دومین نشست «امام امروز؛ امام تحول» برگزار شد

به گزارش جماران، در این نشست خانم دکتر فاطمه طباطبایی، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محسن الویری، استاد تمام دانشگاه و مدرس حوزه، و دکتر کیومرث اشتریان، استاد دانشگاه و سیاست‌پژوه، دیدگاه‌های خود را درباره اندیشه تحول‌خواهانه امام خمینی(س)، الزامات بازخوانی این اندیشه و نسبت آن با مسائل و اقتضائات امروز مطرح کردند.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر علی کمساری، رئیس مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، نیز در این نشست به بیان دیدگاه‌های خود درباره ضرورت تبدیل اندیشه امام به سیاست‌های عملی و مدل‌های حکمرانی پرداخت.

این نشست به همت معاونت پژوهش، آموزش و برنامه‌ریزی راهبردی مؤسسه برگزار شد و زمینه گفت‌وگو و تبادل نظر میان صاحب‌نظران درباره ظرفیت‌های اندیشه و سیره امام خمینی(س) برای مواجهه با مسائل روز جامعه را فراهم کرد.

خانم دکتر طباطبایی: باید اندیشه امام را به‌درستی بازخوانی کنیم

سرکار خانم دکتر فاطمه طباطبایی، عروس محترم حضرت امام خمینی(س)، در این نشست با تأکید بر ضرورت بازخوانی روشمند اندیشه امام خمینی(س)، از پیگیری مؤسسه برای تولید بسته‌های سیاستی ابراز خرسندی کرد.

وی با اشاره به این دغدغه شخصی که «مطالب پراکنده ذهنی باید گردآوری و به‌صورت روشمند جمع‌بندی شوند»، با یادآوری ویژگی‌های شخصیتی امام خمینی(س)، از جمله «ذهن فلسفیِ نقاد و هوش و فراست»، اظهار کرد: آنچه موجب جذب او به امام می‌شد، ظهور ایمان در رفتار ایشان و پیوند عمیق میان نظر و عمل بود.

طباطبایی گفت: امام به این باور رسیده بود که «دین، علاوه بر آخرت، برای زندگی دنیایی انسان نیز مفید است»؛ بنابراین، «این دنیا را باید به‌گونه‌ای ساخت که سعادت و امنیت انسان را تأمین کند.»

وی با اشاره به اینکه امام در تمام تحولات اجتماعی تردید نداشتند، چراکه تصمیماتشان بر پایه باورهای عقلانی استوار بود، تصریح کرد: امام به دنبال «تأسیس جامعه‌ای بود که در آن، باورهای دینی به دستورات حکمرانی تبدیل شود.»

عروس محترم حضرت امام خمینی(س) با بیان اینکه امام به دنبال جامعه‌ای توحیدی، عقلانی و عاری از رفتارهای ناپسند مانند غیبت، تهمت و نفاق بود، افزود: «اگر بخواهیم این اندیشه در جامعه پیاده شود، باید قلمرو دین را در زندگی فردی و اجتماعی به‌درستی تبیین کنیم، وگرنه نمی‌توانیم پاسخگوی نیازهای بشر امروز باشیم.»

وی همچنین با اشاره به نگاه اولیه امام درباره روحانیت و ورود به سیاست گفت: امام از ابتدا موافق ورود مستقیم روحانیت به سیاست نبودند، زیرا معتقد بودند روحانیت باید پناهگاه و پشتیبان مردم باقی بماند.

به گفته طباطبایی، تأکید امام بر این بود که روحانیت باید نقش رهایی‌بخشی خود را در جامعه ایفا کند؛ اما فاصله گرفتن از این اصول اصیل، تبعات ناخوشایندی برای جامعه به همراه داشته است.

وی در پایان، ضمن استقبال از برگزاری این جلسات، تأکید کرد: «باید اندیشه امام را به‌درستی بازخوانی کنیم تا روحانیت بتواند نقش رهایی‌بخشی خود را در جامعه امروز دوباره ایفا کند.»

طباطبایی همچنین خاطرنشان کرد: «کار اداری و بروکراتیک نباید جایگزین استخراج اصیل اندیشه و آسیب‌شناسی دقیق مسائل شود.»

اشتریان: اندیشه امام باید از مسیر سیاست‌گذاری گفتمانی به مسئله و سیاست تبدیل شود

دکتر کیومرث اشتریان، استاد دانشگاه و سیاست‌پژوه، در ادامه نشست با تأکید بر ضرورت تبدیل اندیشه‌های امام خمینی(س) به سیاست‌های عملی، «سیاست‌گذاری گفتمانی» را مسیر اصلی ورود یک نظریه به عرصه سیاست‌گذاری دانست.

وی با طرح یک نکته روش‌شناختی در حوزه سیاست‌پژوهی تأکید کرد: «ورود یک نظریه به عرصه سیاست‌گذاری، به‌ویژه در حوزه فرهنگ، نباید صرفاً از مسیر آیین‌نامه‌ها، مدل‌های برنامه‌ریزی استراتژیک و ابزارهای رایج «تحلیل سیاست» صورت گیرد؛ بلکه مسیر اصلی، «سیاست‌گذاری گفتمانی» است.»

