اشباح مارکس بر فراز ینگه دنیا؛ سوسیالیسم آمریکا را در می‌نوردد؟

به نوشته نشریه فایننشیال تایمز، اگر تصور می‌کردید سوسیالیسم آمریکایی چیزی جز گروه‌های مطالعه مارکس و تجمعات اعتراضی نیست، بهتر است دوباره فکر کنید. این روزها احتمال دارد با لیگ‌های سافت‌بال، باشگاه‌های صنایع‌دستی و «کوکتل با رفقا» مواجه شوید.

خبر مرتبط از غزه تا ایران؛ چگونه جنگ‌ها معادلات سیاسی آمریکا را تغییر داده‌اند؟

در سال‌های اخیر، یکی از مهم‌ترین تغییرات در سیاست آمریکا نه در رقابت میان دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه، بلکه در شکاف‌های درونی هر یک از این احزاب شکل گرفته است؛ شکافی که این بار برخلاف گذشته، بیش از آنکه حول مسائل داخلی آمریکا باشد، بر سر سیاست خارجی و جایگاه این کشور در جهان است.

اینها مشوق‌هایی‌اند که «سوسیالیست‌های دموکراتیک آمریکا» (DSA) برای جوانان نسل زِد که به دنبال یک خانه سیاسی تازه هستند، فراهم می‌کنند. به نظر می‌رسد این روش مؤثر بوده است.

سوسیالیست‌های دموکراتیک آمریکا که زمانی یکی از حاشیه‌ای‌ترین گروه‌های سیاسی آمریکا بودند، اکنون نزدیک به ۱۳۰ هزار عضو دارند؛ درحالی‌که ۱۵ سال پیش تنها ۵ هزار عضو داشتند. اعضای این گروه همچنین در سراسر کشور در انتخابات مقدماتی حزب دموکرات پیروز می‌شوند.

مگان رومر، رئیس مشترک ملی این سازمان، می‌گوید رشد آن بازتاب‌دهنده نارضایتی عمیق از نظامی است که به گفته او در خدمت جوانان نیست. او در مصاحبه‌ای گفت: «مردم می‌گویند خب، سرمایه‌داری جواب نمی‌دهد. پس چه چیز دیگری وجود دارد؟» شبح سوسیالیسم بر بالای سر ایالات متحده؟

با عذرخواهی از مارکس و «مانیفست کمونیست»، شبحی آمریکا را به تسخیر خود درآورده است؛ شبح سوسیالیسم. برنامه این جریان شامل مسکن مقرون‌به‌صرفه، خدمات درمانی همگانی، دانشگاه رایگان برای همه و افزایش مالیات بر میلیاردرهاست؛ مجموعه‌ای از سیاست‌ها که در میان رأی‌دهندگان جوانی که از راه‌حل‌های سنتی برای مشکلات آمریکا خسته شده‌اند، محبوبیت فزاینده‌ای پیدا کرده است.

برنی سندرز، سناتور، خود را یک سوسیالیست دموکرات معرفی می‌کند، اما عضو حزب سوسیالیست‌های دموکرات آمریکا (DSA) نیست/عکس از خبرگزاری فرانسه

نظرسنجی گالوپ در سال گذشته نشان داد که ۶۶ درصد دموکرات‌ها دیدگاه مثبتی نسبت به سوسیالیسم دارند؛ درحالی‌که این رقم در سال ۲۰۱۰ تنها ۵۰ درصد بود. همچنین نظرسنجی Economist/YouGov در ماه ژوئن نشان داد که ۶۲ درصد دموکرات‌ها حاضرند به نامزدی رأی دهند که خود را «سوسیالیست دموکراتیک» معرفی کند.

این چرخشی شگفت‌انگیز برای ایدئولوژی‌ای است که زمانی در آمریکا یک واژه منفور و بدنام محسوب می‌شد. برای بسیاری، سوسیالیسم نوعی توهین به فردگرایی خشن و اتکای قدرتمند به خود بود که بخشی از آرمان آمریکایی را تشکیل می‌داد.

اما احیای آن واقعی است.

