کلان‌شهر پنج‌هزارساله ایران

آرمان امروز : محوطه باستانی شهر سوخته با قدمتی پنج‌ هزار ساله به‌ عنوان پایتخت تمدنی فلات شرقی ایران و خاستگاه نخستین ابداعات بشری، جایگاهی بی‌نظیر در حافظه تاریخی جهان و میراث یونسکو دارد. فاطمه گلوی: پنج هزار سال پیش، در جایی از دشت سیستان که امروز شاید تنها تلی از خاک به نظر برسد، شهری جریان داشت که نشانه‌های شگفت‌انگیزی از یک زندگی پیشرفته را در دل خود پنهان کرده است؛ شهری با وسعتی خیره‌کننده، ارتباطات گسترده با سرزمین‌های دوردست و مردمانی که پیش از بسیاری از تمدن‌های شناخته‌شده، تخصص‌گرایی، تجارت و حتی پزشکی را تجربه کرده بودند. «شهر سوخته»؛ شهری که از نخستین شواهد جراحی جمجمه و چشم مصنوعی گرفته تا قدیمی‌ترین پویانمایی و سیستم فاضلاب، رازهایی را در دل خاک نگه داشته است.

اما شهر سوخته فقط مجموعه‌ای از یافته‌های شگفت‌انگیز نیست؛ روایت یک جامعه پیچیده و چندملیتی است که هزاران سال پیش در صلح و نظم در کنار یکدیگر زندگی می‌کردند. شهری که تنها بخش اندکی از آن کاوش شده و هنوز رازهای بسیاری زیر خاک دارد؛ رازهایی که هر فصل کاوش، گوشه‌ای تازه از نبوغ و زندگی مردمان این تمدن کهن را آشکار می‌کند.

محمدعلی ابراهیمی، رئیس موزه جنوب شرق در گفت و گو با خبرنگار مهر در تشریح جایگاه و عظمت محوطه باستانی شهر سوخته، این میراث جهانی را گنجینه‌ای بی‌نظیر خواند و بر اهمیت آن به عنوان یکی از پایتخت‌های تمدنی فلات شرق ایران تأکید کرد.

ابراهیمی با اشاره به ثبت جهانی این اثر در فهرست یونسکو، جایگاه ممتاز آن را نه‌تنها یک افتخار ملی، بلکه رویدادی کم‌نظیر در عرصه حافظه بشری دانست و اظهار کرد: شهرسوخته هفدهمین اثر ثبت شده ایران در یونسکو است.

وی گفت: محوطه باستانی شهر سوخته در ۱۵۶ کیلومتری جاده زاهدان به زابل، در دشت وسیع سیستان واقع شده و با وسعتی بیش از ۲۸۰ هکتار، بازمانده از شکوه تمدنی است که از هزاره سوم تا هزاره اول پیش از میلاد، یعنی بالغ بر دو هزار سال، زندگی پویا و پایداری در آن جریان داشته است؛ بر اساس پژوهش‌های باستان‌شناسی، قدمت این شهر به پنج تا شش هزار سال قبل بازمی‌گردد.