اشتریان توضیح داد: «یک گفتمان یا نظریه ابتدا باید به یک «منظومه معنایی» تبدیل شود که در آن عبارت‌ها، مفاهیم و گزاره‌های کلیدی شکل می‌گیرند؛ اما برای آنکه این منظومه معنایی به «عملیات» و سیاست تبدیل شود، به نوعی «مهندسی معکوس» نیاز داریم؛ یعنی مسئله‌شناسی مبتنی بر همان گفتمان و معطوف به همان نظریه.»

وی با بیان اینکه مسئله‌شناسی هرگز «رها» نیست و همواره نظریه‌مند است، افزود: «اگر سازمانی مانند صداوسیما را از منظر نظریه لیبرال مسئله‌شناسی کنیم، میزان رعایت حقوق فردی و آزادی‌های اساسی را می‌سنجیم و اگر از منظر نظریه سوسیالیستی نگاه کنیم، چگونگی بازتولید روابط طبقاتی و نظام مالکیت را در عرصه رسانه واکاوی می‌کنیم.»

این استاد دانشگاه مشکل اصلی در عدم تبدیل اندیشه‌های خوب به سیاست را نبود «مسئله‌شناسی» و «آسیب‌شناسی» بر مبنای همان گفتمان دانست و گفت: «ما صرفاً به ترویج عمومی مفاهیمی مانند معنویت و عدالت از منظر امام(س) بسنده می‌کنیم و سراغ «مهندسی معکوس» و تبدیل آن به مسئله‌شناسی نمی‌رویم؛ به همین دلیل، گفتمان به سیاست تبدیل نمی‌شود.»

اشتریان بخشی از این ناتوانی را فنی و ناشی از کمبود یا فقدان مهارت‌های سیاست‌گذاری و بخش مهم‌تر را ریشه‌دار در «اقتصاد سیاسی» دانست.

وی سپس به کتاب خود با عنوان «متغیر استراتژیک فرهنگ» اشاره کرد و «گفتمان معنویت» امام خمینی(س) را به‌مثابه «چتر اصلی» و چارچوب راهبردی فرهنگ دانست که می‌تواند سایر عناصر و مؤلفه‌های راهبردی فرهنگ را در خود جای دهد. او محور اندیشه امام خمینی(س) را «معنویت» دانست و تأکید کرد که هویت اصلی انقلاب اسلامی نیز معنوی است.

اشتریان در ادامه به تحلیل نهاد روحانیت پرداخت و با بهره‌گیری از مفاهیم جامعه‌شناختی «کارکرد، نقش و هویت» عنوان کرد: تغییر کارکردها و نقش‌های روحانیت پس از انقلاب و ورود آن به عرصه سیاست، موجب «اختلال هویتی» در روحانیت به‌مثابه حاملان اصلی گفتمان معنویت امام شده است.

وی چهار صورت یا «تیپ ایده‌آل» روحانیت را برشمرد: نخست، روحانیت رهایی‌بخش علمی؛ دوم، روحانیت فقاهتی تأسیسی؛ سوم، روحانیت شعایری منبری؛ و چهارم، روحانیت امنیتی.

این استاد دانشگاه در پایان، معیار «مکتب فکری شدن» را متضمن «حل مسئله»، «کارآمدی» و «اتصال به مسأله‌شناسی جدی اجتماعی» دانست و گفت: در اندیشه امام خمینی(س)، «عدالت» نیز ذیل گفتمان معنویت تعریف می‌شود.

الویری: بازخوانی اندیشه امام خمینی(س) در جهان پیش‌رو ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محسن الویری، استاد تمام دانشگاه و مدرس حوزه، نیز در این نشست با تأکید بر جایگاه اندیشه و سیره امام خمینی(س)، بازخوانی این اندیشه را متناسب با تحولات جهان امروز ضرورتی اجتناب‌ناپذیر دانست.

وی با تأکید بر اینکه انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ نقطه‌عطفی در حرکت‌های اصلاحی معاصر بوده است، گفت: «این انقلاب نه‌تنها اندیشه اصلاحی امام خمینی(س) را به حکومت و نهاد تبدیل کرد، بلکه آغازگر حرکتی بالنده در جهان اسلام و مقدمه‌ای برای جابه‌جایی تمدن‌ها در عرصه جهانی است.»

الویری با بیان اینکه اندیشه و سیره امام خمینی(س) باید به‌مثابه «آیه محکم» و «ستاره راهنما» در همه ساحت‌های فکری و اجرایی انقلاب مورد توجه قرار گیرد، تصریح کرد: «همان‌گونه که در فهم آیات متشابه به محکمات رجوع می‌کنیم، در ارزیابی اندیشه‌ها و سلوک‌ها نیز باید میزان سنجش، اندیشه امام باشد.»

