حتی یک قطره نفت صادر نمی‌شود؛ تهران چگونه قصد دارد تحریم‌های آمریکا را تلافی کند؟

به نوشته خبرگزاری رویترز، در آستانه اعمال تحریم‌های اقتصادی تازه علیه ایران، ایالات متحده تهران را تهدید به «بزرگترین تهاجم مالی تاکنون سازماندهی شده» کرد که از روز دوشنبه شرکای تجاری ایران را هدف قرار می‌دهد. تهران نیز به نوبه خود وعده داد که «در صورت ادامه جنگ اقتصادی»، تمام صادرات نفت از خلیج فارس را متوقف کند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، روز دوشنبه یک کنفرانس مطبوعاتی برگزار خواهد کرد و وعده داده اقدامات شدیدتری را علیه ایران اعلام خواهد کند. بسنت در مقاله‌ای که یکشنبه شب در فایننشال تایمز منتشر شد، نوشت: «در سپیده دم، یک روز D اقتصادی آغاز می‌شود - بزرگترین تهاجم مالی که تاکنون علیه یک دشمن انجام شده است».

خبر مرتبط پارادوکس تحریم‌های تازه ترامپ؛ تهران آماده تلافی‌جویی نظامی می‌شود؟

اکوایران: آیا واشنگتن اکنون قادر خواهد بود فشار اقتصادی را به مزیت سیاسی تبدیل کند و این در حالی است که برای دهه‌ها تحریم‌های واشنگتن قادر به تحقق چنین هدفی نشده است.

بسنت بدون ذکر جزئیات در مورد اقدامات خاص وعده داده شده، اعلام کرد که ایالات متحده «کشورهای ترسویی» را که با تعامل با اقتصاد و سیستم مالی ایران «دلجویی» می‌کنند، هدف قرار خواهد داد.او در فایننشال تایمز نوشت: «آنها بهتر است عواقب ادامه این روند را در نظر بگیرند.» حتی یک قطره نفت صادر نمی‌شود

این دو‌کشور متخاصم هفته‌هاست که حملات نظامی علیه یکدیگر انجام نداده‌اند، اما مذاکرات رسمی نیز متوقف شده است. ایران از مدت‌ها قبل برای مواجهه با تحریم‌ها آماده شده و مجموعه‌ای از بیانیه‌های تند را منتشر کرده که به یک پاسخ نظامی بزرگ اشاره دارد.

در واکنش به رخدادهای اخیر، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، روز یکشنبه وعده واکنش تلافی‌جویانه اقتصادی را مطرح کرد. رضایی در پستی در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «اگر جنگ اقتصادی ادامه یابد، حتی یک قطره نفت، نه از طریق تنگه هرمز و نه از هیچ کجای خلیج فارس، صادر نخواهد شد... ایران مشارکت یا حمایت هر کشوری در جنگ اقتصادی آمریکا علیه مردم ایران را به عنوان یک اقدام جنگی تلقی خواهد کرد».

کشتی‌ها در نزدیکی تنگه هرمز، مسندم عمان، ۱۷ آگوست 2026/ عکس از خبرگزاری رویترز

در این شرایط، بر اساس اعلام تهران، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، روز دوشنبه به عنوان بخشی از تلاش‌ها برای بازگرداندن صلح و امنیت در منطقه به تهران سفر خواهد کرد. یک منبع دولتی پاکستان به رویترز گفت: «او (منیر) در مورد صلح تحت تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، هشدار ترامپ و وضعیت پس از توافق پاکستان-ترکیه-عربستان سعودی و مسائل حوثی‌ها با رهبران ایران گفتگو خواهد کرد.»

هم‌چنین در شرایطی که در ظاهر حمل و نقل نفت در تنگه هرمز متوقف شده و تهران تهدید کرده است که به هر تانکر نفتی غیرمجازی که سعی در عبور از این آبراه حیاتی داشته باشد، حمله خواهد کرد، بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، روز سه‌شنبه برای ادامه مذاکرات بین ایران و عمان در مورد تنگه هرمز به تهران سفر خواهد کرد. قمار تهران

در این شرایط، به نوشته المانیتور، با وجود وعده واشنگتن نسبت به اعمال فشارهای اقتصادی بیش‌تر، ایران در حال قمار بر سر این است  که می‌تواند بیش‌تر از ترامپ  بیشتر دوام بیاورد.  بر اساس این گزارش، در طول شش ماه گذشته، دولت ترامپ با تحریم شرکت‌های صوری، شبکه‌های پولشویی و ناوگان به اصطلاح سایه -کشتی‌هایی که مخفیانه نفت ایران را به چین منتقل می‌کنند-  به دنبال تحت فشار قرار دادن اقتصاد وابسته به نفت ایران بوده است. داده‌های کپلر از سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که پکن بیش از ۸۰ درصد از نفت صادراتی ایران یا تقریباً ۱.۴ میلیون بشکه در روز را خریداری می‌کند.

