اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هنگام اعلام «روز دی اقتصادی» (Economic D-Day) بهصراحت گفت که آمریکا دیگر در برابر کشورهایی که از فعالیتهای اقتصادی ایران حمایت میکنند، چشمپوشی نخواهد کرد. اما یک گشتوگذار در دبی نشان میدهد که این فعالیتها همچنان در برابر چشم همگان در جریان است.
فعالیتهای تجاری ایران ریشههایی عمیق و سودآور برای هر دو طرف در پایتخت تجاری امارات متحده عربی دارد و با وجود هشدارهای آمریکا همچنان رونق دارد.
بانکهای ایرانی در نقاط مختلف دبی این هفته همچنان باز بودند. از جمله آنها شعبه چندطبقه بانک ملی ایران در امتداد خور دبی و در بخش قدیمی شهر است.
بسنت مشخصاً خواستار تعطیلی تمام شعب بانک ملی شده بود. با این حال، پس از اعلام این درخواست، حدود دوازده کارمند باجه همچنان به مشتریان فارسیزبان که برای انجام امور بانکی وارد فضای روشن و تزئینشده با نقاشیهای دیواری و کاشیکاریهای ایرانی میشدند، خدمات ارائه میکردند.
بانک ملی ایران فعالیت خود در امارات را در سال ۱۹۶۹، یعنی پیش از تشکیل کشور امارات متحده عربی، آغاز کرد و اکنون دو شعبه در دبی دارد؛ نخستین شعبه آن نیز توسط حاکم دبی افتتاح شده بود.
کارکنان ایرانی بانک در شعبه واقع در بخش قدیمی شهر گفتند تاکنون هیچ اطلاعیهای برای تعطیلی دریافت نکردهاند و مگر اینکه دستور دیگری صادر شود، به فعالیت خود ادامه خواهند داد.
یکی از کارکنان ایرانی بانک گفت: «ما برای هر اتفاقی که بعداً بیفتد، به خدا توکل کردهایم.»
ایرانیان مقیم دبی میگویند اگر بانکها تعطیل شوند، از هماکنون در حال برنامهریزی برای روشهای جایگزین انتقال پول به ایران و از ایران هستند.
یکی از این روشها، نظام حواله است؛ سیستمی چندصدساله که به افراد اجازه میدهد صرفاً بر پایه اعتماد، پول را از یک نقطه به نقطهای دیگر منتقل کنند. در این روش، پول نزد یک صراف یا واسطه در یک محل سپرده میشود و سپس واسطهای در ایران مبلغ را به گیرنده پرداخت میکند و دو واسطه در ادامه حسابهای خود را با یکدیگر تسویه میکنند.
اما تاکنون نیازی به استفاده از این روش نبوده است.
در واقع، ایرانیان در نقاط مختلف شهر میگویند شرایط از اوایل بهار بهتر شده است؛ زمانی که امارات متحده عربی اقدامات گستردهای را علیه ایرانیان حاضر در این کشور آغاز کرد، یک بیمارستان و یک باشگاه ایرانی را تعطیل کرد، ورود یا حتی عبور ترانزیتی دارندگان گذرنامه ایرانی از این کشور را بهطور موقت ممنوع کرد و روادید برخی ایرانیان، از جمله شماری از ساکنان قدیمی و بلندمدت امارات که در آن زمان به خارج از کشور سفر کرده بودند، لغو شد.
امارات متحده عربی در بهار بهطور موقت ورود یا عبور ترانزیتی دارندگان گذرنامه ایرانی را ممنوع کرده بود.
ایرانیان میگویند لغو گسترده روادید که هرگز بهطور رسمی اعلام نشد، ظاهراً دیگر ادامه ندارد و برخی از روادید نیز دوباره برقرار شدهاند.
با این حال، بیمارستان ایرانی و باشگاه ایرانی همچنان تعطیل هستند، اما این تعطیلیها به دیگر مراکز و فعالیتهای ایرانی گسترش پیدا نکرده است.
