در ایران بهطور تقریبی سالانه ۳۰۰ هزار مورد سوختگی ثبت میشود؛ آماری که به گفته فعالان این حوزه، به دلیل مراجعه نکردن برخی بیماران، فوت پیش از رسیدن به مراکز درمانی و دسترسی محدود برخی مناطق روستایی، حتی کمتر از واقعیت است. حدود ۳۰ هزار نفر از این بیماران در بیمارستانها بستری میشوند و سالانه نزدیک به ۳ هزار مرگ ناشی از سوختگی رقم میخورد.
این در حالی است که بر اساس اعلام متولیان حوزه سلامت، حدود ۹۰ درصد سوختگیها به بیاحتیاطی، رعایت نکردن اصول ایمنی، سهلانگاری و کمتوجهی به پیشگیری نسبت داده میشود و میتوان به راحتی جلوی وقوع آنها را گرفت. آن هم در حالی که هزینههای درمان کم نیستند؛ درمان هر یک درصد سوختگی، تنها در دوره بستری، بسته به شرایط بیمار میتواند بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون تومان و حتی بیشتر باشد. لباس مخصوص بیماران سوختگی بهطور متوسط حدود ۱۰ میلیون تومان قیمت دارد و هر شیت سیلیکون نیز ۳ تا ۴ میلیون تومان هزینه دارد؛ هزینههایی که پس از ترخیص و در مسیر بازتوانی بخش زیادی از آنها پوشش بیمهای هم ندارد و بیمار باید تا آخر عمر رنج تامینشان را بر دوش بکشد.
حالا در تفاهمنامه جدید دو انجمن، یکی از محورهای مهم، ارتقای آگاهی عمومی درباره سوختگی است؛ با این پیام که سوختگی نباید فقط زمانی دیده شود که بیمار روی تخت بیمارستان است. اگر قرار است آمار سوختگی در کشور کاهش پیدا کند، نقطه شروع آن باید خانه، مدرسه، محیط کار، کارخانه و آموزش عمومی باشد؛ درست از جایی که هنوز شعله حادثه روشن نشده است. هدف؛ انسانهایی با رنج کمتر
دکتر محمدجواد فاطمی، مؤسس انجمن ققنوس، در ابتدای این مراسم با تأکید بر اینکه هدف اصلی این انجمن «انسانهایی با رنج کمتر» است، به تجربه چند دهه فعالیت خود در حوزه سوختگی اشاره کرد و گفت: از سال ۷۳ با ابعاد این فاجعه آشنا و متوجه شدم که این بیماری یکی از رنجآورترین اتفاقاتی است که میتواند برای یک انسان رخ دهد.
او با اشاره به تأسیس انجمن ققنوس در سال ۹۲ هم بیان کرد: این انجمن از ابتدا تلاش کرده است صرفاً به محلی برای جمعآوری کمکهای مالی تبدیل نشود و اهداف مهمتری را هم دنبال کرده است. بخش مهم فعالیت انجمن هم طی این سالها معطوف به پیشگیری بوده و برای این هدف با وزارت نیرو، وزارت کشور، شورای شهر، دفتر رئیسجمهوری، سازمان بهزیستی و آموزش و پرورش جلساتی برگزار کردیم؛ با این حال هنوز آموزش پیشگیری از سوختگی جایگاه مشخصی در نظام آموزشی کشور پیدا نکرده است.
او با طرح این پرسش که چرا باید کودکی یکساله با آب جوش سماور بسوزد و ۱۴ سال با عوارض آن به سختی زندگی کند به یکی از مطالبات قدیمی انجمن اشاره کرد که ثبت یک روز ملی برای پیشگیری از سوختگی در تقویم کشور است. با وجود تلاشهای زیادی که در تمام این سالها انجامشده تاکنون به نتیجه نرسیده و نه یک روز برای آگاهی بیشتر مردم نداریم که حتی برنامههای آموزشی و کلیپهای پیشگیری در صداوسیما نیز آنطور که باید دنبال نشدهاند.
به گفته فاطمی همه باید نسبت به این مساله آگاه باشیم که هدف اصلی پیشگیری از سوختگی است، نه اینکه منتظر بمانیم فردی بسوزد و بعد برای کمک به او اقدام کنیم.