دیوارنگاره با موضوع جنگ  در میدان ولیعصر تهران،  ۸ آگوست 2026/ عکس از خبرگزاری فرانسه

به گفته گرگوری برو، تحلیلگر ارشد گروه اوراسیا، دولت ترامپ احتمالا به تحریم پالایشگاه‌های مستقل چینی یا بنادری که واردات ایران را انجام می‌دهند، ادامه دهد. برو گفت: «مسئله این است که اینها نهادهای مستقل چینی هستند که در واقع تجارت زیادی با سیستم دلاری تحت سلطه آمریکا انجام نمی‌دهند. آنها عمدتاً بر صنایع داخلی چین متمرکز هستند و تحریم‌ها در گذشته  هم روی آن‌ها بی‌اثر بوده‌اند». 

در این شرایط، برای ایجاد اختلال بیشتر در شریان مالی ایران، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده ممکن است بانک‌های چینی که تراکنش‌های بین ایران و پالایشگاه‌ها را پردازش می‌کنند، در لیست سیاه قرار دهد. با این حال، انجام این کار، تنش‌زدایی فعلی ترامپ با پکن را به خطر می‌اندازد و احتمالاً اقدامات متقابل قابل توجهی را به دنبال خواهد داشت. به گفته برت اریکسون، مدیر ارشد آبسیدین ریسک ادوایزرز: «چین در حالی که ایالات متحده دیکته می‌کند که با چه کسی می‌توانند و نمی‌توانند تجارت کنند، بیکار نخواهد نشست. آنها مطمئناً در نتیجه اقدامات اقتصادی تلافی‌جویانه اعمال خواهند کرد». لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، روز جمعه گفت که کشورش با «تحریم‌های یکجانبه» مخالف است و خواستار گفتگو بین دو طرف شد. در ماه مه، وزارت بازرگانی این کشور به شرکت‌های چینی گفت که از تحریم‌های اخیر ایالات متحده علیه چندین پالایشگاه چینی، از جمله پتروشیمی هنگلی، پیروی نکنند.

با این حال، به گفته برو: «تهران  به نوعی خود را برای یک دوره طولانی مدت فشار خارجی و بحران داخلی آماده می‌کند. تجربه نشان می‌دهد که افزایش فشار، تهران را به سمت سیاست‌های سرسختانه و تندروتر سوق می‌دهد، و آن‌ها خواسته‌های موجود خود را دو برابر و حتی تشدید می‌کنند». برو به عنوان یک نمونه، به تلاش اولیه دولت بایدن برای احیای توافق هسته‌ای ۲۰۱۵، موسوم به برجام، اشاره کرد. او یادآور شد که دولت آمریکا به جای از سرگیری فوری مذاکرات در سال ۲۰۲۱، تقریباً شش ماه را صرف اعمال فشار تحریم‌های اضافی کرد که در نهایت موضع ایران در مذاکرات را سخت‌تر  و امکان توافق را از بین برد. یک تحلیل‌گر دیگر معتقدست نگاه به وعده ترامپ در مورد جنگ اقتصادی از دریچه اینکه آیا این جنگ در نهایت ایران را مجبور به «به زانو درآوردن» خواهد کرد، اشتباه است. او معتقدست که بعید است تهران در برابر چنین فشارهایی سر خم کند. تهران چگونه می‌تواند تلافی کند؟

با این همه، باید در نظر داشت که تهران در این شرایط تهدید کرده  که علیه هر کشوری که به «جنگ اقتصادی» ایالات متحده علیه خود بپیوندد، تلافی خواهد کرد. به نوشته الجزیره، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران،  گفته که ایران از همه کشورهای جهان، از جمله همسایگانش، درخواست می‌کند که به «جنگ اقتصادی» ایالات متحده نپیوندند و تهدید کرده «هر کشوری که در اعمال محدودیت‌های اقتصادی علیه ما شرکت کند، دشمن تلقی خواهد شد». 

دیوارنگاره ضد آمریکایی در میدان انقلاب تهران، ۱۳ آگوست ۲۰۲۶  2026/ عکس از EPA

رضایی استراتژی ایران را به عنوان یک توالی سه مرحله‌ای توصیف کرد که با مذاکره با کشورهایی که با ایالات متحده برای کاهش تنش‌ها همکاری می‌کنند، شروع می‌شود: «البته، ما ابتدا با آنها مذاکره خواهیم کرد. ما گفتگو خواهیم کرد و به آنها خواهیم گفت که کنار بروند و از ایالات متحده فاصله بگیرند». او افزود: «اما اگر آنها اقدامی نکنند، ما حمله خواهیم کرد. ما منافع آن کشور را هدف قرار خواهیم داد». هشدار رضایی مبنی بر اینکه مسیرهای صادراتی جایگزین خارج از هرمز ممکن است هدف قرار گیرند، احتمالاً به تنگه باب المندب در دریای سرخ اشاره دارد. عربستان سعودی پس از محاصره هرمز از آن برای صادرات نفت خود استفاده کرده است.

