در بخش مسافری نیز ناوگان اتوبوسی، علاوه بر پاسخگویی به نیاز سفرهای داخلی و انتقال مسافرانی که به دلیل بستهشدن فضای هوایی امکان سفر با هواپیما نداشتند، در جابهجایی حجاج، زائران عتبات و شرکتکنندگان در مراسمهای ملی و مذهبی نقشآفرینی کرد. رضااکبری، رئیس سازمان راهداری و حملونقل جادهای، در این گفتوگو از چگونگی حفظ جریان حملونقل کشور در یک سال بحرانی، نقش رانندگان و کامیونداران در تأمین کالا، وضعیت کریدورهای جادهای، اقدامات انجامشده در پایانههای مرزی و نحوه تأمین ناوگان برای جابهجایی زائران اربعین میگوید.
با توجه به سهم بالای حملونقل جادهای در جابهجایی بار و تأمین کالا، در یک سال اخیر چه اقداماتی انجام شد تا کالا بدون وقفه به دست مردم برسد؟
در یک سال اخیر، موضوع جابهجایی بار و حمل کالا در کشور، به دلیل شرایط خاص، اهمیت بیشتری پیدا کرد. البته انتقال کالا از مبادی تولید یا واردات، همواره یکی از موضوعات مهم و اولویتدار بوده است؛ چراکه زنجیره اقتصاد کشور و تأمین نیازهای صنایع و زندگی مردم به آن وابسته است. با این حال، شرایط جنگی یک سال اخیر، از جنگ تحمیلی ۱۲روزه تا جنگ رمضان و پس از آن، اهمیت این موضوع را دوچندان کرد.
در جنگ تحمیلی ۱۲روزه، اولویت وزارت راه و شهرسازی، تأمین بهموقع کالا و نیازهای مصرفی در سراسر کشور بود. با توجه به سهم بالای حملونقل جادهای، بار اصلی این مأموریت بر دوش بخش جادهای قرار داشت. با آغاز شرایط جنگی، تسهیل ترخیص کالا از بنادر در اولویت قرار گرفت. همچنین هماهنگی مناسبی با دستگاههای مرتبط، با محوریت وزارت راه و شهرسازی، انجام شد و جلسات متعددی نیز با ریاست وزیر راه و شهرسازی برگزار شد که در نهایت به تسریع ترخیص کالا از بنادر انجامید.
پس از آن، فراخوان گستردهای برای رانندگان و کامیونداران جهت اعزام به بنادر صادر شد. با همراهی رانندگان، روند حمل کالا سرعت گرفت و در برخی بنادر رکوردهای جدیدی در جابهجایی کالا به ثبت رسید. خوشبختانه کمبودی در تأمین کالا در سطح کشور مشاهده نشد.
برگزاری جلسات متعدد با انجمنها و تشکلهای صنفی حملونقل، مدیران کل استانی و فراخوان رانندگان، نقش مهمی در این روند داشت. از سوی دیگر، به دلیل ارتباط مناسبی که در سال پیش از جنگ با بخش حملونقل و از طریق شنیدن مشکلات رانندگان در مجموعه وزارت راه و شهرسازی شکل گرفته بود، حل بخشی از مسائل و مشکلات آنها در دستور کار وزارت راه و سازمان راهداری قرار داشت.
رانندگان نیز پاسخ شایستهای به فراخوان حضور در بنادر دادند و با وجود وقوع برخی حملات به تأسیسات مجاور بنادر جنوبی کشور، حمل کالا متوقف نشد.
در دو جنگی که کشور پشت سر گذاشت، حملونقل جادهای در بخش بار و مسافر چگونه به خدمترسانی ادامه داد؟ نقش رانندگان و کامیونداران در این روند چه بود؟
در حوزه جابهجایی مسافر، در هر دو جنگ، بویژه در جنگ رمضان، به دلیل افزایش تقاضا برای جابهجایی مردم از مراکز استانها، بهخصوص از تهران به سایر شهرها، حملونقل جادهای نقش مهمی ایفا کرد. همچنین انتقال مسافران جزایر کیش و قشم و مسافرانی که از کشورهای همسایه، از جمله ارمنستان و ترکیه قصد سفر هوایی داشتند اما به دلیل بستهشدن فضای هوایی کشور امکان سفر با هواپیما برایشان فراهم نبود، از طریق حملونقل جادهای انجام شد.