۳۰ سال تأخیر در پیشگیری
دکتر افشین فراهانچی، مدیرکل اداره سازمانهای مردمنهاد و خیرین وزارت بهداشت، نیز نقش جامعه مدنی و انجمنهای تخصصی را در حل مسئله سوختگی مهم عنوان کرد و گفت: این اداره میتواند نقش پیونددهنده میان نهادهای جامعه مدنی و وزارت بهداشت را ایفا کند.
به گفته او، انجمن ققنوس باید بیشتر دیده شود و انجمنهای تخصصی مانند انجمن جراحان پلاستیک و زیبایی نیز میتوانند در این مسیر نقش مؤثری داشته باشند. علاوه بر این دادههای نظام سلامت هم باید برای شناسایی بیماریهای مزمن و پرهزینه و پیدا کردن نقاط ضعف در پیشگیری و بازتوانی مورد استفاده قرار بگیرد.
او با اشاره به هزینههای سنگین این بیماری بیان کرد: اگر ۳۰ سال پیش در حوزه پیشگیری، آموزش و افزایش آگاهی جامعه سرمایهگذاری جدیتری انجام میشد، امروز شاید بار بسیاری از این بیماریها کمتر بود. این در حالی است که حتی اگر خدمات سوختگی تحت پوشش بیمه قرار بگیرد، بدون کاهش تعداد حوادث، منابع موجود پاسخگوی حجم هزینهها نخواهد بود. به همین دلیل ضرورت دارد که در کنار حمایت بیمهای، روز ملی پیشگیری هم داشته باشیم و نظام سلامت نیز از مسیر آموزش، بهویژه در قالب نظام ارجاع و آموزش عمومی، وارد میدان شود.
فراهانچی به وجود بیش از هزار منبع آموزشی در سایت جدید وزارت بهداشت اشاره کرد و گفت: بخشی از آنها به موضوع سوختگی اختصاص دارد و مردم میتوانند از این منابع برای افزایش آگاهی خود استفاده کنند. رنجی که بعد از بیمارستان دیده نمیشود
دکتر علیرضا جلالی ندوشن، مدیرعامل انجمن ققنوس هم دامنه همکاری جدید را فراتر از حمایت مستقیم از بیماران دانست و گفت: پیشگیری از سوختگی و عوارض آن نیز در مرکز این همکاری قرار دارد.
به گفته او بیماران سوختگی جزو گروههایی هستند که «صدا ندارند» و بسیاری از رنجهای آنها دور از چشم جامعه باقی میماند.
او درباره هزینههای بسیار سنگینی که به این بیماران تحمیل میشود، بیان کرد: بیماران سوختگی در زمان بستری تا حد زیادی تحت پوشش بیمه قرار دارند و حدود ۹۰ درصد هزینههای بستری آنها پرداخت میشود، اما مسئله اصلی بعد از ترخیص آغاز میشود؛ جایی که بیمار برای بازتوانی جسمی و روانی، جراحیهای ترمیمی و بازگشت به زندگی عادی با هزینههایی مواجه است که بسیاری از آنها تحت پوشش بیمه نیستند.
البته به گفته جلالیندوشن، پانسمانهای نوین از سال گذشته تحت پوشش بیمه قرار گرفتهاند، اما همچنان بخش قابل توجهی از هزینههای بیماران در دوران پس از ترخیص باقی میماند؛ هزینههایی که ممکن است تا پایان عمر ادامه پیدا کند.
جلالی ندوشن با بیان این که یکی از مشکلات اصلی همپوشانی خدمات درمانی سوختگی با خدمات زیبایی است، ادامه داد: باید میان این دو حوزه تفکیک روشنی ایجاد شود تا خدمات ترمیمی مورد نیاز بیماران سوختگی صرفاً به دلیل عنوان زیبایی از پوشش بیمهای خارج نشود.
مدیرعامل انجمن ققنوس همچنین تأکید کرد که حدود ۸۵ درصد سوختگیها با روشهای ساده قابل پیشگیری هستند اما حل مساله سوختگی نیازمند یک تقسیم کار ملی است. دولت باید علاوه بر سیاستگذاری، زیرساختهای درمان و بازتوانی و همچنین آموزش و الزامات بیمهای را فراهم کند؛ بخش غیردولتی و جامعه مدنی نیز در آموزش، پیشگیری، درمان حاد و بازتوانی نقش بیشتری داشته باشند.
