تغییرات تدریجی در برنامه‌های درسی عربستان با تعدیل لحن خصومت با اسرائیل

موسسه یهودی IMPACT-se جدیدترین ارزیابی خود از برنامه‌های درسی عربستان مربوط به سال‌های تحصیلی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ را منتشر کرد. این گزارش حاکی از آن است که برنامه‌های درسی مذکور با تقویت مفاهیم صلح، همزیستی و تفکر انتقادی و در عین حال کاهش محتوای افراط‌گرایانه، همچنان در مسیر اصلاحاتی که از سال‌های پیش آغاز شده بود، حرکت می‌کنند.

در عین حال، این موسسه خاطرنشان کرد برنامه درسی عربستان همچنان تعهد به آرمان فلسطین را نشان می‌دهد و همزمان، تحولات بیشتری را در نحوه پرداختن به موضوع اسرائیل و صهیونیسم ایجاد کرده است.

یکی از تغییرات قابل‌توجه در نقشه‌های مدارس مشاهده می‌شود؛ اگرچه نام اسرائیل همچنان در نقشه‌های عربستان درج نمی‌شود اما نام فلسطین که پیشتر کل منطقه، از جمله قلمرو واقع در مرزهای کنونی اسرائیل را در بر می‌گرفت از برخی نقشه‌ها حذف شده است.

طبق گزارش وبگاه سعودی لیکس، این تحول نشان‌دهنده انتقال از درج عنوان فلسطین برای این منطقه به سمت بی‌نام گذاشتن آن است؛ تغییری که این مؤسسه آن را متفاوت از نقشه‌های پیشین می‌داند که این ناحیه را با نام فلسطین نشان می‌دادند.

گزارش‌های قبلی این موسسه همچنین حذف مداوم نام اسرائیل از نقشه‌ها را مستند کرده بود.

این تغییرات همچنین به اصطلاحات مورد استفاده برای توصیف این درگیری نیز گسترش یافت. در حالی که کتاب‌های درسی قبلی از عبارت دشمن صهیونیستی استفاده می‌کردند، این عبارت در چندین مورد مانند هنگام بحث در مورد سالروز «نکبة» فلسطین در سال ۱۹۴۸ با اسرائیل اشغالگر جایگزین شده است.

یک گزارش وزارت امور خارجه ایالات متحده اعلام کرد که اصلاحات در برنامه درسی عربستان شامل جایگزینی دشمن اسرائیلی یا دشمن صهیونیستی با عباراتی مانند اسرائیل اشغالگر یا ارتش اشغالگر اسرائیل است.

بررسی تطبیقی کتاب‌های درسی نشان داد که عنوان یکی از درس‌های مطالعات اجتماعی که در ابتدا تلاش برای تأسیس رژیم صهیونیستی بود به قیمومیت بریتانیا بر فلسطین تغییر یافته است.

این بازنگری همچنین بر جزئیات خاصی در متن درس تأثیر گذاشت. در نسخه پیشین، به تلاش‌های بریتانیا برای حمایت از یهود اشاره شده بود؛ از جمله انتصاب شمار زیادی از یهودیان به مناصب عالی‌رتبه، تسهیل مهاجرت یهودیان به فلسطین و فراهم‌سازی شرایط برای سازمان‌دهی و آموزش یهودیان در زمینه استفاده از سلاح، در کنار حمایت‌های اقتصادی و نظامی.

مقایسه‌ای که توسط این مؤسسه منتشر شد، نشان داد که برخی از این موارد در نسخه جدید حذف شده‌اند، در حالی که سایر بخش‌های روایت تاریخی دست‌نخورده باقی مانده‌اند.

بررسی‌ها همچنین حاکی از تغییراتی در مطالب مربوط به قدس اشغالی و فلسطین بود. این اصلاحات شامل حذف عباراتی بود که تأکید داشتند مسلمانان از قدس دست نخواهند کشید و همچنین حذف تصاویر یا توضیحات مرتبط با فلسطین از برخی کتاب‌های درسی؛ از جمله عکسی از مسجدالاقصی که پیشتر در زیر آن قید شده بود این مکان در قدس فلسطین قرار دارد.