علاوه بر این، جابهجایی حدود ۸۰ هزار نفر از حجاج بیتاللهالحرام در جنگ تحمیلی ۱۲روزه بهصورت زمینی انجام گرفت. انتقال مسافران و زائران عتبات عالیات، بهویژه نجف و کربلا، نیز از طریق جاده و اتوبوس صورت گرفت. برنامهریزی برای تأمین اتوبوس در سطح کشور و مرزها برای جابهجایی مردم و همراهی و کمک رانندگان اتوبوس، از اقدامات شاخص وزارت راه و شهرسازی در یک سال اخیر به شمار میرود.
برگزاری رویدادهای ملی و مذهبی مهمی مانند اربعین سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ و تشییع رهبر شهید در سال ۱۴۰۵ و تأمین ناوگان اتوبوسی برای متقاضیان حضور در این مراسمها، آنهم در شرایط خاص جنگی کشور، نیز قابل اشاره است.
در مجموع، بهکارگیری حداکثری ظرفیت ناوگان مسافری بخش جادهای، شامل حدود هشت هزار دستگاه اتوبوس برونشهری و برنامهریزی برای جابهجایی مردم در یک سال اخیر، با کمترین چالش و مشکل انجام شد. رانندگان اتوبوس نیز در پاسخ به این تقاضا نقش بسیار مهمی بر عهده داشتند.
در حوزه حمل کالا نیز جابهجایی کالاهای اساسی و تجاری از بنادر، مرزهای زمینی و مراکز تولیدی، صنعتی و کشاورزی به مقاصد مختلف کشور، در یک سال گذشته بدون وقفه انجام شد. همچنین مشوقهایی برای رانندگان جهت افزایش مشارکت در حمل کالا از بنادر تهیه شد و به تصویب دولت رسید و به رانندگان اطلاعرسانی شد.
فعالیت پایانههای بار و بنادر بهصورت ۲۴ساعته درآمد و بر اساس اطلاعیههای صادرشده برای رانندگان، اعزام گسترده ناوگان به مراکز عمده بار انجام گرفت. با تأکید بر حمل کالاهای اساسی، نیاز کشور تأمین شد و هیچ کالایی در کشور با کمبود مواجه نشد. فرآیند واردات و صادرات نیز از مرزهای زمینی و دریایی بدون وقفه ادامه یافت؛ بهجز وقفهای که در پی محاصره دریایی و کاهش تردد کشتیهای تجاری از خلیج فارس و تنگه هرمز ایجاد شد.
رانندگان و کامیونداران نقش بیبدیلی در حمل کالا و تأمین بهموقع مایحتاج مردم و مراکز تولیدی کشور بر عهده داشتند. آنها با وجود مشکلات صنفی و معیشتی، در دوره اعلام فراخوان حمل کالا، همراهی و همکاری شایستهای با مردم داشتند.
تعدیل نرخ کرایه حمل کالا، تشکیل کمیسیون ویژه رسیدگی به تخلفات شرکتهای حملونقل و پیگیری پرداخت کرایههای معوق رانندگان، از جمله اقدامات مؤثر برای افزایش همراهی و مشارکت رانندگان بود.
این روند در آمار و عملکرد سازمان راهداری در بخش انتقال کالا چه بازتابی داشته است؟
حمل کالا از بنادر و مبادی تولید، مانند روال عادی، در شرایط جنگی نیز ادامه داشت. در دوره جنگ رمضان، میزان حمل کالا از بنادر ۳۰ درصد افزایش یافت. حمل کالا از بندر امام خمینی(ره) به حدود ۱۰۰ هزار تن در روز رسید و در بندر چابهار نیز شاهد افزایش ۱۰برابری و بیشتر بودیم. در سال ۱۴۰۴، حدود ۶۰۶ میلیون تن کالا در کشور جابهجا شد که نسبت به عملکرد ۶۰۰ میلیون تنی سال ۱۴۰۳، حدود ۶ میلیون تن افزایش داشت. همچنین در چهار ماه ابتدایی سال ۱۴۰۵، حدود ۱۸۸ میلیون تن کالا در کشور جابهجا شده که نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۴، حدود یک میلیون تن افزایش دارد.
این آمار نشان میدهد شرایط جنگی یک سال اخیر، تأثیر منفی بر میزان حمل کالا در کشور نداشته است. در سال ۱۴۰۴، حدود ۱۶.۷ میلیون تن ترانزیت کالا از کشور انجام شد و در چهار ماه ابتدایی سال ۱۴۰۵ نیز این رقم حدود ۴.۵ میلیون تن بوده است. اگرچه این میزان نسبت به پیشبینی و هدفگذاری برنامه هفتم کمی کاهش داشته، اما نشاندهنده استمرار فعالیت مرزها، ادامه دیپلماسی حملونقل و متوقفنشدن ترانزیت در کشور است.
