پنجشنبه, ۱۱ بهمن, ۱۴۰۳ / 30 January, 2025
مجله ویستا

برنامه تغذیه ای مناسب برای کودکان


پرسش: مربی پیش دبستانی هستم. لطفا یک برنامه تغذیه مناسب برای 5 روز بنویسید تا در ساعت تغذیه به کودکان داده شود.
پاسخ: آفرین بر شما مربی متعهد و دلسوز که به فکر تغذیه کودکان هم هستید. تغذیه دوران كودكی همیشه از موضوعات بحث انگیز بوده و هست. گروه‌های پیش دبستانی از كودكان دو تا شش ساله تشكیل می شوند. در این سنین، كودك از نظر جسمی، روانی، شناختی و حتی عاطفی رشد سریعی دارد. از آنجا كه كودكان در حال رشد بوده و اجزای گوناگون بدن آنها همچون استخوان‌ها، دندان‌ها، عضلات و سلول‌های خونی در حال كامل شدن هستند. بنابراین، در مقایسه با بزرگسالان به نسبت وزن بدن شان به مواد مغذی بیشتری نیاز دارند.
یك كودك پیش دبستانی از نظر دریافت غذا كاملاً وابسته به دیگران است. او از عادات غذایی والدین و سایر افرادی كه مراقبتشان را بر عهده دارند، پیروی می ‌كند. هدف از توصیه‌های تغذیه‌ای برای كودكان دو تا شش ساله، تأمین حداكثر رشد، تكامل و شكل گیری رفتارهای مثبت غذا خوردن در این گروه سنی است.
بین سنین دو تا پنج سال، تغییرات وسیعی در روند تكاملی و مهارت‌های یادگیری كودكان اتفاق می‌ افتد. در پایان دو سالگی رشد جسمی ‌و مغزی كاهش می ‌یابد و به طور مشابه نیازهای تغذیه‌ای و اشتها نیز كم می‌ شود. در حوالی دو تا پنج سالگی متوسط افزایش وزن كودك دو كیلوگرم و افزایش قد كودك هفت سانتی متر در هر سال افزایش می ‌یابد و شكم جلوآمده کودک صاف شده و بدن او لاغرتر می ‌شود . كاهش طبیعی اشتها در این سنین اغلب موجب ایجاد نگرانی در مادر می شود و باید به والدین اطمینان داد كه اگر رشد طبیعی است، كودك به میزان كافی غذا دریافت می ‌كند.
اگر غذا به كودك در محیط آرام داده شود، پذیرش غذا از سوی كودك بهتر خواهد شد. وعده‌های غذایی اصلی و میان وعده‌ها باید با توجه به زمان اشتهای كودك سرو شوند. به علاوه، بهتر است وعده‌های غذایی متعدد اما كم حجمی‌ در طول روز به كودك داده شود. بر اساس قاعده كلی و كاربردی، مقدار غذای كافی كه باید به كودك داد، یك قاشق سوپ خوری به ازای هر سال از سن اوست و غذای بیشتر باید مطابق با اشتهای كودك باشد.
در ضمن، دمای زیاد غذا از طرف كودكان پذیرفته نمی شود. بسیاری از كودكان غذای ولرم را ترجیح می ‌دهند، همچنین زیبایی و نظم را باید در ارائه غذا به كودك در نظر گرفت.
به كودكان نباید یك ساعت و نیم قبل از وعده‌های غذایی اصلی، چیزی برای خوردن و آشامیدن داد. به این ترتیب، طولی نمی‌ كشد كه از اشتهای كودك خود، خوشنود و راضی خواهید شد چون حتی میان وعده‌های كوچك نیز ممكن است، موجب كم غذا خوردن وی، در هنگام وعده‌های غذایی اصلی شود.نكته آخر اینكه اجازه بدهید، كودك با سایر افراد خانواده غذا بخورد زیرا او هم آداب غذا خوردن را یاد می ‌گیرد و هم با تقلید از دیگران تشویق به امتحان كردن غذاهای تازه می ‌شود.
می توانید از انواع ساندویچ های سالم مانند نان و پنیر، خیار و گوجه فرنگی، شیر ، انواع میوه های تازه و خشک، انواع مغز ها و ...برای میان وعده های آنان استفاده کنید.
