به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، ماجرا از جایی شروع شد که خبر مشاهده کارنامههای امتحانات نهایی تیر و مرداد در سامانههای مرتبط منتشر شد. تعدادی از دانشآموزان توانستند وارد سامانه شوند و کارنامه خود را ببینند؛ در برخی موارد نیز عنوان «کارنامه اولیه» روی اطلاعات نمایشدادهشده دیده میشد. حتی صحبت از امکان اعتراض به نمرات نیز مطرح شد.
اما این وضعیت دوام چندانی نداشت. مدتی بعد، همان دانشآموزانی که موفق به مشاهده کارنامه شده بودند، با پیامهایی مانند «فعلاً کارنامهای قابل مشاهده نیست» مواجه شدند و دسترسی از بین رفت. رسانهها نیز بهسرعت وارد ماجرا شدند و پرسش اصلی شکل گرفت: آیا نمرات واقعاً اعلام شده بود یا یک خطای نرمافزاری باعث نمایش موقت اطلاعات شده بود؟ از یک سو، شماری از دانشآموزان واقعاً توانستند کارنامه خود را در سامانه «بینا» مشاهده کنند و از سوی دیگر، مقام مسئول در آموزشوپرورش روز شنبه اعلام کرده است که اساساً هیچ نتیجهای اعلام نشده و آنچه درباره مشاهده کارنامهها گفته شده، واقعی نیست و شوخی است!
«شوخی» با شعور مخاطب!
همین تناقض، پرسش اصلی ماجراست: اگر کارنامهها وجود نداشتند، تعدادی از دانشآموزان دقیقاً چه چیزی را در سامانه مشاهده کردند؟
نکته مهم این است که این گزارشها صرفاً بر اساس شایعه نبود. رسانهها نمونههایی از کارنامههای ارسالی مخاطبان را منتشر کردند و کانالهای دانشآموزی نیز همزمان گزارشهای متعددی از مشاهده نمرات منتشر کردند. در یکی از این کانالها حتی نمونهای از کارنامه یک دانشآموز رشته انسانی منتشر شده است.
در چنین شرایطی، انتظار طبیعی این بود که آموزشوپرورش توضیح دهد چه اتفاقی افتاده است. اما اظهارنظر صبح شنبه رئیس مرکز ارزشیابی، نهتنها ابهام را برطرف نکرد، بلکه پرسش تازهای ایجاد کرد.
شب جمعه رئیس اطلاعرسانی آموزش و پرورش به تابناک گفت که کارنامهها تا ساعتی دیگر در دسترس قرار میگیرد. این اتفاق نیفتاد و امروز صبح عبدالرضا فولادوند، رئیس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت نظام آموزشوپرورش، اعلام کرد که نتایج امتحانات نهایی هنوز اعلام نشده است و تنها مرجع رسمی اطلاعرسانی، مرکز ارزشیابی است. او از دانشآموزان و والدین خواست وارد سایر سامانهها نشوند و گفت نتایج در اسرع وقت بهطور رسمی اعلام خواهد شد. او درباره ادعای دانشآموزانی که کارنامه خود را دیده بودند نیز موضعی بسیار صریح گرفت و این ادعاها را غیرواقعی دانست.
اینجاست که موضوع از یک «اختلال سامانهای» فراتر میرود.
اگر کارنامهها واقعاً منتشر نشده بودند، چگونه تعدادی از کاربران به اطلاعاتی با مشخصات فردی و نمرات درسی خود دسترسی پیدا کردند؟ آیا اطلاعات واقعی روی سامانه قرار گرفته بود و یک دسترسی عمومی زودتر از موعد فعال شده بود؟ آیا دادهها در حال بهروزرسانی بودهاند؟ با یک خطای نرمافزاری و نمایش ناخواسته دادهها روبهرو بودهایم؟ اساسا اگر به گفته آقای مسئول دسترسی به کارنامهها شوخی بوده است، پس چرا و چگونه مخاطبان تابناک، نمونه هایی از کارنامه دریافتی را به این رسانه ارسال کردهاند؟ پس شوخی ایشان با شعور مخاطب، شوخی خطرناکتری است و باید نسبت به اظهارات خود پاسخگو باشند.
