ایده راه اندازی جویشگرها و موتور جستوجوهای بومی برای نخستین بار در دولت دهم مطرح شد؛ پروژهای که با هدف افزایش تولید محتوای فارسی در وب، فراهم کردن بستری مطمئن برای جستوجوهای اینترنتی، رفع نیازمندیها به زبان فارسی، تمرکز بر سرویسهای محلی، سهولت دسترسی فارسی زبانان به خدمات و محتوای وب، جلوگیری از هدر رفت سرمایههای ملی و توسعه علوم راهبردی در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی از سوی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و به منظور مقابله با تهدیدات و تحریمها علیه کشورمان در آن برهه به جریان افتاد و قرار بود با بهکارگیری ظرفیت بخش خصوصی، صاحبنظران و پژوهشگران، از نظر اقتصادی برای کشور ارزشآفرینی کند.
در سال ۱۳۸۸ موتور جستوجوی ایرانی «یوز» با حمایت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات وقت طراحی و تدوین شد. این جست وجوگر چند سال بعد در بهمن ۱۳۹۳ با حضور وزیر ارتباطات وقت افتتاح شد اما عمر فعالیت آن به ۶ سال نکشید، در خرداد ۱۴۰۰ غیرفعال شد و دیگر سرویسی به کاربران ارائه نکرد.
در کشور ما فلسفه راه اندازی موتورهای جست وجو این نبوده که گوگل یا سایتهای جست وجوی دیگر را مسدود و از دسترس کاربران خارج کنند بلکه در کنار سایتهای بین المللی و اینترنت جهانی،رقابت پذیری خود را به نمایش بگذارند و نیاز کاربران به تولید محتوای فارسی در وب را در بستری مطمئن فراهم کند.
جستوجوگر ایرانی دیگر، پارسی جو بود. یک موتور جستوجوی مستقل فارسی که در سال ۱۳۸۹ تکمیل و نسخه اول آن همان سال با پوشش یک میلیون صفحه روی وب قرار گرفت و با ارائه بیش از ۱۵ سرویس متنوع و کاربردی فعالیت خود را آغاز کرد اما این سامانه نیز از ابتدای مرداد ۱۴۰۱ از دسترس خارج و غیرفعال شد.
از نگاه کارشناسان یکی از علل عدم موفقیت جویشگرهای بومی این بود که با وجود آنکه به لحاظ فنی رشد کرده بودند ولی در بحث بازار دچار مشکل شدند زیرا بیشترین میزان درآمد موتورهای جست وجو از محل مراجعات مردمی است. مثلا بیش از ۹۰ درصد درآمد گوگل از تبلیغات است و وقتی با هر تبلیغی روی سایت گوگل مبلغی به حساب این موتور جستوجو واریز میشود، طبیعی است که باید از دیتاسنترها و زیرساختهای قوی برای سرویسدهی برخوردار باشد و رضایت کاربران خود را جلب کند اما موتورهای جستوجوی بومی باید توان رقابت با گوگل را داشته باشند و بتوانند درآمدزایی کنند و برای شروع به هزینه میلیاردی و سرمایهگذاری کلان نیاز دارند که با توجه به شرایط موجود تامین آن دشوار است مگر آنکه بخش خصوصی قوی پا به میدان بگذارد و از ظرفیت بخش خصوصی برای تحقق این برنامه بزرگ ملی استفاده شود.
از طرفی اعتماد عمومی هم نیاز است ولی قبل از اعتماد عمومی باید زیرساخت های لازم برای اجرای چنین پروژه ای تقویت و امکان جست وجو و دسترسیها به شکل مطلوبی ایجاد شود تا رضایت خاطر کاربران را جلب کند.
در حال حاضر بسیاری از کشورها از موتور جستوجوهای بومی خود استفاده میکنند. مثلا در چین اکثر مردم از موتور جستوجوی «بایدو»که دولت چین راهاندازی کرده استفاده میکنند. در کره جنوبی نیز موتور جست وجوی «ناور» به عنوان پنجمین موتور پرکاربرد جهان بعد از گوگل، یاهو، بایدو و بینگ کاربرد بسیاری دارد. در روسیه موتور جست وجوی «یاندکس» که قابلیت جستوجو در داخل ایران را هم دارد، بزرگترین موتور جست و جوی وب روسیه و هشتمین موتور جستوجوی وب جهان را اداره میکند. این شرکت توسعه دهنده سرویسها و محصولات اینترنتی بسیاری هم بوده است و صفحه خانگی یاندکس محبوبترین وب سایت در روسیه به شمار میرود.
این کشورها برای جلب کاربران به استفاده از جویشگرها و موتورهای جست وجوی بومی سیاستهای خاصی اتخاذ کردند.برخی کشورها مثل چین با اعمال فیلتر تلاش کردند تا کاربران داخلی را تشویق به استفاده از جویشگرهای بومی کنند مثلا قابلیت ها و خدمات موتور جستوجوی «بایدو» در چین مثل گوگل است ولی تمرکز آن تنها روی چین و بازارهای چینی است و بایدو با دیوار آتش خود سایت گوگول را مسدود کرده است.