پیروزی زهران ممدانی در انتخابات شهرداری نیویورک در سال گذشته نقطه عطف این روند بود. امسال نیز اعضای سوسیالیست‌های دموکراتیک در انتخابات مقدماتی حزب دموکرات در نیویورک، دنور، فیلادلفیا و واشنگتن دی‌سی پیروز شده‌اند و در بسیاری از موارد نامزدهای میانه‌روی مورد حمایت رهبران حزب را شکست داده‌اند.

اوایل همین ماه، عبدالسید، نامزد پروگرسیو که دیدگاه‌های سیاسی‌اش با برنامه سوسیالیست‌های دموکراتیک همپوشانی دارد، با پیروزی در انتخابات مقدماتی حزب دموکرات برای کرسی سنای ایالت میشیگان، تشکیلات حزب دموکرات را شوکه کرد.

البته این یک پیروزی کامل و سراسری نیست. همین هفته، فرانچسکا هونگ، عضو سوسیالیست‌های دموکراتیک، تلاش خود برای تبدیل شدن به نامزد حزب دموکرات برای فرمانداری ویسکانسین را به یک رقیب میانه‌رو واگذار کرد. کارزار انتخاباتی هونگ پس از انتشار یک توییت قدیمی که در آن خواستار لغو جشن شکرگزاری شده بود، با مشکل مواجه شد.

چنین مواضع افراطی و «ووک» به جمهوری‌خواهان اجازه داده است سوسیالیست‌های دموکراتیک را گروهی از رادیکال‌های خطرناک معرفی کنند. آنها نیز برای این ادعا دلایل کافی در اختیار دارند: برنامه این گروه خواستار لغو پلیس و زندان‌ها، حذف ریاست‌جمهوری و سنا و برچیدن نظام سرمایه‌داری و بازار آزاد آمریکا است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، اوایل این ماه در لاس‌وگاس گفت حزب دموکرات اکنون مملو از «کمونیست‌هایی» است که «می‌خواهند ایدئولوژی ویرانگر و مرگبارِ فلاکت و بدبختی خود را به همه ایالت‌های آمریکا ببرند.» وقتی جمهوری‌خواهان هم از غافله سوسیالیسم عقب نمی‌مانند

اما به شکلی طنزآمیز، برخی جمهوری‌خواهان نیز شروع به حمایت از دیدگاه‌هایی کرده‌اند که چندان بیگانه با یک بیانیه سوسیالیست‌های دموکراتیک نیستند.

جی‌دی ونس، روز سه‌شنبه، ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶، در واشنگتن، برای شرکت در مراسم خاکسپاری سناتور لیندسی گراهام، در کلیسای جامع ملی واشنگتن وارد می‌شود/عکس از گتی ایمجز

برای مثال، ترامپ گفته است دولت او در حال بررسی خرید سهام شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی است. او همچنین در چارچوب واکنش خود به بحران مسکن، اقداماتی را برای جلوگیری از خرید خانه‌های تک‌خانواری از سوی سرمایه‌گذاران نهادی بزرگ انجام داده است.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، که خود را «حامی کارگران» توصیف می‌کند، حتی فراتر رفته و گفته است آمریکا باید اتحادیه‌های کارگری را تقویت کند. او در ماه ژوئیه به پادکستر جو روگن گفت: «باید به کارگران جایگاهی پای میز مذاکره بدهید. کارگران ما قدرت چانه‌زنی کافی ندارند.»

با وجود این همپوشانی میان پوپولیسم اقتصادی راست و چپ، موفقیت پیام سوسیالیست‌های دموکراتیک موجب نگرانی در حزب دموکرات شده است. میانه‌روها نگران‌اند که نامزدهای سوسیالیست‌های دموکراتیک برای رأی‌دهندگان اصلی و جریان غالب جذاب نباشند و امید حزب برای بازپس‌گیری کنترل کنگره در انتخابات میان‌دوره‌ای را تضعیف کنند.

جاش گاتهیمر، نماینده دموکرات، در ماه ژوئن در شبکه ایکس نوشت: «سوسیالیست‌های دموکراتیک خرابکارند، نه حل‌کننده مشکلات. آنها علیه دموکرات‌های عاقل اعلام جنگ کرده‌اند؛ چیزی که فقط به بن‌بست، ناکارآمدی و پرداخت هزینه آن توسط خانواده‌های زحمتکش منجر خواهد شد.» خطر شبح سوسیالیسم برای حزب دمکرات

کارشناسان نیز معتقدند چنین نامزدهایی جذابیت چندانی برای رأی‌دهندگان میانه‌رو در ایالت‌های رقابتی ندارند؛ همان رأی‌دهندگانی که بیش از پیش سرنوشت انتخابات ملی آمریکا را تعیین می‌کنند.