غذای اصلی هم که باید شامل شش گروه مواد غذایی باشد.. اگر روزانه از تمام گروه های غذایی استفاده کنند، انرژی، ویتامین ها، مواد معدنی و سایر مواد غذایی مورد نیازشان تامین خواهد شد.
برای کودکان4 تا 6 ساله ، 6 تا 8 واحد از گروه نان و غلات (نان یک کف دست-برنج یا ماکارونی پخته
نصف لیوان-غلات پخته نصف لیوان-غلات آماده 30 گرم)
3 واحد از سبزیجات (سبزیجات خام یک لیوان-سبزیجات پخته یک دوم لیوان)
3 واحد میوه ( هر واحد میوه تازه =یک عدد میوه متوسط)
۲ واحد گروه شیر و لبنیات (شیر ۱لیوان -پنیر ۶۰گرم)
2 تا 3 واحد گروه گوشت( گوشت قرمز، مرغ یا ماهی90- 60 گرم
حبوبات پخته=نصف لیوان-تخم مرغ یک عدد-کره بادام زمینی دو قاشق غذاخوری)
توصیه می شود. غذاهایی که چربی و قند بالایی دارند، بایستی به مقدار متعادل مصرف شوند.
میان وعده ها :
میان وعده ها بخش مهمی از انرژی و مواد مغذی مورد نیاز کودکان را تشکیل می دهند.
بچه ها به دلیل داشتن معده کوچک، نمی توانند در یک وعده مقدار زیادی غذا بخورند. به همین دلیل مصرف میان وعده برای آنها ضروری است که بایستی دارای مواد مغذی باشند. کودکان در میان وعده نباید هله و هوله مانند چیپس و پفک و... مصرف کنند یا نوشابه های شیرین و خوراکی های فاقد مواد مغذی و پر کالری بخورند.
زیرا این غذاها باعث کاهش اشتهای کودک خواهد شد که در اثر دریافت کم مواد غذایی ، دچار کاهش رشد خواهد شد.
غذاهایی برای میان وعده ها :
- موز بصورت شیرموز، دسر یا خود میوه
- نان و پنیر
- انواع سبزیجات پخته مثل هویج ، کدو سبز
- میوه های تازه
- بیسکوئیت
- شیر بصورت ساده، شیرموز، شیرکاکائو ، شیر و عسل یا شیر و خرما .
برنامه غذایی یک کودک 4 تا 6 ساله:
صبحانه: ( خامه و عسل) نان 1 کف دست نان با آرد کامل+ 2 قاشق سوپخوری خامه + 2 قاشق مرباخوری عسل
ساعت 10: 1 لیوان شیر+ یک عدد شیرینی کوچک یا 2 عد بیسکویت سبوس دار+ یک دوم لیوان آب میوه (یا یک عدد میوه متوسط)
نهار: ( پلو و مرغ) 5 تا 10 قاشق برنج+ 60 تا 90 گرم گوشت مرغ ( نصف یک ران درشت) + 1 کاسه ماست حاوی 1 لیوان ماست.
عصرانه: سبزیجات کاملاً شسته و پوست گرفته مثل هویج، خیار، کاهو که بهترین منبع ویتامینهای مورد نیاز کودک هستند.
شام: ( پیتزا) 2 برش متوسط که برای پخت آن 100 گرم گوشت چرخ کرده و سرخ کرده و سبزیجات و 100 گرم پنیر پیتزا بکار رفته باشد+ 1 کاسه سالاد کاملاً ریز شده و باب میل کودک.
قبل از خواب: یک عدد میوه و نصف لیوان شیر
می دانید مواد غذایی بسیار متنوع اند. شما با آشنایی کلی به میزانهای داده شده می توانید مواد غذایی دیگر را جای مواد غذایی گفته شده جانشین کنید که بدان روش جانشینی گویند .
مثلاً هر 5 قاشق برنج برابر یک کف دست نان است . نان مصرفی بهتر است سنگک باشد.
هر 30 تا 60 گرم گوشت برابر 1 عدد تخم مرغ و برابر 4 تا 5 قاشق حبوبات پخته است.
توصیه های لازم برای کودکان کم اشتها:
در صورتی که رشد کودک کم اشتها ، کمتر از استانداردهای ذکر شده باشد ویا رشد او متوقف شده، با مشورت پزشک یا متخصص تغذیه از:
* کپسول یا شربت های مولتی ویتامین وB کمپلکس استفاده کنید.