اما در کشور ما فلسفه راه اندازی موتورهای جستوجو این نبوده که گوگل یا سایتهای جستوجوی دیگر را مسدود و از دسترس کاربران خارج کنند بلکه در کنار سایتهای بین المللی و اینترنت جهانی، رقابت پذیری خود را به نمایش بگذارند و نیاز کاربران به تولید محتوای فارسی در وب و دسترسی فارسیزبانان به خدمات و محتوای وب را فراهم کنند و در عین حال بستری امن و مطمئن برای جست وجوهای اینترنتی کاربران به وجود آورند.
با این حال برخی از کشورها به جای فیلتر کردن موتور جستوجوهای قدرتمندی مثل گوگل که میلیونها سرور دارند، راهکار دیگری را انتخاب کردند. دولت کره برای جلب کاربران به استفاده از «ناور» ارائه خدمات ضروری و همگانی از جمله خدمات بانکی، بهداشت و درمان، مشاورههای آنلاین، آموزش و خدمات الکترونیک را در بستر موتور جستوجوهای داخلی و بومی خود قرار داد؛ به نحوی که کاربران کرهای برای رفع نیازمندیهای خود در حوزه خدمات از جویشگرها و موتورهای جستوجوی داخلی استفاده میکنند.
در شرایطی که دسترسی به اینترنت و خدمات آن در مواقع خاص و بحرانی و به دلیل ملاحظات امنیتی محدود یا مسدود میشود،استفاده از جویشگرهای ایرانی میتواند بخشی از نیاز کاربران را تا بازگشت ارتباطات به شرایط عادی هموار کند.
مشابه کاری که پیامرسان «بله» در کشور ما انجام داده و دسترسی کاربران به سازمانهای خدماتدهنده مثل تامین اجتماعی، اورژانس، پلیس به علاوه ۱۰، پیشخوان نیروی انتظامی، ثبت احوال، عدل ایران، شرکت پست، بیمهها و بانکها را فراهم کرده و امکان کارت به کارت و خرید شارژ، پرداخت قبوض،ارائه خدمات الکترونیک برق من،کارت سوخت و دسترسی به فیلیمو و تلوبیون و همچنین استعلام کالابرگ و یارانهها را در داخل اپلیکیشن خود فعال و تسهیل کرده است.
از سالهای گذشته جویشگرها و موتورهای جستوجوی دیگری هم در کشور ما راهاندازی شده که شناخته شده ترین آنها « ذرهبین و گردو » است. مرورگر و جویشگر «ذرهبین» یکی از بهترین موتورهای جست وجوگر ایرانی است که با ارائه خدمات با کیفیتتر توانسته در جایگاه بهتری در مقایسه با دیگر رقبای خود قرار گیرد. اما تجربه کاربران با انتقاد و گلایه از وجود نقاط ضعف مختلف در این موتور جستوجو همراه بود.
به اعتقاد کارشناسان، در شرایطی که دسترسی به اینترنت و خدمات آن در مواقع خاص و بحرانی و به دلیل ملاحظات امنیتی محدود یا مسدود میشود، استفاده از سکوها و جویشگرهای ایرانی میتواند بخشی از نیاز کاربران را تا بازگشت ارتباطات به شرایط عادی هموار کند. با توجه به سرمایهگذاری و هزینه بالایی که برای طراحی و راهاندازی جویشگرهای بومی شده تلاش بر این بوده که در زمان اختلال یا قطع اینترنت، خروجی عملکرد آنها قابل قبول باشد و حجم بالای مراجعات کاربران را پاسخ دهند.
دوران جنگ به ویژه جنگ تحمیلی سوم آزمونی برای موتورهای جستوجوی ایرانی شد تا خود را محک بزنند. جویشگرهای بومی در ایام جنگ نقش بسزایی در دسترسی به خدمات اینترنتی و رفع نیاز کاربران داشتند.
اگر چه در طول سالهای گذشته تلاش متخصصان امر این بوده تا موتورهای جستوجوی بومی برای پاسخگویی به نیاز کاربران ایرانی با قدرت ظاهر شوند اما این مهم در سایه سرمایهگذاری مناسب و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی به عنوان بازوی اجرایی دولت محقق خواهد شد. در این بین داشتن سرورهای قوی و پرسرعت برای ارائه خدمات با کیفیت و ایجاد زیرساختهای فنی از جمله موضوعاتی است که متولیان امر باید به آن توجه کنند تا موتورهای جست وجوی ایرانی حرفی برای گفتن داشته باشند.
به گزارش ایسنا، کارشناسان دلایل متعددی نظیر مشکلات فنی، عدم حمایت کافی، کمبود محتوای با کیفیت و تسلط موتور جست وجوهای بینالمللی نظیر گوگل را در عدم موفقیت جویشگرهای بومی تاثیرگذار میدانند اما برای آنکه کاربران ایرانی به موتورهای جست وجوی بومی اعتماد و از آنها استقبال کنند باید بستر رشد و نوآوری در آنها را فراهم کرد و باید دید در صورت سرمایهگذاری بلندمدت، اختصاص زیرساختهای قوی، بهبود کیفیت محتوا و حمایت دولت و بخش خصوصی و ایجاد یک اکوسیستم حمایتی برای تقویت موتورهای جست وجوی ایرانی تا چه آنها را رقابتپذیر میکند و تا چه اندازه میتواند سهمی از جست وجوی کاربران ایرانی را به خود اختصاص دهد؟
انتهای پیام
![[لیلا اردبیلی] میراث فرهنگی؛ فراتر از دیوار و سنگ](/news/u/2026-08-23/ettelaat-j0awm.jpg)