پیروزی زهران ممدانی در انتخابات شهرداری نیویورک در سال گذشته، نقطه عطفی برای حزب سوسیالیست‌های دموکرات آمریکا بود/عکس از آسوشیتدپرس

تدا اسکاچپول، استاد علوم سیاسی دانشگاه هاروارد، گفت: «برخی از این سوسیالیست‌های به‌اصطلاح دموکراتیکِ بسیار افراطی در حوزه‌هایی کاملاً لیبرال در نیویورک انتخاب شدند... از سوی افرادی دارای مدرک دانشگاهی، نه طبقه کارگر.» نتایج او با نظرسنجی سراسری این ماه توسط فایننشیال تایمز و فوکال‌دیتا نیز تأیید می‌شود.

هنگامی‌که از دموکرات‌ها درباره مهم‌ترین اولویت‌هایشان سؤال شد، آنها بیشتر به مسائل اقتصادی روزمره مانند تورم، اشتغال و حفاظت از برنامه‌های رفاهی فدرال مانند تأمین اجتماعی و پزشکی اشاره کردند. موضوعات مورد علاقه جریان پروگرسیو محبوبیت بسیار کمتری داشتند. کمتر از یک نفر از هر پنج نفر گفتند قانون‌گذاران باید کمک نظامی آمریکا به اسرائیل را متوقف کنند، اداره مهاجرت و گمرک آمریکا (ICE) را منحل کنند یا حداقل دستمزد فدرال را افزایش دهند.

در واقع، بسیاری معتقدند موفقیت انتخاباتی اخیر سوسیالیست‌ها بیشتر بازتاب نارضایتی عمیق از وضعیت موجود است تا پذیرش ناگهانی شعارهای پروگرسیو.

مت بنت، یکی از بنیان‌گذاران اندیشکده راه سوم (Third Way) گفت: «رأی‌دهندگان از ترامپ عصبانی‌اند، اما فقط از ترامپ عصبانی نیستند؛ آنها عموماً عصبانی‌اند و برخی با رأی دادن به افراد حاشیه‌ای و رادیکال، میز را واژگون می‌کنند؛ اما این با اینکه بگوییم آنها سوسیالیسم می‌خواهند، یکی نیست.»

مت دالک، استاد مدیریت سیاسی در دانشگاه جورج واشنگتن، حال‌وهوای رأی‌دهندگان را با شخصیت هوارد بیل در فیلم کلاسیک «شبکه» محصول ۱۹۷۶ مقایسه می‌کند؛ گوینده خبری‌ای که از بینندگان می‌خواهد از پنجره‌های خانه‌شان فریاد بزنند: «آن‌قدر عصبانی‌ام که دیگر این وضع را تحمل نمی‌کنم!»

او گفت: «این یک فریاد غریزی است.» شبحی که پس از شوروی بی‌خطر به چشم می‌آید

سوسیالیسم کاملاً بیگانه با سنت سیاسی آمریکا نیست. در سال ۱۹۱۲، یوجین دبس، نامزد حزب سوسیالیست، بیش از ۹۰۰ هزار رأی، یعنی 6 درصد کل آراء، را در انتخابات ریاست‌جمهوری به دست آورد؛ اما «ترس سرخ» در دهه ۱۹۲۰ و شکار جادوگرانه مک‌کارتی در دهه ۱۹۵۰ این جنبش را تقریباً به حاشیه راند.

پیروزی الکساندریا اوکازیو-کورتز، عضو حزب سوسیالیست‌های دموکرات آمریکا، در انتخابات مقدماتی سال ۲۰۱۸، به تثبیت احیای سوسیالیسم در ایالات متحده کمک کرد/عکس از گتی ایمجز

مایکل کازین، استاد تاریخ دانشگاه جرج‌تاون و متخصص چپ آمریکا، می‌گوید سوسیالیسم نتوانست همانند اروپا در آمریکا نفوذ کند؛ زیرا سرمایه‌داری آمریکایی موفق بود، آمریکا گذشته فئودالی نداشت و نظام دوحزبی از همان ابتدا تثبیت شده بود و احزاب حاشیه‌ای را کنار می‌زد. او می‌گوید مهم‌تر از همه، «خط اصلی شکاف در آگاهی اجتماعی آمریکا، نژاد بوده است، نه طبقه».

