الجزیره در گزارشی نوشت: در شرایطی که تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا به بنبست رسیده است، واشنگتن در حال افزایش فشار بر تهران است و از اعمال فشار اقتصادی «بیسابقه» سخن میگوید. خبر مرتبط سبحانی: حمله نظامی به ایران منتفی نیست | احیای تفاهمنامه اسلامآباد از نان شب واجبتر است، از فرصت سفر عاصم منیر به ایران استفاده کنیم
اقتصادنیوز: یک کارشناس مسائل بینالملل میگوید: احیای تفاهمنامه اسلامآباد از نان شب هم برای هر دو طرف واجبتر است؛ زیرا در صورت ادامه این روند، دشواریها و درگیریها در منطقه به شدت افزایش خواهد یافت.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هفته گذشته تهدید کرد هر کشوری را که با ایران تجارت کند مجازات خواهد کرد. پس از آن، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، ادعا کرد مجموعه تازهای از اقدامات اقتصادی میتواند دولت ایران را ساقط کند و از کشورهای دیگر خواست به این کارزار بپیوندند.
تهران هم روز شنبه هشدار داد هر کشوری که در تحریمهای اقتصادی آمریکا علیه ایران مشارکت کند، با واکنش متقابل روبهرو خواهد شد.
اما آمریکا دقیقا چه اقداماتی را در نظر دارد و ایران چگونه ممکن است به آن پاسخ دهد؟ آمریکا چه تحریمها و فشارهای اقتصادی جدیدی علیه ایران در نظر دارد؟
دولت ترامپ از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه، کارزار فشار اقتصادی علیه ایران را تحت عنوان عملیات خشم اقتصادی دنبال کرده است.
واشنگتن در حال حاضر محاصره دریایی بنادر ایران را با هدف جلوگیری از صادرات نفت این کشور اجرا میکند و شرکتها، واسطهها و نفتکشهایی را که متهم به کمک به ایران برای فروش نفت در خارج از کشور هستند، هدف قرار داده است.
آمریکا همچنین از سالها قبل تحریمهای گستردهای علیه بخشهای نفت، کشتیرانی و مالی ایران اعمال کرده و تلاش کرده است درآمد تهران از صادرات انرژی را قطع کند. محاصره دریایی بنادر ایران هم در همین چارچوب انجام میشود.
حالا واشنگتن میگوید اقدامات بیشتری در راه است. ترامپ روز چهارشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال از آنچه خود کوبندهترین عملیات اقتصادی علیه ایران خواند، خبر داد.
او مدعی شد ایران فرصت دستیابی به توافق را از دست داده و اکنون با جنگ اقتصادی و انزوایی در مقیاس بیسابقه مواجه خواهد شد.
ترامپ همچنین کشورهای دیگری را که با ایران تجارت میکنند، به تحریم تهدید کرد.
رئیسجمهور آمریکا نوشت هر کشوری که به موسسات مالی، شرکتها، فرودگاهها یا نهادهای دولتی خود اجازه دهد هر نوع راه تنفسی برای ایران فراهم کنند، با پیامدهای اقتصادی عظیم روبهرو خواهد شد.
ترامپ مشخصا به مسیرهای غیرمعمول صادرات نفت، خطوط سوآپ، انتقال نقدی پول، صرافیها، ثبت کشتیها و شرکتهای پوششی اشاره کرد و خواستار توقف فوری این فعالیتها شد.
او این کارزار را «D-DAY» خواند و از متحدان آمریکا خواست در منزوی کردن و شکست دادن تهدید ایران در کنار واشنگتن قرار بگیرند. ادعای بسنت: سختترین تحریمهای تاریخ علیه ایران اعمال میشود
یک روز پس از اظهارات ترامپ، اسکات بسنت در گفتوگو با شبکه خبری سیانبیسی اعلام کرد آمریکا سختترین تحریمهای تاریخ را علیه ایران اعمال خواهد کرد.
بسنت گفت: این یک ضربه دوجانبه است. ما محاصره را داریم و قرار است سختترین تحریمهای تاریخ را اعمال کنیم. این اقدامات در ایران نتیجه خواهد داد و ما این حکومت را فرو خواهیم ریخت.