* از مکمل آهن استفاده کنید.
* از پودر تخم مرغ ، پودر شیر خشک اضافه شده به شیر و پودرهای پروتئین تجاری استفاده کنید.
* از کمپوت میوه های تغلیظ شده استفاده کنید.
توصیه های عمومی برای کودکان کم اشتها :
- محیط روانی مناسب و شرایط مطلوبی را برای غذا خوردن کودک فراهم کنید. در آرامش کامل ، با صبر و حوصله و بدون اصرار و تهدید به او غذا دهید. در کنار دیگر افراد خانواده در محل معین صرف کردن غذا به او غذا دهید. از غذا دادن به کودک مقابل تلویزیون و زمانی که حواسش پرت است اجتناب کنید و سعی کنید با صحبت کردن با کودک و تعریف داستانهای جذاب ، انگیزه او را برای خوردن غذا افزون کنید.
- در عوض غذا خوردن ، به او وعده بازی کردن ، پارک بردن، به حرفهایش گوش کردن یا فیلم نگاه کردن بدهید نه وعده شیرینی، شکلات و خوراکی های غیر مفید.
- غذا را به فرمی تهیه کنید که مورد پسند کودک است . مثلاً اگر غذا به فرم پیتزا دوست دارد، با استفاده از یک تکه نان و کمی پنیر پیتزا همان مواد غذایی را به فرم پیتزا به او بخورانید. علایق او را درطعم ، حرارت، رنگ و فرم غذا در نظر بگیرید.
- رفتار شما مادر و پدر عزیز، مهمترین تاثیررا برای کودکتان دارد واگر شما رفتار غلطی دارید نمی توانید از او انتظار داشته باشد که این کار را انجام ندهد. پس با رفتار درست خود ، به صورت عملی به او آموزش دهید.
- کودک را در فعالیت های خرید مواد غذایی و تهیه کردن غذا دخالت دهید. اگر چه کمی زحمتتان زیاد می شود ولی این کار چند حسن دارد. اول این که او از زحمت تهیه غذا آگاه می شود. وضمنا شما می توانید در حین کمک کردن او راجع به خواص مواد غذایی و اینکه برای غذا در بدن چه اتفاقی می افتد و چه فایده ای برای بدن دارد صحبت کنید. به این ترتیب او تمایل بیشتری برای خوردن غذا پیدا خواهد کرد.
در بین وعده های غذایی ، میان وعده های مفید به او بدهید. مغزهای بادام ، فندق ، گردو ، کشمش و... آب میوه و کمپوت میوه ، شیر غنی شده با چند قاشق شیر خشک ، ماست چکیده ، شیرینی های تهیه شده با آرد کامل یا با میوه ها، یک لقمه نان و پنیر و دیگر مواد غذایی غنی از ویتامین و پروتئین . فائده یک میان وعده مفید این است که علاوه بر فراهم آوردن انرژی و مواد غذایی مورد نیاز برای رشد کودک که به سرعت در بدن تمام می شوند ، بدلیل کوچک بودن حجم معده کودک به تقسیم غذا در طول روز کمک می کند و مادر یا پدر در یک وعده اصرار نمی کند که کودک بیشتر از ظرفیتش غذا بخورد.
- می توانید سبوس گندم تهیه کنید و در حین پخت غذا به برنج او بیافزایید تا ویتامینB موجود در آن به افزایش اشتهای کودک کمک کند . جوانه گندم نیز از منابع غنیB است که می توانید آن را درسالاد ریز کنید و به کودک بدهید.
- مطمئن باشید که کودک راجع به غذای خاصی ذهنیت بد ندارد ( مثلا با دیدن ماکارانی رشته ای به یاد کرم نمی افتد) و اگر چنین تصور غلطی دارد ، فرم غذا را عوض کنید یا آن غذا را دیگر به کودک ندهید.
نی‌نی‌بان جدیدترین و بهترین مطالب خود را در تلگرام و از طریق سه کانال «راهنمای بارداری»، «کودک‌یاری» و «سلامت جنسی» در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد.
براي عضويت در خبرنامه ني ني بان و اطلاع از بهترين و پربيننده ترين مطالب، کافي است يک بار فرم عضويت ما را از اينجا پر کنيد.