بر اساس مقایسه نسخه‌های مختلف کتاب‌های درسی که توسط این مؤسسه انجام شد، نام فلسطین از زیر تصویر دیگری نیز که مسجد سفید در شهر رمله را نشان می‌داد، حذف شده است.

این بررسی‌ها به تغییرات دیگری نیز اشاره دارند، از جمله تغییر عنوان یک درس از موضع اعراب در قبال رژیم صهیونیستی به موضع اعراب در حمایت از آرمان فلسطین.

همزمان، تصویری با عنوان ایجاد شهرک‌هایی برای یهودیان اشغالگر در فلسطین حذف شد و یک فصل کامل که به آرمان فلسطین می‌پرداخت، از یکی از نظام‌های آموزشی موازی کنار گذاشته شد.

این تغییرات شامل حذف بخشی با عنوان نگاهی اجمالی به تاریخ فلسطین از یکی از نسخه‌ها و همچنین اصلاح توضیحات مربوط به موقعیت جغرافیایی غور اردن بود؛ بدین ترتیب که در حالی که نسخه پیشین، موقعیت آن را میان اردن و فلسطین توصیف می‌کرد، در نسخه بعدی اشاره به نام فلسطین حذف شد.

این بازنگری، کتاب‌های درسی ادبیات عرب را نیز در بر گرفت؛ به‌طوری که گزارش مذکور به تغییر در پاراگرافی پیرامون علایق شاعران سعودی اشاره داشت و طی آن، ارجاعات به مسائل عربی از جمله  انقلاب‌های اعراب علیه اشغالگری در فلسطین و الجزایر حذف شده بود.

این تغییرات بخشی از روندی گسترده‌تر برای بازنگری در برنامه‌های درسی عربستان است که به‌طور آشکار از سال ۲۰۲۰ در جریان بوده است. مؤسسه  IMPACT-se اعلام کرده که بررسی‌هایش بر روی برنامه‌های درسی عربستان در سال‌های اخیر، نشان‌دهنده حذف گسترده مطالب مرتبط با خشونت، «جهاد» و تحریکات مذهبی و همچنین کاهش کلیشه‌های منفی درباره یهودیان، مسیحیان و غیرمسلمانان بوده است.

با این حال، موضوع مربوط به رژیم صهیونیستی و فلسطین از اهمیت سیاسی متفاوتی برخوردار است. این مؤسسه اسرائیلی خاطرنشان می‌کند که دیگر عباراتی خاص به دانش‌آموزان آموزش داده نمی‌شود که پیشتر صهیونیسم را به عنوان جنبشی اروپایی و نژادپرست توصیف می‌کردند؛ جنبشی که هدف آن اخراج فلسطینی‌ها، توسعه‌طلبی به قیمت تصرف اراضی عربی و در دست گرفتن کنترل اماکن مقدس اسلامی و مسیحی در قدس اشغالی بوده است.

در مقابل، این گزارش تأیید می‌کند که نام اسرائیل به عنوان یک دولت به رسمیت شناخته‌شده در نقشه‌های عربستان درج نشده و عبارت اسرائیل اشغالگر همچنان در موارد متعددی به کار می‌رود.

تغییرات اعمال‌شده در برنامه درسی عربستان، نشان‌دهنده بازنگری تدریجی در رویکرد آموزشی است؛ بدین‌معنا که از تندی تعابیر کاسته شده و بخش‌هایی از روایت تاریخی که پیشتر پیوندی مستقیم میان پروژه صهیونیستی، شهرک‌سازی و آوارگی برقرار می‌کرد، حذف شده‌اند؛ همزمان، نام فلسطین نیز از برخی نقشه‌ها و توضیحات کنار گذاشته شده است.

این وضعیت، مسئله فلسطین را در نظام آموزشی عربستان در مقطعی حساس قرار داده است: به نظر می‌رسد این اصلاحات نه به معنای انتقال مستقیم از ادبیات ضداسرائیلی به ادبیات طرفدار رژیم صهیونیستی بلکه شامل حذف عناصر خاصی از مناقشه از محتوای آموزشی و بازتعریف سایر جنبه‌ها با زبانی آرام‌تر است.

انتهای پیام