وی در ادامه با اشاره به جهان پیش‌رو، از «تشنگی معنا»، «ظهور انسان جدید»، «تحول در مفاهیم بنیادی» و «جابه‌جایی تمدن‌ها» به‌عنوان چهار ویژگی اصلی این دوران یاد کرد و افزود: «در چنین شرایطی، بازخوانی اندیشه امام خمینی(س) ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.»

این استاد دانشگاه در ادامه چهار پیشنهاد راهبردی را برای ادامه این مسیر مطرح کرد: نخست، خوانش دوباره محورهای اصلی اندیشه امام در حوزه‌هایی همچون دین‌پژوهی، فقه، سیاست، انسان‌پژوهی و نظام روحانیت؛ دوم، نظریه‌مند کردن دیدگاه‌های امام برای امکان مقایسه علمی و نخبگانی؛ سوم، تدوین دانشنامه یا دائرةالمعارفی روشمند از اندیشه امام؛ و چهارم، فراهم‌کردن زمینه گفت‌وگوهای درون‌دینی و برون‌دینی، به‌ویژه با حوزه‌های تمدنی جهان اسلام و نیز تمدن‌های هند، چین و روسیه.

الویری همچنین با تأکید بر ضرورت تحول بنیادی در فعالیت‌های مؤسسه، خواستار پرهیز از کارهای روزمره و تمرکز بر دو جامعه مخاطب اصلی، یعنی دانش‌آموزان و سیاست‌گذاران کلان شد.

کمساری: اندیشه امام باید به زبان سیاست‌گذاری و حکمرانی ترجمه شود

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر علی کمساری، رئیس مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، در بخش پایانی این نشست با تأکید بر ضرورت عبور از سطح نظریه‌گویی صرف، تبدیل اندیشه امام خمینی(س) به سیاست‌های عملی و مدل‌های حکمرانی را از مهم‌ترین مسائل امروز دانست.

وی عنوان کرد: «مسأله‌ای که به‌صورت روشمند در قالب نظریه در نیاید، نمی‌تواند به سیاست‌گذاری تبدیل شود و در نتیجه، امکان اجرا نیز نخواهد داشت.»

کمساری با اشاره به شرایط خاصی که مؤسسه در سال‌های اخیر از سر گذرانده است، از دوران کرونا تا اعتراضات، تحولات اجتماعی و شرایط پیچیده امروز، تأکید کرد: «دستگاه‌های سیاست‌گذار باید با شناخت واقعیت‌ها و پذیرش آن‌ها، مسأله را به‌صورت جدی دنبال کنند، نه با زبان شعاری.»

وی با قدردانی از سخنان استادان نشست، تصریح کرد: «آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، دیده‌شدن ردّ پای امام خمینی(س) و اندیشه ایشان در سیاست‌گذاری‌های کشور است.»

رئیس مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) افزود: «امام امروز نیز زنده و اثرگذار است و اگر این اندیشه در عرصه‌های حکمرانی و سیاست‌گذاری حضور نداشته باشد، فاصله میان آنچه امام می‌گفت و می‌خواست با واقعیت‌های جاری، روزبه‌روز بیشتر می‌شود.»

وی با بیان اینکه این فاصله به معنای انحراف نظام نیست، گفت: «در برخی حوزه‌ها مانند عزت، استقلال و استکبارستیزی، جمهوری اسلامی در تراز بالایی قرار دارد؛ اما در بسیاری از ساحت‌ها، از افق فکری و عملی امام فاصله گرفته‌ایم.»

کمساری مهم‌ترین مسئله مؤسسه را این دانست که چگونه باید اندیشه امام را به زبان سیاست‌گذاری و حکمرانی ترجمه کرد و اظهار داشت: ««عدالت امام» و دیگر مفاهیم بنیادین اندیشه امام هنوز به‌درستی به مدل حکمرانی تبدیل نشده‌اند و شاید یکی از ریشه‌های این مشکل، عدم تبدیل مفاهیم به نظریه باشد.»

وی اعلام کرد: «مؤسسه در حال حرکت به‌سوی تدوین بسته‌های سیاستی و نیز سند حکمرانی مردمی از منظر امام است تا این مباحث در قالبی قابل استفاده و قابل بهره‌برداری در اختیار شوراهای بالادستی و سایر بخش‌ها قرار گیرد.»

کمساری همچنین با اشاره به تغییرات سریع در جامعه مخاطب، جامعه جهانی، ابزارها، روش‌ها و رویکردها، بر ضرورت تأسیس یک اندیشکده چابک، غیربروکراتیک و مسئله‌محور تأکید کرد؛ اندیشکده‌ای که بتواند خروجی‌های کاربردی و راهبردی تولید کند.

وی در پایان تأکید کرد که باید مدلی شکل بگیرد که «کاملاً چابک، کم‌هزینه، حل‌مسأله‌محور و دارای خروجی‌های عملی باشد»؛ مدلی که بتواند مباحث نظری را به ابزارهای واقعی برای بهره‌برداری در حوزه حکمرانی تبدیل کند.