بهای انسانی گردوتکانی

گردو روی سفره، تصویر ساده‌ای دارد؛ چند دانه گردو کنار نان و پنیر، یا مغز گردویی که با آن فسنجان یا زیتون‌پرورده درست می‌کنیم. اما آنچه معمولاً دیده نمی‌شود، مسیر دیگری است که این محصول پیش از رسیدن به سفره طی می‌کند؛ مسیری که گاهی از ارتفاع چند ده‌متری یک درخت می‌گذرد و به دست‌های کسی وابسته است که باید میان شاخه‌ها بالا برود، تعادلش را حفظ کند و گردوها را با چوب بلندی بتکاند.

درخت گردو، برخلاف بسیاری از درختان میوه، ارتفاع و ساختاری دارد که برداشت محصول را به کاری پرخطر تبدیل می‌کند. در باغ‌های قدیمی، درختان بلند و چندده‌ساله و گاهی چندصدساله هنوز بخش مهمی از تولید را بر عهده دارند و شکل باغ، شیب زمین، فاصله درختان و سن آن‌ها همیشه اجازه نمی‌دهد ماشین‌آلات جای نیروی انسانی را بگیرند. در چنین باغی، گردوتکانی هنوز می‌تواند به معنای ایستادن یک انسان در ارتفاع، روی شاخه‌ای باشد که برای تحمل وزن و حرکت انسان طراحی نشده است.

آمار امسال همدان هم تصویر روشنی از بهای این شیوه برداشت نشان می‌دهد. بر اساس اعلام اورژانس استان، تا هشتم مهرماه ۱۴۰۵، ۱۴۴ نفر در اثر سقوط از درخت گردو مصدوم شده‌اند و سه نفر جان خود را از دست داده‌اند. سهم تویسرکان، که به‌عنوان یکی از مهم‌ترین قطب‌های تولید گردوی کشور شناخته می‌شود، ۶۰ مصدوم و هر سه مورد فوتی بوده است. در ملایر ۴۴ نفر، نهاوند ۲۱ نفر، همدان ۱۶ نفر و بهار سه نفر مصدوم شده‌اند.

۱۴۴ مصدوم در یک استان طی یک فصل برداشت، عدد کوچکی نیست؛ به‌خصوص وقتی بدانیم این آمار فقط سقوط از درخت گردو را ثبت می‌کند و قرار نیست تصویر تمام حوادثی باشد که در جریان تولید محصولات کشاورزی رخ می‌دهد. اما شاید مهم‌تر از خود عدد، چیزی باشد که این حادثه درباره کشاورزی ایران به ما می‌گوید: بخشی از کاری که برای تولید غذا انجام می‌شود، هنوز در تعریف رسمی ما از «محیط کار» جای درستی ندارد. …