او همچنین به کشورهای دیگر هشدار داد که اگر به تجارت با ایران ادامه دهند، ممکن است خودشان هم با مجازاتهای اقتصادی آمریکا مواجه شوند.
بسنت گفت واشنگتن به این کشورها خواهد گفت: یا با ما هستید یا علیه ما.
او افزود اگر کشوری بر ادامه تجارت با ایران، انتقال پول، خرید نفت یا حملونقل دریایی اصرار داشته باشد، وزارت خزانهداری و دولت آمریکا تمام قدرت و توان خود را برای اجرای تحریمها علیه آن کشور به کار خواهند گرفت.
بسنت راهبرد آمریکا را بزرگترین انزوای اقتصادی هماهنگ در تاریخ جهان توصیف کرد و گفت اکنون زمان آن رسیده است که متحدان آمریکا و دیگر کشورهای جهان تصمیم خود را بگیرند. ایران چگونه به تحریمهای جدید آمریکا پاسخ داده است؟
ایران هرگونه تحریم جدید آمریکا، بهویژه اقداماتی را که کشورهای دیگر را نیز هدف قرار میدهد، محکوم کرده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز شنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد اقدام آمریکا در واقع تلاشی برای تحمیل حاکمیت فراسرزمینی بر کشورهای عضو سازمان ملل است.
به گفته بقایی، هیچ کشوری نمیتواند بانکها، شرکتها یا فرودگاههای خارجی را مجبور کند تجارت خود با ایران را متوقف کنند.
او هشدار داد نتیجه چنین رویکردی، از بین رفتن کامل حاکمیت ملی بهعنوان اساس نظام بیندولتی مبتنی بر سازمان ملل خواهد بود و این روند میتواند زمینهساز بازگشت فاجعهبار به استعمار کلاسیک در ابعاد گسترده شود.
رسانههای ایران یادآوری کردهاند که تهران دهههاست با تحریمهای آمریکا مواجه است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، تحریمهای جدید را محکوم به شکست دانست. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: ما قبلا این فیلم را دیدهایم و در کنار این جمله، تصویری از توئیت باراک اوباما، رئیسجمهور پیشین آمریکا، درباره تحریمهای سال ۲۰۱۲ منتشر کرد.
عراقچی افزود: همان حرفهای بیاساس؛ فقط زورگوها عوض شدهاند. آیا ایران میتواند کشورهایی را که تسلیم خواستههای آمریکا میشوند، هدف قرار دهد؟
تهران روز شنبه تهدید کرد هر کشوری که در تحریمهای اقتصادی آمریکا علیه ایران مشارکت کند، با واکنش تلافیجویانه روبهرو خواهد شد.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در گفتوگو با صداوسیما از تمام کشورهای جهان، از جمله کشورهای همسایه، خواست به جنگ اقتصادی آمریکا علیه ایران نپیوندند.
رضایی گفت: هر کشوری که در اعمال محدودیتهای اقتصادی علیه ما مشارکت کند، دشمن تلقی خواهد شد. او همچنین از احتمال یک واکنش زلزلهوار خبر داد.
رضایی راهبرد ایران را در قالب یک روند سهمرحلهای توضیح داد که مرحله نخست آن، مذاکره برای کاهش تنش است.
او گفت: البته ابتدا با آنها مذاکره خواهیم کرد. با آنها گفتوگو میکنیم و میگوییم کنار بکشند و از آمریکا فاصله بگیرند. اما اگر اقدامی نکنند، حمله خواهیم کرد. منافع آن کشور را هدف قرار خواهیم داد.
رضایی همچنین به کشورهای همسایه ایران هشدار داد اگر در جنگ اقتصادی ترامپ مشارکت کنند، حتی یک قطره نفت از منطقه خلیج فارس خارج نخواهد شد.
این تهدید شامل مسیرهای جایگزین صادرات نفت هم میشود؛ مسیرهایی که برای دور زدن تنگه هرمز مورد استفاده قرار میگیرند. در شرایط عادی، حدود یکپنجم صادرات جهانی نفت و گاز از این گذرگاه عبور میکند.
