در چنین شرایطی، تهدید ترامپ برای اعمال فشار اقتصادی گسترده علیه ایران، بیش از آنکه بتواند تهران را به عقبنشینی وادار کند، با پاسخ صریح و چندلایه مقامات جمهوری اسلامی ایران مواجه شده است؛ از قالیباف که تأکید میکند در منطقهای که ایران نفت نفروشد، کسی نفت نخواهد فروخت، تا پزشکیان که میگوید ایران زیر بار زورگویی نمیرود و محسن رضایی که تصریح کرده است بازگشایی هرمز منوط به اجرای شروط ایران از سوی امریکاست. مجموعه این مواضع نشان میدهد جمهوری اسلامی ایران نهتنها تهدید اقتصادی واشینگتن را عامل تعیینکننده در محاسبات خود نمیداند، بلکه تنگه هرمز را نیز بخشی از یک معادله بزرگتر میبیند که در آن، این امریکا است که باید برای تغییر شرایط موجود تصمیم بگیرد و به الزامات مورد نظر تهران تن دهد.
واقعیت میدان با نمایش تغییر نمیکند
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در واکنش به اظهارات برد کوپر، فرمانده سنتکام، بار دیگر موضع صریح خود درباره تنگه هرمز را تکرار کرد. قالیباف در بازنشر توئیت ۳۱ تیر خود در شبکه ایکس تأکید کرد: «در منطقهای که ما نفت نفروشیم کسی نفت نخواهد فروخت.» این واکنش در پی ادعای برد کوپر درباره وضعیت تنگه هرمز مطرح شد. فرمانده سنتکام مدعی شده بود امریکا موفق به مینروبی کامل تنگه هرمز شده و حدود ۵۰ هزار نیروی امریکایی در حال اجرای محاصره دریایی علیه ایران و حفظ تردد دریایی در این آبراه هستند.
سیدمجید ابنالرضا، سرپرست وزارت دفاع، نیز در واکنش به این ادعاها در شبکه ایکس نوشت که ایران در میدان عمل معادلات قدرت منطقه را تغییر داده و دوران «بزن و در رو»، لشکرکشی از پشت اقیانوسها و تهدید تمامشده است. وی تأکید کرد که «نمایش مضحک رسانهای» واقعیت میدان و طرف پیروز را تغییر نمیدهد و باید با ملت ایران با زبان احترام سخن گفت. رئیس مجلس در واکنشی دیگر به اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا، مقالهای از نیویورکتایمز را بازنشر کرد که در آن درباره اعتبار اقتصادی بسنت و دشواریهای پیش روی سیاستهای اقتصادی دولت امریکا بحث شده بود. قالیباف با اشاره به هزینههای نظامی و اقتصادی امریکا و حمایت واشینگتن از رژیم صهیونیستی، خطاب به وزیر خزانهداری امریکا نوشت که این منابع میتوانست به جای هزینه شدن برای جنگ و پایگاههای نظامی، صرف مردم امریکا شود.
پزشکیان: زیر بار زور نمیرویم
رئیسجمهور، اما روز پنجشنبه در دیدار با شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، بر موضع جمهوری اسلامی ایران درباره حقوق قانونی کشور تأکید کرد. مسعود پزشکیان، حملات امریکا به ایران را مغایر با موازین حقوق بینالملل دانست و گفت: ایران به دنبال جنگ نبوده، نیست و نخواهد بود، اما زیر بار زورگویی نیز نمیرود. رئیسجمهور تصریح کرد: طرفهای مقابل باید تمام حقوق ملت ایران را در همه زمینهها و در چارچوب قوانین بینالمللی به رسمیت بشناسند و جمهوری اسلامی ایران چیزی فراتر از حقوق قانونی خود نمیخواهد. پزشکیان همچنین از تلاشهای قطر، پاکستان، عمان و دیگر کشورهای فعال در مسیر برقراری صلح و امنیت قدردانی کرد و با تأکید بر اهمیت وحدت کشورهای اسلامی، از امیر قطر برای سفر به ایران دعوت کرد. محمد بن عبدالرحمن آلثانی نیز در دیدار با رئیسجمهور، ایران و قطر را دارای روابط برادرانه توصیف کرد و گفت: قطر به دنبال بازگرداندن ثبات به منطقه است. نخستوزیر قطر با اشاره به هزینههایی که جنگ بر کشورهای منطقه تحمیل کرده است، تأکید کرد: جنگ از داخل منطقه آغاز نشده و از بیرون به منطقه تحمیل شده است، اما هزینههای آن را همه کشورهای منطقه میپردازند. وی با اشاره به تلاشهای پاکستان و عمان برای بازگرداندن ثبات به منطقه گفت: قطر نیز بر حمایت از اجرای تفاهمات تأکید دارد و تصریح کرد زبان زور و تهدید راهکار نیست و باید با دیپلماسی، عقلانیت و منطق، ثبات، امنیت و آرامش اقتصادی را به منطقه بازگرداند.
