نقد سریال «دکتر آسورا»؛ چرا این درام پزشکی ارزش دیدن دارد؟

پزشکی که با سیاست‌های حاکم بر سیستم کنار نمی‌آید

مهم‌ترین ویژگی «دکتر آسورا» شخصیت اصلی آن است. سورا برخلاف الگوی پزشک قهرمان آرام و همه‌چیزدان، شخصیتی تند، سرسخت و تا حدی افراطی است؛ پزشکی که حاضر نیست ملاحظات سازمانی را بر جان بیمار مقدم کند. حتی عنوان «آسورا» نیز به تصویری از پزشکی اشاره دارد که در موقعیت‌های بحرانی چند کار را هم‌زمان پیش می‌برد و در مواردی حتی دو بیمار بدحال را هم‌زمان جراحی می‌کند . این ویژگی، هم‌زمان مهم‌ترین جذابیت و یکی از محدودیت‌های سریال است .

از یک طرف، سورا به دلیل همین اغراق‌ها شخصیتی تماشایی ساخته شده است؛ مخاطب می‌داند هر بار که شرایط به مرز بحران می‌رسد، احتمال دارد قهرمان وارد عمل شود و قواعد معمول را کنار بزند. از طرف دیگر، همین ویژگی باعث می‌شود «دکتر آسورا» را نتوان یک درام پزشکی کاملا واقع‌گرا دانست . سریال اساسا چنین ادعایی هم ندارد. آنچه می‌خواهد، ساختن یک قهرمان دراماتیک در محیط پزشکی است؛ قهرمانی که توانایی‌هایش بیش از آنکه قرار باشد بازنمایی دقیق واقعیت حرفه پزشکی باشد، برای ایجاد تعلیق و طرح یک مسئله اخلاقی به کار می‌رود .

وقتی بیمار از «مورد پزشکی» به «انسان» تبدیل می‌شود

بسیاری از درام‌های پزشکی، جذابیت خود را از بیماری‌های پیچیده، جراحی‌های دشوار و رقابت پزشکان می‌گیرند. «دکتر آسورا» نیز از این عناصر استفاده می‌کند، اما مسئله اصلی‌اش جای دیگری است: چه چیزی باعث می‌شود پزشک، فارغ از شرایط بیمار، همچنان خود را موظف به نجات او بداند؟

سورا قرار نیست درباره ارزش اجتماعی بیمار قضاوت کند. او بیمار را پیش از آنکه یک «مورد پزشکی» ببیند، انسانی می‌بیند که باید نجات پیدا کند. همین ویژگی، اورژانس را از یک محل وقوع حوادث پزشکی به میدان برخورد اخلاق حرفه‌ای با محدودیت‌های سازمانی تبدیل می‌کند .

اینجاست که «دکتر آسورا» برای مخاطب ایرانی نیز می‌تواند قابل تأمل شود. نه به این معنا که نظام درمانی ژاپن را مستقیما با ایران مقایسه کنیم یا برای انتخاب این سریال از سوی شبکه سلامت نیت مشخصی فرض کنیم؛ بلکه از این جهت که مفاهیمی مانند مسئولیت حرفه‌ای، عدالت در برخورد با بیمار و تقدم جان انسان بر ملاحظات بیرونی محدود به یک کشور نیستند . بنابراین می‌توان انتخاب این سریال برای مخاطب ایرانی را از منظر مضمونی قابل توجه دانست؛ چون یک مسئله انسانی را از دل یک موقعیت ژاپنی بیرون می‌کشد و در برابر مخاطب قرار می‌دهد .

« دکتر آسورا» چرا از یک درام پزشکی معمولی فاصله می‌گیرد؟

پاسخ را باید در رابطه میان شخصیت اصلی و محیط کارش جست‌وجو کرد . در این سریال، بحران فقط زمانی آغاز نمی‌شود که یک بیمار بدحال وارد اورژانس می‌شود. بخشی از بحران از تعارض میان سورا و ساختار بیمارستان شکل می‌گیرد. او نمی‌خواهد برای تصمیم‌های پزشکی خود دائما به مصلحت سازمان، نظر مدیران یا قواعد سلسله‌مراتب تن بدهد . این تضاد، به سریال امکان می‌دهد سوال آشنای «آیا بیمار نجات پیدا می‌کند؟» را به سوال دیگری تبدیل کند : اگر نجات یک انسان با منطق سیستم در تضاد قرار بگیرد، پزشک تا کجا باید برای انتخاب اخلاقی خود پیش برود؟ همین‌جا «دکتر آسورا» از یک سریال درباره پزشکی، به سریالی درباره مسئولیت تبدیل می‌شود .