ایران از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تاکنون به تاسیسات نظامی آمریکا، زیرساختها و برخی مراکز غیرنظامی در منطقه حمله کرده است.
تاسیسات انرژی و دیگر زیرساختها در قطر، کویت، عربستان سعودی، بحرین و امارات متحده عربی نیز آسیب دیدهاند. بخش قابلتوجهی از این خسارات ناشی از بقایای حملات ایران یا گروههای نیابتی آن بوده که توسط سامانههای دفاعی رهگیری شدهاند.
آمریکا در بیش از ۱۲ نقطه در خاورمیانه و شمال آفریقا، از جمله در کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات، پایگاهها و تأسیسات نظامی دارد.
هزاران سرباز آمریکایی در سراسر منطقه، از جمله در اردن، مستقر هستند.
حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر مسائل ایران در مؤسسه کلینگندال، روز شنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که تهران ظاهرا تلاش میکند بازدارندگی خود را در مرحلهای زودتر ایجاد کند؛ به این معنا که حتی آمادهسازی برای یک حمله نیز ممکن است از نگاه ایران زمینهساز واکنش تهران شود.
به گفته عزیزی، دو عنصر در حال شکلگیری در «دکترین تهاجمی» جدید ایران عبارتاند از پیشدستی، با هدف جلوگیری از تحقق تهدیدی که تهران آن را قریبالوقوع میداند، و پاسخ نامتناسب، با هدف افزایش هزینه هر حملهای که در نهایت انجام شود. کشورهای دیگر چه واکنشی به تهدیدهای ترامپ نشان دادهاند؟
چین در برابر تهدیدهای ترامپ موضعی مخالف گرفته است.
لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، روز ۲۰ اوت در پکن گفت: اعمال تحریم و فشار به حل مسئله کمک نمیکند.
او افزود چین از طرفهای مرتبط میخواهد اقدامات مسئولانه انجام دهند و مسائل موجود را از طریق روشهای دیپلماتیک و سیاسی حل کنند.
کشورهای حاشیه خلیج فارس که همسایگان ایران و در عین حال متحدان آمریکا هستند، بیش از گذشته خود را در میانه جنگ یافتهاند.
به همین دلیل مشخص نیست آیا همه آنها حاضر خواهند بود به درخواست واشنگتن برای تشدید فشار اقتصادی علیه ایران پاسخ مثبت دهند یا خیر.
هفته گذشته امارات متحده عربی که گمان میرود ایران برای تأمین برخی کالاهای حیاتی و همچنین خدمات مالی مرتبط با فروش نفت به آن وابستگی دارد، پس از متهم کردن نیروهای ایرانی به شلیک دو موشک بالستیک به خاک این کشور، تحریم تجاری نامحدودی علیه ایران اعلام کرد. تهران این اتهام را رد کرده است.
بنا بر ادعای نویسنده: با این حال، تحلیلگران به الجزیره گفتهاند بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس نگران هرجومرجی هستند که ممکن است در صورت فروپاشی دولت ایران ایجاد شود.
به گفته آنها، اگرچه اعتماد منطقهای به دیپلماسی پایین است، هیچ کشوری توان تحمل یک جنگ طولانی دیگر را ندارد.
سایمون مَبن، استاد روابط بینالملل در دانشگاه لنکستر، به الجزیره گفت: در نهایت، کشورهای خلیج فارس نمیتوانند جغرافیا را تغییر دهند. آنها باید در کنار ایران زندگی و کار کنند. او افزود: این کشورها خواهان بیثباتی ناشی از سقوط جمهوری اسلامی ایران نیستند. آیا چین و روسیه میتوانند ایران را در برابر تحریمهای آمریکا مصون نگه دارند؟
اگرچه آمریکا کشورهایی را که همچنان با ایران تجارت کنند تهدید به تحریم کرده است، تحلیلگران معتقدند اهرم فشار ترامپ بر چین و روسیه که هر دو از شرکای تجاری مهم ایران هستند محدود است.
