چرا انسانها تا این اندازه به یک سمت گرایش پیدا کردهاند؟ و چرا این ویژگی در دنیای حیوانات تا این حد نادر است؟
پژوهشهای جدید نشان میدهد پاسخ احتمالاً در مسیر تکامل انسان پنهان شده؛ جایی میان راه رفتن روی دو پا، رشد مغز و توانایی ساخت ابزار.
راستدستی؛ ویژگیای نادر در «طبیعت»
در بسیاری از حیوانات، ترجیح واضح یک دست یا پنجه نسبت به دیگری دیده نمیشود. حتی در میان نزدیکترین خویشاوندان انسان، مثل شامپانزهها، برتری یک دست بسیار ضعیفتر از انسان است. اما در انسان، راستدستی تقریباً به یک «استاندارد جهانی» تبدیل شده است.
این موضوع باعث شده پژوهشگران مدتها دنبال یک «ژن راستدستی» بگردند، اما تاکنون هیچ ژن واحد و قطعیای پیدا نشده که بتواند این ویژگی را توضیح دهد.
همهچیز شاید از راه رفتن روی دو پا شروع شد
مطالعهای تازه از پژوهشگران دانشگاه آکسفورد میگوید راستدستی احتمالاً نتیجه دو تغییر مهم در تکامل انسان بوده است: راه رفتن روی دو پا و بزرگتر شدن مغز.
وقتی اجداد انسان شروع کردند روی دو پا حرکت کنند، دستها دیگر وظیفه اصلی حرکت را نداشتند و آزاد شدند تا کارهای دقیقتری انجام دهند؛ مانند: حمل اشیا، استفاده از ابزار، شکار و انجام حرکات ظریف.
بهمرور، مغز انسان احتمالاً برای انجام مؤثرتر این کارها، یک سمت بدن را «تخصصیتر» کرد.
مغز انسان نامتقارن است
دانشمندان میگویند مغز انسان کاملاً متقارن عمل نمیکند. دو نیمکره مغز وظایف متفاوتی دارند: نیمکره چپ بیشتر با زبان و حرکات ظریف مرتبط است و نیمکره راست بیشتر در پردازش فضایی و تصویری نقش دارد
از آنجا که نیمکره چپ کنترل سمت راست بدن را برعهده دارد، بسیاری از پژوهشگران معتقدند رشد مراکز زبانی و حرکتی در نیمکره چپ، به تقویت راستدستی کمک کرده است.
ابزارسازی؛ نقطه عطف تکامل
برخی انسانشناسان معتقدند ساخت ابزار نقش مهمی در شکلگیری راستدستی داشته است. استفاده مداوم از یک دست برای انجام کارهای دقیق، میتوانست سرعت، هماهنگی و دقت را افزایش دهد. بهتدریج، این برتری ممکن است در طول نسلها تثبیت شده باشد.
پس چرا چپدستها باقی ماندند؟
اگر راستدستی اینقدر رایج است، چرا هنوز حدود ۱۰ درصد مردم چپدستاند؟ پژوهشگران میگویند چپدستی احتمالاً بخشی طبیعی از تنوع زیستی انسان است. برخی نظریهها حتی پیشنهاد میکنند در بعضی شرایط، چپدست بودن میتوانسته مزیتهایی داشته باشد؛ مثلاً در مبارزه یا رقابتهای فیزیکی، چون کمتر قابل پیشبینی بودهاند.
راستدست یا چپدست؛ از قبل تعیین میشود؟
دانشمندان معتقدند ترکیبی از ژنتیک، رشد مغزی و عوامل محیطی در تعیین دست غالب نقش دارند. حتی در دوران جنینی هم نشانههایی از ترجیح یک دست دیده شده است.
نگاه جامعه به چپدستی
در بسیاری از فرهنگها، چپدستی در گذشته با نگاه منفی همراه بود و بعضی کودکان مجبور میشدند با دست راست بنویسند. اما امروز دانشمندان تأکید میکنند چپدستی یک تفاوت طبیعی مغزی است، نه مشکل یا اختلال.
راستدست بودن انسانها احتمالاً نتیجه میلیونها سال تکامل است؛ از لحظهای که اجداد ما روی دو پا ایستادند تا زمانی که مغز انسان برای زبان، ابزارسازی و حرکات دقیق تخصصیتر شد.
دانشمندان هنوز همه پاسخها را پیدا نکردهاند، اما به نظر میرسد راز دست غالب، بیش از آنکه در یک ژن خاص باشد، در تاریخ تکامل مغز و بدن انسان پنهان شده است.
منابع: ox.ac.uk ، Nature
مترجم: الهه جعفرزاده
۴۷۲۳۲ کد مطلب 2258537