قهرمان همه‌کاره؛ جذاب اما محل تأمل

البته نمی‌توان این ویژگی را بدون نقد پذیرفت . سورا گاهی آن‌قدر توانمند و مسلط تصویر می‌شود که فاصله میان واقعیت پزشکی و منطق قهرمان‌پردازی کاملا آشکار می‌شود. او حتی در موقعیت‌هایی از توانایی‌هایی برخوردار است که بیشتر به قواعد یک درام اقتباس‌شده از مانگا نزدیک است تا واقعیت یک اورژانس. در برخی معرفی‌ها و نقدهای اولیه نیز همین وجه اغراق‌شده و کمیکِ اثر مورد توجه قرار گرفته است . بنابراین اگر مخاطب از یک سریال پزشکی واقع‌گرایانه انتظار دارد جزئیات درمان، روابط حرفه‌ای و تصمیم‌های پزشکی کاملاً منطبق با واقعیت باشند، «دکتر آسورا» احتمالاً در بخش‌هایی او را پس می‌زند .

اما اگر مخاطب بداند با یک درام پزشکی شخصیت‌محور و اغراق‌شده روبه‌روست، همین ویژگی می‌تواند بخشی از جذابیت اثر باشد . به بیان دیگر، ضعف سریال دقیقا در جایی قرار دارد که هم‌زمان نقطه قوت آن است: «دکتر آسورا» برای ساختن یک قهرمان تماشایی، بخشی از واقع‌گرایی را قربانی می‌کند .

سورا تنها کسی نیست که تغییر می‌کند

یکی دیگر از نقاط مثبت سریال این است که همه چیز به مهارت خارق‌العاده قهرمان محدود نمی‌شود. در کنار سورا، شخصیت‌هایی مانند تاکاشی یاکوشیجی با بازی ماسایا سانو نیز مسیر رشد خود را طی می‌کنند؛ پزشکی جوان که در ابتدا با ضعف و تردید همراه است و در مواجهه با بحران‌های اورژانس به تدریج تغییر می‌کند . این مسیر از این حیث اهمیت دارد که اگر قرار بود تمام جذابیت سریال فقط به «پزشک نابغه‌ای که همه را نجات می‌دهد» محدود شود، پس از چند قسمت فرمول آن قابل پیش‌بینی می‌شد .

حضور شخصیت‌هایی که در مواجهه با سورا و بحران‌های اورژانس تغییر می‌کنند، به سریال امکان می‌دهد مسئله «پزشک خوب بودن» را فقط به مهارت فنی محدود نکند؛ بلکه آن را به تجربه، تصمیم‌گیری، مسئولیت‌پذیری و مواجهه با ترس نیز پیوند بزند .

آیا «دکتر آسورا» در نهایت یک سریال موفق است؟

پاسخ به این پرسش، تا حد زیادی به معیاری بستگی دارد که برای تماشای آن انتخاب می‌کنیم . اگر معیار، واقع‌گرایی پزشکی باشد، سریال در بخش‌هایی با اغراق و منطق کمیک خود فاصله قابل توجهی از واقعیت می‌گیرد. اما اگر معیار، تعلیق، شخصیت‌پردازی و طرح یک مسئله اخلاقی در بستر پزشکی باشد، «دکتر آسورا» نقاط قوت قابل توجهی دارد .

این سریال از همان ابتدا تکلیفش را با مخاطب روشن می‌کند: قرار نیست شاهد بازسازی مو به موی یک اورژانس واقعی باشیم. قرار است با پزشکی روبه‌رو شویم که در هر بحران، انتخابش روشن است؛ بیمار را نجات بده . همین سادگی، وقتی در برابر ساختار، قانون و مصلحت قرار می‌گیرد، به موتور اصلی درام تبدیل می‌شود .

چرا «دکتر آسورا» ارزش دیدن دارد؟

ارزش «دکتر آسورا» در نهایت نه فقط به صحنه‌های پرتنش اورژانس برمی‌گردد و نه به مهارت‌های غیرعادی شخصیت اصلی. دلیل مهم‌تر، پرسشی است که پشت این هیجان قرار گرفته است : آیا تعهد حرفه‌ای زمانی معنا دارد که اجرای آن آسان باشد، یا درست در لحظه‌ای که سیستم، شرایط و مصلحت‌های بیرونی در برابر آن قرار می‌گیرند؟

سورا پاسخی افراطی به این پرسش دارد؛ آن‌قدر افراطی که گاهی از واقعیت فاصله می‌گیرد. اما همین افراط، به سریال امکان می‌دهد درباره مرزهای مسئولیت حرفه‌ای حرف بزند . برای همین، «دکتر آسورا» را می‌توان بیش از آنکه صرفا یک سریال پزشکی ژاپنی دانست، یک درام درباره انتخاب و مسئولیت دید؛ اثری که از فضای اورژانس استفاده می‌کند تا درباره ارزش جان انسان و نسبت فرد با سیستم حرف بزند .

پس اگر انتظار یک درام کاملا رئالیستی پزشکی را دارید، بهتر است با احتیاط سراغش بروید؛ اما اگر به دنبال سریالی هستید که هیجان پزشکی را با قهرمان‌پردازی اغراق‌شده و یک کشمکش اخلاقی روشن ترکیب کند، «دکتر آسورا» می‌تواند گزینه خوبی برای تماشا در کنار خانواده باشد .