قالیباف: امریکا باید شروط تفاهمنامه را اجرا کند
قالیباف هم در دیدار با نخستوزیر قطر، موضع تهران درباره فشار اقتصادی امریکا و تفاهمنامه اسلامآباد را تشریح کرد. رئیس مجلس با اشاره به موارد نقض تعهدات امریکا در اجرای یادداشت تفاهم اسلامآباد گفت: دولت ترامپ با اطلاعات غلط، تصمیمات غلط میگیرد و این محاسبات نهتنها منابع مالی، نظامی و انسانی امریکا و آینده منطقه را به خطر میاندازد، بلکه منافع ملت ایران را نیز هدف قرار داده و موجب ناامنی دامنهدار در منطقه میشود. قالیباف طرح محاصره اقتصادی ایران را نمونه جدید این رویکرد دانست و تأکید کرد: این طرح نیز بینتیجه خواهد بود و مردم ایران حقوق خود را با عزت پس خواهند گرفت. وی در عین حال تصریح کرد: این امریکا است که باید شروطی را که بر اساس یادداشت تفاهم به آن متعهد شده است، اجرا کند.
امریکا شرارت کند، پاسخ ایران تاریخی خواهد بود
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز در دیدار با نخستوزیر قطر، موضع ایران را درباره فشارهای امریکا صریح بیان کرد. رضایی با تأکید بر اینکه ایران به امریکا اعتماد ندارد و واشینگتن بارها به دیپلماسی و مذاکره خیانت کرده است، هشدار داد اگر امریکا علیه ایران شرارتی آغاز کند، جمهوری اسلامی ایران به منافع نظامی و اقتصادی امریکا ضربهای وارد خواهد کرد که در تاریخ ثبت شود. دبیر شورای عالی امنیت ملی همچنین تأکید کرد: امریکا ابتدا باید اقدامات عملی برای اجرای شروط ایران را انجام دهد و پس از آن، ایران درباره بازگشایی تنگه هرمز اقدام خواهد کرد.
کریدور موقت ایران و عمان برای تردد کشتیها
دبیر شورای عالی امنیت ملی همچنین در گفتوگو با شبکه عربزبان المنار لبنان درباره آینده تنگه هرمز و توافق ایران و عمان توضیح داد که دو کشور بر سر ایجاد یک کریدور موقت برای ورود و خروج کشتیها از وسط تنگه هرمز توافق کردهاند.