شرکتهای هواپیمایی ایرانی همچنان پروازهای مستقیم و منظم میان ایران و امارات را انجام میدهند و مسافران را میان دو کشور جابهجا میکنند.
شرکتهای هواپیمایی بزرگ امارات—امارات، اتحاد و فلایدبی—پرواز مستقیم به ایران ارائه نمیکنند، هرچند برخی از پروازهای آنها از حریم هوایی ایران استفاده میکنند.
در رستورانها و کافههای ایرانی در بخش قدیمی دبی، ایرانیان در کنار مشتریان اماراتی به زبان عربی گفتوگو میکردند.
نمای ساختمان یکی از رستورانها با تصاویر هفتفوتی از حاکمان امارات پوشانده شده بود و دهها پرچم امارات نیز در آنجا دیده میشد.
ایرانیان مقیم دبی درباره وخیمتر شدن وضعیت اقتصادی در کشورهای حاشیه خلیج فارس، از جمله امارات، نگران هستند؛ بهویژه در شرایطی که جنگ ادامه پیدا میکند. آنها بیم دارند که شغلهای خود را از دست بدهند. برخی نیز برای احتیاط، پیشاپیش به کشورهای ثالث رفتهاند.
در ادامه این مطلب آمده: ادامه فعالیتهای تجاری ایران با مواضع رسمی امارات متحده عربی و آمریکا در تضاد است.
وزارت امور خارجه امارات هفته گذشته اعلام کرد که تجارت، مبادلات تجاری و تراکنشهای مالی با ایران را متوقف میکند.
این اقدام پس از هفتهها فشار آمریکا بر امارات برای برخورد با این روابط انجام شد و پیش از آغاز کارزار بسنت صورت گرفت؛ کارزاری که در آن او بهطور مشخص از کشورهایی که به پروازهای ایرانی اجازه فعالیت میدهند، انتقاد کرد.
بسنت گفت: «دیگر قابل قبول نیست که در فضای خاکستری این درگیری فعالیت شود.»
او افزود: «این اقدامات خطر تحریمهای ثانویه را برای هر کسی که بهاندازه کافی نادان باشد و به تجارت با این حکومت ادامه دهد، افزایش میدهد.»
وزارت خزانهداری آمریکا و وزارت امور خارجه امارات به درخواستها برای اظهارنظر درباره ادامه فعالیتهای تجاری ایران پاسخ ندادند.
یک مقام کاخ سفید گفت دولت ترامپ همچنان با شرکای خود در منطقه همکاری میکند تا اقتصاد ایران را تحت فشار قرار دهد.
قطع روابط اقتصادی ایران و امارات آسان نیست
جدا کردن اقتصادهای ایران و امارات از یکدیگر کار آسانی نیست.
دو فرهنگ که تنها بهوسیله نوار باریک آبهای خلیج فارس از یکدیگر جدا شدهاند، روابطی دارند که قرنها قدمت دارد.
بسیاری از اماراتیها ریشههای ایرانی دارند. صدها هزار ایرانی از طبقات مختلف اجتماعی، امارات متحده عربی را بهعنوان محل زندگی خود انتخاب کردهاند، جایی که میلیاردرها دلار سرمایه و پول ایرانی را وارد اقتصاد امارات میکنند.
این روابط حتی پس از آن نیز ادامه یافته است که ایران در جریان جنگ بیش از ۲۸۰۰ پهپاد و موشک به سمت امارات شلیک کرد؛ رقمی بسیار بیشتر از حملاتی که ایران علیه هر کشور دیگری، از جمله اسرائیل، انجام داد.
ایران در تلاش بود با افزایش هزینه اقتصادی جهانی جنگ، شدت حملات علیه خود را کاهش دهد.