پل ماسگریو، دانشیار علوم سیاسی در دانشگاه جورجتاون قطر، هفته گذشته به الجزیره گفت اجرای مؤثر کارزار فشار ترامپ بسیار دشوار خواهد بود.
او گفت: ترامپ تلاش میکند تحریمهایی هماهنگ و یکجانبه را تحمیل کند؛ در حالی که چنین تحریمهایی در گذشته بهطور سنتی نیازمند هماهنگی چندجانبه بودهاند.
به گفته ماسگریو، واشنگتن برای اجرای چنین طرحی باید چین، روسیه و پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل را با خود همراه کند.
دلیل دیگری که کارزار آمریکا را دشوار میکند این است که برخی بخشهای اقتصادی چین و روسیه وابستگی بسیار محدودی به نظام مالی آمریکا دارند. بخش عمده پالایشگاههای نفت چین از جمله همین حوزهها هستند.
بر اساس دادههای شرکت تحلیلی کاپلر، چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری کرده است.
شواهد مربوط به انتقال نفت ایران از یک کشتی به کشتی دیگر در نزدیکی سواحل مالزی نیز نشان داده است که تجارت نفت ایران، با وجود محاصره، همچنان ادامه دارد.
تحلیلگران همچنین معتقدند اگر آمریکا بانکهای بزرگ چینی را به دلیل پردازش وجوه ایران تحریم کند، پکن میتواند دست به اقدامات تلافیجویانه بزند؛ اقدامی که وزارت خزانهداری آمریکا پیشتر درباره آن هشدار داده است.
یو جی، پژوهشگر ارشد برنامه چین و آسیا-اقیانوسیه در اندیشکده چتمهاوس، گفت: ترامپ قصد دارد روابط با چین را تثبیت کند؛ بنابراین چنین اقدامی در شرایطی رخ خواهد داد که پکن نیز به دنبال برقراری یک آتشبس موقت با واشنگتن است.
روسیه اگرچه در مقایسه با چین شریک تجاری کوچکتری برای ایران است، اما مسکو و تهران طی سالها روابط تجاری و نظامی مهمی ایجاد کردهاند که هدف آنها دور زدن کانالهای تحت کنترل غرب بوده است.
عملیات D DAY؛ آزمونی برای ایران و آمریکا
در مجموع، کارزار جدید آمریکا تلاشی برای افزایش فشار بر اقتصادی است که هماکنون نیز با تحریم، محاصره دریایی و محدودیتهای گسترده مالی و تجاری مواجه است.
اما موفقیت این سیاست تا حد زیادی به توان واشنگتن برای همراه کردن کشورهای دیگر بستگی دارد؛ بهویژه چین، روسیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس که منافع اقتصادی و امنیتی متفاوتی دارند.
از سوی دیگر، تهران نشان داده است که قصد ندارد صرفا در برابر فشارهای اقتصادی آمریکا عقبنشینی کند و حتی تهدید کرده است کشورهایی را که در اجرای تحریمها مشارکت کنند، هدف قرار خواهد داد.
به این ترتیب، آنچه ترامپ روز دی اقتصادی مینامد، ممکن است صرفا یک کارزار تحریمی علیه ایران نباشد؛ بلکه به آزمونی برای توان آمریکا در استفاده از قدرت مالی خود در برابر شبکهای از شرکای اقتصادی ایران تبدیل شود. همچنین بخوانید استراتژی آمریکا، جنگ ایران را «طولانیتر» میکند یا به «پایان» میرساند؟ | پرونده عملیات «خشم اقتصادی» روی میز ترامپ تیغِ تحریمهای آمریکا در حال کُند شدن؟ | بزرگترین عقبنشینی تحریمی در سوریه پسااسد | رفع تحریمهای ایران منتظر یک توافق! بازگشت آمریکا به جنگ با ایران طی 3 ماه آینده؟ | ابوالفتح: برای حل بحران تنگه هرمز باید با آمریکا مستقیم مذاکره کنیم نه عمان پاسخ متقابل ایران به فشار اقتصادی جدید آمریکا/ بلومبرگ: ایران راههای زیادی برای تلافیِ تحریمهای آمریکا دارد