به گفته رضایی، بخشی از این کریدور در آبهای ایران و بخش دیگر در آبهای عمان قرار دارد و دو کشور به صورت مشترک روند ورود و خروج کشتیها را مدیریت خواهند کرد. رضایی تصریح کرد: اگر امریکاییها شرایط ایران را اجرا کنند، تنگه هرمز پس از اجرای این شروط باز خواهد شد و کشتیها از مسیر جدید عبور خواهند کرد. اصل وجود چنین ساز و کاری و مشروط بودن بازگشایی هرمز به شروط ایران نیز در گزارشهای اخیر بازتاب داشته است. او مسئله هرمز را به تحولات کل منطقه پیوند زد و پایان جنگها در غرب آسیا، بهویژه در لبنان و غزه، را از شروط مورد نظر ایران دانست. رضایی همچنین با تأکید بر اینکه ایران از امریکا پیروی نمیکند، اظهار کرد: امریکا باید شروط ایران را اجرا کند و این اجرای شروط است که میتواند زمینه ایجاد اعتماد را فراهم کند، زیرا به گفته وی، میان ایران و امریکا شکاف عمیقی از بیاعتمادی وجود دارد. دبیر شورای عالی امنیت ملی در ادامه درباره تهدیدهای ترامپ برای اعمال فشار اقتصادی گسترده علیه ایران گفت: ایران سالها تحت تحریم بوده و در دوره اخیر نیز با محاصره دریایی مواجه شده است. بنابراین، بخش مهمی از اظهارات مقامات امریکا تبلیغات و جنگ روانی است. حتی اگر امریکا اقدامات اقتصادی جدیدی علیه ایران انجام دهد، جمهوری اسلامی ایران بیکار نخواهد نشست و متقابلاً اقدام خواهد کرد. وی با اشاره به حضور شرکتهای بزرگ امریکایی در منطقه، از امکان هدف قرار گرفتن منافع اقتصادی امریکا در صورت ورود واشینگتن به جنگ اقتصادی سخن گفت. وی همچنین بر تداوم روابط اقتصادی ایران با کشورهای دوست از جمله چین و ترکیه تأکید کرد و گفت: بعید میداند ترکیه فشار اقتصادی علیه ایران وارد کند.
رضایی در پاسخ به پرسشی درباره رفتوآمد مقاماتی مانند عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، گفت: این مقامات برای اطلاع از شرایط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز به تهران آمدهاند و از ایران خواستهاند شروط خود را بیان کند تا بتوانند آن را به امریکاییها منتقل کنند. وی گفت: ایران در حال تهیه فهرستی از شروط است و در مرحله نخست، مسئله تنگه هرمز و پایان جنگ در مناطق غرب آسیا، بهویژه لبنان، در این فهرست قرار دارد.
منشأ حمله به ایران دشمنی تلقی میشود
دبیر شورای عالی امنیت ملی همچنین درباره احتمال وقوع جنگی دیگر هشدار داد که هر کشوری که هواپیماهای جنگی امریکا برای حمله به ایران از خاک آن پرواز کنند یا موشکهای امریکایی از آنجا به سمت ایران شلیک شود، از نظر جمهوری اسلامی ایران اقدام آن کشور را دشمنی تلقی خواهد کرد.
رضایی درباره تغییر رویکرد نظامی ایران نیز گفت: جمهوری اسلامی ایران در مراحل ابتدایی تلاش کرده بود دامنه جنگ را کنترل کند، اما در ادامه و با تغییر شرایط، حملات به پایگاههای امریکا در منطقه نیز در دستور کار قرار گرفت. وی در توضیح این رویکرد گفت: ایران در ابتدا تلاش کرد با کنترل دامنه درگیری، افکار عمومی جهان را نسبت به ماهیت تحولات قانع کند و اکنون، به گفته او، افکار عمومی جهانی و داخلی در شرایط متفاوتی قرار دارد. رضایی در پایان تأکید کرد: اگر جنگ دوباره آغاز شود، پاسخهای ایران متفاوت خواهد بود و همزمان با آمادگی برای مقابله نظامی، جمهوری اسلامی خود را برای مرحله جنگ اقتصادی و فشارهای اقتصادی امریکا نیز آماده کرده است.
برآیند مواضع مطرحشده از سوی رئیسجمهور، رئیس مجلس و دبیر شورای عالی امنیت ملی نشان میدهد تهران بازگشایی تنگه هرمز را نه یک امتیاز یکجانبه به امریکا، که بخشی از یک معادله مشروط میداند؛ معادلهای که در آن، ابتدا باید تعهدات و شروط مورد نظر تهران اجرا شود و سپس درباره بازگشت کامل تردد دریایی بر اساس مناسبات تهران تصمیمگیری شود. در همین چارچوب، سفر نخستوزیر قطر به تهران و تلاشهای میانجیگرانه کشورهای منطقه را میتوان بخشی از تحرک دیپلماتیک برای عبور از بنبست موجود دانست؛ بنبستی که دستکم در مواضع رسمی تهران، راه خروج از آن از مسیر پذیرش شروط ایران میگذرد.