اما جذابیت سوسیالیسم هم‌زمان با کاهش جذابیت سرمایه‌داری افزایش یافته است.

گوستاوو گوردیلو، رئیس مشترک شعبه نیویورک سوسیالیست‌های دموکراتیک، بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸ و دشواری یافتن شغل برای نسل خودش در رکود بزرگ پس از آن را نقطه عطف می‌داند. او گفت: «بسیاری از نسل هزاره با این انتظار بزرگ شدند که اگر سخت کار کنند، می‌توانند زندگی بهتری از والدینشان داشته باشند. اساساً هیچ‌کس چنین تجربه‌ای نداشت.»

ناامیدی از چیزی که او آن را «وعده شکسته مدل اقتصادی آمریکا» می‌نامد، به جنبش اشغال وال‌استریت در سال ۲۰۱۱ کمک کرد. کارزار برنی سندرز برای نامزدی ریاست‌جمهوری حزب دموکرات در سال ۲۰۱۶ و پیروزی غافلگیرکننده الکساندریا اوکاسیو-کورتز، عضو DSA، در انتخابات مقدماتی سال ۲۰۱۸ نیز احیای سوسیالیسم را تثبیت کرد.

برخی این روند را اجتناب‌ناپذیر می‌دانستند.

بهاسکار سونکارا، سردبیر مجله سوسیالیستی ژاکوبین، گفت: «اگر جامعه‌ای به‌شدت نابرابر باشد، نوعی واکنش برابری‌خواهانه خواهد داشت. و از اواسط قرن نوزدهم، رایج‌ترین نام برای چنین واکنش برابری‌خواهانه‌ای سوسیالیسم بوده است.»

نگرش‌ها نسبت به سیاست چپ نیز در حال تغییر بود. پس از فروپاشی اتحاد شوروی و زوال کمونیسم، سوسیالیسم بخش بزرگی از بار منفی تاریخی خود را از دست داد.

حمایت پرشور سوسیالیست‌های دموکراتیک از حقوق فلسطینیان و محکوم کردن جنگ اسرائیل در غزه نیز باعث شد طرفداران زیادی به این سازمان جذب شوند؛ اما به گفته گریس موزر، رئیس مشترک شعبه نیویورک سوسیالیست‌های دموکراتیک، شاید بیش از هر چیز دیگر، شهرداری ممدانی بود که به بهبود تصویر سوسیالیسم کمک کرد.

از زمان روی کار آمدن، این سیاستمدار ۳۴ ساله با گسترش خدمات رایگان مراقبت از کودکان و اجرای یک طرح گسترده تثبیت اجاره‌بها، هواداران خود را خشنود کرده است.

موزر گفت: «می‌توانیم به شهر نیویورک اشاره کنیم و بگوییم یک شهردار سوسیالیست به وعده‌هایش عمل کرده است. ما پیشرفت واقعی داشته‌ایم و این فقط در هفت ماه اتفاق افتاده است.»

سوسیالیست‌های دموکراتیک تلاش می‌کند با فاصله گرفتن از تصویر خشک و عبوس خود و برگزاری فعالیت‌های اجتماعی سرگرم‌کننده‌تر، دامنه نفوذش را افزایش دهد؛ از مهمانی‌های ساحلی و کباب‌پزی گرفته تا شب‌های فیلم.

رومر می‌گوید فیلم‌هایی مانند «شکار برای اکتبر سرخ» که در آنها کمونیست‌ها «بدترین و مضحک‌ترین کلیشه‌های آدم‌های شرور» به تصویر کشیده می‌شوند، محبوبیت ویژه‌ای پیدا کرده‌اند. او می‌گوید: «ما داریم با نتفلیکس رقابت می‌کنیم، درست است؟ ایجاد انسجام اجتماعی بخش بزرگی از ساختن این جنبش است.»