آیا در پی جنگهای اخیر، کریدورهای جدیدی برای شرایط بحران و تأمین و انتقال کالا تعریف شده است؟ در حال حاضر کریدورهایی که بیشترین نقش را در تأمین کالاهای اساسی دارند، در چه وضعیتی هستند؟
کریدورهای جادهای مهم کشور برای حمل کالا و مسافر، تغییری نکردهاند. در کشور حدود ۴۰ هزار کیلومتر راه با عملکرد ترانزیتی و شریانی وجود دارد که بیش از ۷۰ درصد بار و مسافر کشور در این شبکه جابهجا میشود. از این شبکه، حدود ۱۰ کریدور با طولی نزدیک به ۲۰ هزار کیلومتر، نقش مهمتری دارند و همه این شبکه در تأمین و حمل کالاهای اساسی نقش ایفا میکنند.
گستردگی شبکه راههای کشور در پهنه جغرافیایی وسیع، شرایط مناسبی برای پشتیبانی کریدورها و سایر محورهای شریانی از یکدیگر فراهم کرده است. در سال جاری، بهسازی و ارتقای کیفیت کریدورهای ترانزیتی کشور در اولویت قرار گرفت. با اعتباری حدود ۳۰ همت، پروژههای بهسازی و روکش آسفالت در این کریدورها تعریف شد و عملیات عمرانی آنها از ابتدای اردیبهشتماه آغاز شده و با جدیت ادامه دارد.
خوشبختانه شبکه جادهای کشور، بویژه راههای ترانزیتی و شریانی، در شرایط بهرهبرداری مناسبی برای حمل کالا قرار دارد و از نظر پدافندی نیز امکان پوشش مناسب محورهای مختلف وجود دارد.
طبیعتاً شبکههایی که تردد بار و مسافر بیشتری دارند، در اولویت قرار میگیرند. اگرچه توسعه کریدورها از وظایف و برنامههای شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور است، اما نگهداری آنها و حفظ شرایط مناسب بهرهبرداری، برعهده سازمان راهداری و حملونقل جادهای قرار دارد.
هر ساله نقشههای تردد راههای کشور بر اساس اطلاعات سامانههای ترددشمار تهیه و بهروزرسانی میشود. محورهایی که بیشترین حجم تردد بار را دارند، شناسایی و در اولویت نگهداری قرار میگیرند. کریدورهای حمل بار از طریق جاده، شامل مسیرهای ارتباطی مراکز استانها با یکدیگر، اتصال مرزها به مراکز استانها و اتصال بنادر به این شبکه است. در ایران، حدود ۴۰ هزار کیلومتر راه در این مجموعه قرار دارد که حدود ۲۰ هزار کیلومتر آن دارای اهمیت بالاتری است.
در زمینه واردات و انتقال کالا، بویژه از پایانههای مرزی جنوب شرق کشور و در مبادلات با پاکستان، چه تمهیداتی برای کاهش مشکلات در نظر گرفته شده است؟
با توجه به مصوبات اخیر ستاد ملی گذر یا ترانزیت، مشکلات داخلی و برونمرزی اغلب پایانههای مرزی، ازجمله پایانههای ارتباطی با کشور پاکستان، احصا شده و برای افزایش عملکرد این مرزها و تعریف شاخصهای عملکردی، به دستگاههای ذیربط، بویژه استاندار سیستان و بلوچستان، ابلاغ شده است.
با توجه به نقش استاندار و اختیاراتی که براساس مصوبه دولت به ایشان واگذار شده، احصای مشکلات و راهحل هرکدام و پیگیری آنها از طریق استانداری، اهمیت زیادی دارد. علاوه براین، رایزنیها و مذاکرات مناسبی با طرف پاکستانی در سفرها و نشستهای اخیر در آن کشور انجام شده است.
در این مذاکرات، خواستههای طرف ایرانی برای کاهش مشکلات واردات و صادرات، مسائل پایانههای مرزی و راهحلهای پیشنهادی مطرح شد. پیگیری این موارد نیز در دستور کار جدی وزارت راه و شهرسازی، سازمانهای ذیربط و ستاد ملی گذر قرار دارد.