نیل کوئیلیام، پژوهشگر ارشد وابسته به اندیشکده روابط بینالملل چتم هاوس در لندن، گفت: «اقتصاد کشورهای عربی خلیج فارس آنقدر با اقتصاد ایران در هم تنیده و یکپارچه شده است که نمیتوان تجارت و فعالیت اقتصادی را یکشبه قطع کرد.»
او افزود: «امارات، و بهویژه دبی، همیشه توانستهاند حتی زمانی که فشار حداکثری اعمال میشود، به تجارت ادامه دهند. قطع این تجارت در واقع شبیه این است که امارات به خودش آسیب بزند.»
بر اساس جدیدترین دادههای سازمان تجارت جهانی، در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۸ میلیارد دلار تجارت میان امارات متحده عربی و ایران انجام شده است.
منافع راهبردی آمریکا در امارات
آمریکا منافع گسترده و راهبردی ژئوپلیتیکی در امارات متحده عربی دارد.
امارات متحده عربی پس از چین، دومین کشوری است که بیشترین تعداد شرکتها و افراد تحریمشده توسط وزارت خزانهداری آمریکا به دلیل ارتباط با ایران را در خود جای داده است.
این موضوع را متیو لویت، که در دهه ۲۰۰۰ معاون دستیار وزیر خزانهداری آمریکا در امور اطلاعات و تحلیل بود، مطرح کرده است.
یک مطالعه اکتبر توسط شبکه اجرای قوانین جرایم مالی وزارت خزانهداری آمریکا (FinCEN) نشان داد که شرکتهای مستقر در دبی در سال ۲۰۲۴ حدود ۶.۴ میلیارد دلار از وجوه احتمالی مربوط به «بانکداری سایه» ایران را جابهجا کردهاند؛ رقمی که معادل ۷۱ درصد از کل این رقم در جهان بوده است.
مقامهای پیشین آمریکایی در حوزه اجرای تحریمها گفتهاند سهم واقعی دبی احتمالاً بسیار بیشتر است و آمریکا باید امارات را وادار کند با فعالیتهای غیرقانونی تجاری مرتبط با ایران برخورد کند.
با این حال، آمریکا منافع ژئوپلیتیکی گسترده و مهمی در امارات دارد.
امارات مهمترین کشور امضاکننده توافقنامههای ابراهیم است؛ توافقهایی که با هدایت رئیسجمهور ترامپ، روابط دیپلماتیک میان کشورهای عربی و اسرائیل را برقرار کردند و امارات اسرائیل را یکی از شرکای اصلی امنیتی خود میداند.
امارات همچنین منبع سرمایهگذاری برای بخشهایی مانند هوش مصنوعی است و به ارتش آمریکا امکان استفاده از پایگاههای مهم نظامی را میدهد.
در امارات، ایده قطع روابط با ایران با ملاحظات سیاسی و همچنین ملاحظات مالی روبهرو است.
لویت که اکنون عضو ارشد اندیشکده واشنگتن اینستیتوت است، گفت: «برخی در امارات خواهند گفت: هر قیمتی که برای حفظ آرامش لازم باشد، همان چیزی است که ما باید بپردازیم.»
او افزود: «بهتر است این کار را با اجازه دادن به آنها برای دسترسی به نظام بانکی و زنجیرههای تأمین از طریق کشور خودمان انجام دهیم تا اینکه اصلاً چنین دسترسیای نداشته باشند.»
دبی که برخلاف رهبران ابوظبی از ثروت نفتی گستردهای برخوردار نیست، به جریانهای مالی وابسته است که میلیاردها دلار پول ایرانیِ مرتبط با شبکههای بانکی غیررسمی و پنهان نیز بخشی از آن را تشکیل میدهد.
لویت گفت: «دبی بهطور مشخص یکی از مراکز اصلی دور زدن تحریمهاست.»
او افزود: «این موضوع بدون تردید بخش بزرگی از اقتصاد آنهاست. اما تفاوتی وجود دارد میان اینکه به آن وابسته باشی و اینکه صرفاً از آن پول زیادی به دست بیاوری.»