او همچنین نسبت به کمرنگ شدن الزامات ایمنی در برخی صنایع در سالهای اخیر هشدار داد و گفت: بدون عزم مشترک دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی، مسئله سوختگی حل نخواهد شد. از اعزام بیمار با هزینههای سنگین تا درمان در داخل کشور
دکتر بابک نیکومرام، رئیس انجمن جراحان پلاستیک و زیبایی ایران هم با اشاره به پیشرفت دانش پزشکی در کشور بیان کرد: در گذشته بیماران سوختگی برای درمان با هزینههایی در حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار دلار به خارج از کشور اعزام میشدند، اما امروز ظرفیت علمی کشور برای درمان این بیماران به اندازهای افزایش یافته که دیگر نیازی به چنین هزینههایی نیست.
به گفته نیکومرام بیماران سوختگی برای جراحان پلاستیک تفاوتی جدی با سایر بیماران دارند و هدف باید این باشد که بیمار پس از طی مراحل درمان بتواند تا حد ممکن به شکل طبیعی به جامعه بازگردد.
او با اشاره به حضور حدود ۵۰۰ جراح پلاستیک در کشور عنوان کرد: اعضای این انجمن سالهاست در قالب مسئولیت اجتماعی در کنار بیماران سوختگی قرار دارند اما حل این مشکل تنها از عهده یک انجمن برنمیآید.
نیکومرام سوختگی را بیماری «چاه ویل و بسیار هزینهبر» توصیف کرد و گفت: هزینه ایجاد یک تخت سوختگی میتواند به حدود ۵۰۰ هزار یورو برسد و هزینه درمان هر تخت بستری بیمار سوختگی نیز بین هزار تا ۴ هزار دلار است. با وجود این هزینهها راه اصلی همچنان پیشگیری است؛ چراکه حدود ۸۵ درصد سوختگیها قابل پیشگیری هستند.
البته که به گفته این متخصص پیشگیری تنها وظیفه وزارت بهداشت یا انجمنهای تخصصی نیست و مردم هم در این زمینه مسئولیت دارند.
به اعتقاد او، تجربه کرونا نشان داد که دانش و توان علمی لازم برای حل مسائل سلامت در کشور وجود دارد؛ اکنون باید همین توان برای پیشگیری از سوختگی و حمایت از بیماران به کار گرفته شود.
تقویمی که هنوز یک جای خالی دارد
امضای این تفاهمنامه در واقع میتواند آغاز یک همکاری گستردهتر برای مسئلهای باشد که سالهاست میان درمان و پیشگیری معطل مانده است. در یک سو، بیماری قرار دارد که میتواند میلیونها تومان و گاه هزینههایی بسیار بیشتر برای نظام سلامت و خانوادهها ایجاد کند و در سوی دیگر، حادثهای که در بسیاری از موارد میتوان با آموزش و رعایت چند اصل ساده از وقوع آن جلوگیری کرد.
در این تفاهمنامه موضوعاتی از جمله همکاری علمی، آموزشی، پژوهشی، فرهنگی، اجتماعی و حمایتی همچنین اطلاعرسانی، برگزاری نشستهای مردمی، پیشگیری و فرهنگسازی برای ارتقای افکار عمومی، ترویج فعالیتهای داوطلبانه، حمایت از بیماران سوخته، حمایت از ارتقای پوششهای بیمهای، همکاری در حمایت و شناسایی بیماران نیازمند، کمک به معرفی و جذب حمایتهای خیرین و... مورد توجه قرار گرفته است.
تلاش برای ثبت روز ملی پیشگیری از سوختگی هم از دیگر بندهای این تفاهمنامه است؛ اینکه سوختگی فقط زمانی دیده نشود که بیماری روی تخت بیمارستان است یا خانوادهای درگیر هزینههای سنگین درمان شده است.
اگر قرار است روزی آمار ۳۰۰ هزار مورد سوختگی سالانه در کشور کاهش پیدا کند، مسیر آن احتمالاً نه از اتاق عمل، بلکه از خانه، مدرسه، محیط کار، کارخانه و آموزش عمومی میگذرد. تفاهمنامه جدید ققنوس و انجمن جراحان پلاستیک و زیبایی قرار است همین مسیر را جدیتر دنبال کند؛ مسیری که مقصد آن نه فقط درمان بیمار سوخته، بلکه «کمتر سوختن مردم» است. کد خبر 1062033