با توجه به اختیاراتی که برای تسهیل تجارت و واردات و صادرات به استانهای مرزی واگذار شده است، چه وظایفی در پایانههای مرزی برعهده سازمان راهداری قرار دارد؟
عمده موضوعات مرتبط با حل مشکلات پایانههای مرزی که به سازمان راهداری و حملونقل جادهای مربوط میشود، به مسائل زیرساختی بازمیگردد. در همین راستا، طرح جامع هشت پایانه مرزی در سال گذشته در شورای ساماندهی مبادی ورودی و خروجی مجاز زمینی کشور به تصویب رسید و امسال وارد مرحله اجرا شد.
در حال حاضر، پیمانکاران این هشت پایانه مرزی انتخاب شدهاند و عملیات اجرای طرح جامع پایانهها با مبلغ قراردادی حدود ۱۰ همت آغاز شده است. سه پایانه مرزی در مراحل پایانی عملیات عمرانی طرح جامع قرار دارند و بهزودی به بهرهبرداری میرسند. چند پایانه مرزی دیگر نیز در مرحله مطالعات و تهیه طرح جامع هستند و قطعاً طرح جامع آنها در سالجاری نهایی و تصویب خواهد شد. سایر پایانههای مرزی نیز از نظر زیرساختی در شرایط مناسبی قرار دارند.
از دیگر موضوعات مرتبط با سازمان راهداری در پایانههای مرزی، میتوان به نوبتدهی، تسریع در تشریفات حملونقلی و اتصال سامانهها به سامانه گمرک اشاره کرد که بهصورت مرزبهمرز در حال پیگیری و اجراست.
سایر مشکلات پایانههای مرزی شامل کنترلهای سوخت، گمرک، ایکسری، قطعی سامانهها، شبانهروزینبودن فعالیت مرزها، کمبود نیروی انسانی دستگاهها، کنترلهای مرزبانی و دخالت مقامات محلی در فرآیندهای مرزی است. اختیاراتی که براساس مصوبه هیأت وزیران به استانداران واگذار شده، عمدتاً با هدف پیگیری و حل همین مشکلات بوده است.
امسال، با وجود شرایط جنگی و مشکلاتی که در حوزه حملونقل ایجاد شد، عملیات سفرهای اربعین نیز برگزار شد. روند اجرای این طرح و جابهجایی زائران چگونه بود؟
در سالجاری، بنا برگزارش فراجا، حدود ۳.۵ میلیون نفر زائر اربعین بودند که از این تعداد، بیش از ۶۵۰ هزار نفر از طریق ناوگان حملونقل عمومی، عمدتاً با اتوبوس، به مرزها عزیمت کردند و در پایان طرح به کشور بازگشتند.
برای این منظور، حدود هفت هزار و ۶۰۰ دستگاه اتوبوس از ابتدای ماه صفر بهکارگیری شدند و این طرح بزرگ جابهجایی زائران با انجام بیش از ۳۰ هزار سفر اتوبوسی، با موفقیت اجرا شد. پایانه مرزی مهران با سهمی حدود ۴۶ درصد، بالاترین سهم را در میان شش مرز داشت.
سازمان راهداری و حملونقل جادهای از اربعین سال گذشته تا اربعین امسال، اقدامات گستردهای برای آمادهسازی جادهها، آسفالت محورهای پرتردد منتهی به استانهای مرزی و مرزها، ایمنسازی جادهها و آمادهسازی پایانههای مرزی از نظر امکانات رفاهی و خدماتی برنامهریزی و اجرا کرد.
برای این منظور، قرارگاه جابهجایی زائران اربعین حسینی از اربعین سال گذشته تشکیل شد. این قرارگاه با انجام بررسیها و بازدیدها و برگزاری جلسات هماهنگی متعدد، شرایط لازم برای برگزاری شایسته مراسم و تأمین زیرساختها و تسهیلات مورد نیاز را برنامهریزی و اجرا کرد.
در روزهای اوج بازگشت زائران نیز با فراخوان گسترده ناوگان اتوبوسی کشور به مرزها، بهویژه مرز مهران، نسبت به تأمین ناوگان بازگشت زائران اقدام شد. تأمین حدود هزار و ۹۰۰ دستگاه اتوبوس در یک روز در مرز مهران و مسافرگیری و خروج زائران از مرز در مدت ۲۴ ساعت، ازجمله بالاترین رکوردهای ثبتشده طی سالهای اخیر در اربعین به شمار میرود.
انتهای پیام/
![[مهرداد احمدی شیخانی] روح کلوزیوم](/news/u/2026-08-25/ettelaat-xof3f.jpg)