نمونهای از کارنامههایی که آموزش و پرورش میگوید شوخی است
وقتی چندین کاربر مستقل، در یک بازه زمانی مشخص، از یک مسیر مشخص به کارنامه دسترسی پیدا میکنند و تصویر آن را نیز ثبت میکنند، کنار گذاشتن کل ماجرا با عنوان «شوخی» یا «جوسازی» نیازمند توضیح بسیار دقیقتری است.
ناهماهنگی میان بخشهای مختلف
وزارت آموزشوپرورش برای اعلام نتایج امتحانات نهایی با یک سامانه و یک واحد تصمیمگیر مواجه نیست. فرایند تصحیح، ثبت نمرات، کنترل و تأیید اطلاعات، تولید سوابق تحصیلی و در نهایت انتشار نتیجه، میان بخشهای مختلف و سامانههای متعدد جریان دارد. علاوه بر این چند دستگیهایی نیز در این وزارتخانه وجود دارد که کار اطلاعسانی درست را نیز مختل میکند.
بنابراین یکی از احتمالات قابل بررسی، ناهماهنگی میان بخش فنی، بخش اجرایی و بخش اطلاعرسانی و نیز بخش آزمونها و مرکز ارزشیابی است؛ در چنین شرایطی مسئله فقط یک خطای نرمافزاری نیست؛ بلکه نشانهای از ضعف هماهنگی در فرایندی است که نتیجه آن مستقیماً بر سرنوشت تحصیلی میلیونها دانشآموز در رتبه کنکور اثر میگذارد.
تاثیر در کنکور، پشت پردههای احتمالی و استرس دانشآموزان
اهمیت این اتفاق زمانی بیشتر میشود که بدانیم نمرات امتحانات نهایی دیگر صرفاً نمره یک امتحان مدرسه نیستند. سوابق تحصیلی در فرایند پذیرش دانشگاه و آزمون سراسری نقش تعیینکننده دارند و خود مسئولان آموزشوپرورش نیز بر ضرورت مشاهده و تأیید سوابق تحصیلی برای داوطلبان آزمون سراسری تأکید کردهاند.
بنابراین دانشآموزی که بعد از ماهها فشار امتحانات، یکباره کارنامهاش را میبیند و سپس چند ساعت بعد با حذف آن مواجه میشود، نمیتواند این اتفاق را یک مسئله عادی فنی تلقی کند. مشکل زمانی جدیتر میشود که چنین اتفاقهایی پشت سر هم تکرار شوند؛ یک روز خبر اعلام میشود، روز دیگر تکذیب، یک سامانه فعال میشود، سامانه دیگر نه، و در نهایت دانشآموز نمیداند به کدام مرجع باید اعتماد کند.
این مسئله حتی در موارد دیگری مانند اطلاعرسانی درباره تعطیلی مدارس نیز سابقه داشته است؛ در اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز نمونهای از انتشار خبر تعطیلی و سپس تکذیب آن با انتساب ماجرا به ناهماهنگی در اطلاعرسانی منتشر شد.
اینکه آیا این موارد به یک مشکل ساختاری در هماهنگی دستگاه اطلاعرسانی آموزشوپرورش مربوط است یا صرفاً مجموعهای از خطاهای موردی، نیازمند بررسی دقیقتر است؛ اما تکرار چنین تجربههایی نمیتواند بیاهمیت تلقی شود.
دولت و مجلس نباید از کنار این ماجرا عبور کنند
موضوع اخیر باید از سوی نهادهای نظارتی، کمیسیون آموزش مجلس و دستگاههای مسئول در دولت مورد بررسی قرار گیرد؛ نه برای پیدا کردن یک مقصر صرف، بلکه برای یافتن دلایل یک اتفاق عجیب و جلوگیری از تکرار آن یا اتفاقات مشابه که مستقیماً با آینده تحصیلی دانشآموزان سروکار دارد و یا حداقل ایجاد ابهام میکند.
ماجرا هر چه هست، اما قطعا یک «شوخی» نیست!