به گفته حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر موسسه کلینجندیل: «به نظر می‌رسد تهران در تلاش است تا در مراحل اولیه، با نشان دادن اینکه حتی آماده شدن برای حمله می‌تواند باعث واکنش ایران شود، بازدارندگی ایجاد کند». عزیزی گفت دو عنصر در «دکترین تهاجمی» جدید در حال ظهور است: پیشگیری، که با هدف جلوگیری از تحقق تهدید فرضی انجام می‌شود؛ و تلافی نامتناسب، که با هدف افزایش هزینه هرگونه حمله‌ای که رخ می‌دهد، انجام می‌شود. او گفت هشدار ایران به کشورهای خلیج فارس که به جنگ اقتصادی ترامپ می‌پیوندند، «اساساً یک اولتیماتوم» به کشورهای خلیج فارس است و افزود که نهاد نظامی-امنیتی ایران «به طور فزاینده‌ای برای دور دیگری از تشدید تنش آماده می‌شود». خلیج فارس به جنگ اقتصادی ترامپ می‌پیوندد؟

در این شرایط، کشورهای خلیج فارس به طور فزاینده‌ای خود را در میانه این جنگ گرفتار یافته‌اند. بنابراین مشخص نیست که آیا آنها به تهدید اقتصادی واشنگتن علیه ایران خواهند پیوست یا خیر.  جنگ اخیر بر اقتصاد این کشورها که از هرمز برای بیشتر صادرات خود، از جمله نفت و گاز، استفاده می‌کنند، تأثیر گذاشته است.به گفته سیمون مابون، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه لنکستر: «در نهایت، کشورهای خلیج فارس نمی‌توانند جغرافیا را تغییر دهند. آنها باید در کنار ایران زندگی و کار کنند. آنها بی‌ثباتی ناشی از تحولات رادیکال در ایران  را نمی‌خواهند».

کشتی‌های باری و تجاری در تنگه هرمز در بندرعباس لنگر انداخته‌اند/ عکس از خبرگزاری ایسنا 

تریتا پارسی، معاون اجرایی موسسه کوئینسی برای حکمرانی مسئولانه هم به الجزیره گفته که اعتماد به دیپلماسی برای پایان دادن به بحران همچنان پایین است، اما در عین حال، هیچ کشوری در منطقه «توان تحمل یک جنگ طولانی دیگر را ندارد». در نتیجه، این امر «آنها را از سطح کاملاً کنترل نشده‌ای از تشدید تنش دور نگه می‌دارد» و کاهش ذخایر جهانی نفت، رویارویی طولانی مدت بین ایالات متحده و ایران را غیرجذاب خواهد کرد. پارسی افزود: «تمام ذخایر در طول آتش‌بس نتوانسته‌اند دوباره پر شوند. ما در سطح جهانی در سطح بسیار پایین‌تری هستیم».

در این رابطه، مهران کامروا، استاد دانشگاه جورج تاون در قطر و متخصص امور ایران هم به نیوزویک گفت: «ایران ظرفیت تلافی‌جویی در برابر اقدام نظامی را با حملات مؤثر خود نشان داده است. آیا ایران ابزارهایی برای پاسخ به فشارهای اقتصادی فزاینده، از جمله تهدیدات ترامپ و اعلام امارات متحده عربی مبنی بر قطع کامل تجارت، نیز دارد؟ ایرانیان در همان اوایل جنگ، موفق شدند درگیری نظامی با ایالات متحده و اسرائیل را که در آن از نظر تسلیحاتی شکست خورده بودند، به یک درگیری اقتصادی تبدیل کنند. بستن تنگه هرمز و حملات حوثی‌ها در دریای سرخ به کشتی‌های عازم عربستان سعودی، بخشی از این جنگ اقتصادی است». 

اوافزود: «ورود حوثی‌های یمن به این درگیری در ماه گذشته نشان داد که ایران هنوز کارت‌هایی برای بازی به ضرر عربستان سعودی و سایر شرکای خسته از جنگ ایالات متحده در منطقه دارد که میزان تضمین‌های امنیتی ایالات متحده را زیر سوال می‌برند. آنچه در ادامه می‌آید، یک مسابقه استقامت خواهد بود که آخرین نسخه از رویکرد «فشار حداکثری» ایالات متحده را در برابر «اقتصاد مقاومتی» ایران قرار می‌دهد». کامروا گفت: «فرض در تهران این است که ایران آستانه تحمل بالاتری برای درد اقتصادی نسبت به واشنگتن و متحدان منطقه‌ای آن دارد. با توجه به اینکه ایران سال‌هاست تحت تحریم بوده و اقتصاد ایران بسیار پایین‌تر از پتانسیل خود عمل کرده است، این فرض ممکن است دور از ذهن نباشد. اینکه فرض چه کسی درست است، فرض تهران یا واشنگتن، سوالی است که فقط زمان به آن پاسخ خواهد داد».