضربهگیر ایفا میکند؛ همچنین انتظار میرود حجم بسیار بیشتری از عرضه گاز طبیعی مایعشده آمریکا در فاصله سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ وارد بازار شود.
ویکتور دل کارپیو نیرا، پژوهشگر ارشد در مؤسسه پژوهش انرژی آرورا، گفت: «با تحقق این عرضه، گاز طبیعی مایعشده باید برای بازارهای آسیایی وابسته به واردات مقرونبهصرفهتر شود و انگیزه برای فاصلهگیری دائمی از گاز که صرفاً ناشی از درگیری کنونی است، کاهش یابد.»
