[دکتر مریم سلیمی] کثرت فرهنگی و سرمایه اجتماعی

مناسبت‌ها فقط بهانه‌ای برای برگزاری برنامه نیستند؛ در طول تاریخ، یکی از مهم‌ترین راه‌های جوامع برای بازخوانی گذشته، انتقال ارزش‌ها و بازتولید حس تعلق بوده است. بخش زیادی از حافظهٔ جمعی مردم نه از کتاب‌ها، بلکه از میدان‌ها، آیین‌ها، موسیقی و تجربه‌های مشترک شکل می‌گیرد. 

پس پرسش اصلی دربارهٔ چنین رویدادهایی نباید «چه برنامه‌ای برگزار کنیم» باشد، بلکه باید این باشد که این رویداد چه اثری بر جامعه می‌گذارد و آیا می‌تواند فرهنگ، مشارکت، پیوندهای اجتماعی و در نهایت تاب‌آوری را تقویت کند یا نه. تفاوتی کلیدی میان «مراسم» و «فرآیند فرهنگی» وجود دارد. ممکن است رویدادی پرهزینه، پرمخاطب و از نظر اجرایی موفق برگزار شود، اما چند ساعت بعد هیچ اثری در روابط اجتماعی یا حافظهٔ جمعی مردم باقی نگذارد. 

در مقابل، رویدادی کوچک‌تر می‌تواند گروه‌هایی را که معمولاً با هم مواجه نمی‌شوند کنار هم بیاورد، بخشی از تنوع فرهنگی جامعه را نمایان کند و خاطره‌ای ماندگار بسازد. اولی صرفاً یک برنامه را به پایان می‌رساند؛ دومی چیزی را در جامعه آغاز می‌کند.پژوهش‌های حوزهٔ فرهنگ و جامعه نشان داده‌اند مشارکت در جشنواره‌ها با حس تعلق، اعتماد و بهزیستی افراد پیوند دارد. تاب‌آوری اجتماعی هم صرفاً توانایی تحمل بحران نیست، بلکه به وجود شبکه‌ای از ارتباط، اعتماد و حمایت متقابل بستگی دارد که مانع احساس تنهایی افراد در برابر مسائل اجتماعی می‌شود. البته برگزاری یک جشن به‌خودی‌خود تاب‌آوری نمی‌سازد؛ اما رویدادهای فرهنگیِ مشارکتی و معنادار می‌توانند زمینه‌ساز آن باشند.

یکی از مهم‌ترین اصولی که باید در طراحی مراسم عمومی مورد توجه قرار گیرد، به‌رسمیت‌شناختن تنوع فرهنگی در کنار ساختن حس تعلق مشترک است. جامعهٔ ایران را نمی‌توان با یک روایت یکدست توضیح داد؛ فرهنگ ایرانی از زبان‌ها، موسیقی‌ها، آیین‌ها و سنت‌های محلی متعددی ساخته شده است. 

بنابراین رویدادی که هدفش تقویت وحدت است، نباید این تفاوت‌ها را پنهان کند، بلکه باید آنها را در یک فضای مشترک کنار هم بنشاند. وحدت وقتی از یک مفهوم انتزاعی به تجربه‌ای واقعی بدل می‌شود که افراد هم تفاوت خود و هم دیگری را ببینند و به رسمیت بشناسند. …