نگرانی اصلی منتقدان این است که اجرای طرح بدون رعایت دقیق قوانین و الزامات حفاظتی، می تواند آخرین بخش های زنده هورالعظیم را با خطر جدی روبه رو کند؛ تالابی که نقش مهمی در تعدیل گرد و غبار، حفظ تنوع زیستی، تامین زیستگاه پرندگان و آبزیان و پشتیبانی از دامداری و کشاورزی منطقه دارد.
در واکنش به این نگرانی ها، مرجان شاکری، مدیرکل دفتر ارزیابی زیست محیطی سازمان حفاظت محیط زیست، اعلام کرد مجوز میدان نفتی سهراب پس از انجام مطالعات گسترده و بررسی های تخصصی صادر شده است. به گفته او، در این مجوز تمهیدات سختگیرانه ای پیش بینی شده تا آثار طرح بر تالاب هورالعظیم به حداقل برسد.
شاکری گفت طرح میدان سهراب از دهه 80 در سازمان حفاظت محیط زیست مطرح بوده و در دوره های مختلف بررسی شده است. او افزود که در سال 1401 نیز برای استقرار دو پد سرچاهی در این محدوده مجوز صادر شد، اما ادامه طرح به بازنگری مطالعات، رعایت الزامات محیط زیستی و ارائه طرح اصلاح شده برای بررسی کارشناسی مجدد منوط شد.
به گفته مدیرکل دفتر ارزیابی زیست محیطی، در روند بازنگری طرح، تعداد پدهای سرچاهی از 23 پد به هشت پد کاهش یافت و مساحت پیشنهادی برای استقرار آنها نیز از 69 هکتار به حدود 18 هکتار رسید.
او تاکید کرد که معاونت تخصصی دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست نیز پس از اطمینان از پیش بینی تمهیدات کاهش اثرات، با اجرای طرح موافقت کرده است.
شاکری همچنین اعلام کرد پدهای سرچاهی باید با استفاده از فناوری حفاری مورب و در مجاورت دایک مرزی احداث شوند. به گفته او، برای جلوگیری از تکه تکه شدن اکولوژیک زیستگاه، هیچ راه دسترسی در بستر تالاب پیش بینی نشده است.
وی از تعیین ناظر محیط زیستی از ابتدای اجرای طرح خبر داد و گفت مجری موظف است در همه مراحل با ناظر سازمان همکاری کند. به گفته او، برنامه احیای تالاب نیز همزمان با اجرای پروژه در دستور کار قرار گرفته است.
مدیرکل دفتر ارزیابی زیست محیطی سازمان حفاظت محیط زیست افزود هیچ واحد فرآورش نفت و تاسیسات فلرینگ در بستر تالاب هورالعظیم احداث نخواهد شد و فلرینگ در محدوده تالاب به طور کامل ممنوع است. همچنین قرار است مواد نفتی از طریق خط لوله ای به طول حدود 58 کیلومتر به محل فرآورش در خارج از تالاب منتقل شود.
به گفته شاکری، خطوط انتقال برق نیز برای حفاظت از پرندگان مهاجر و کاهش آثار زیرساختی، باید به صورت زیرزمینی اجرا شوند.
او در عین حال تصریح کرد سازمان حفاظت محیط زیست مدعی نیست که اجرای طرح هیچ اثری بر تالاب ندارد، اما ارزیابی ها و الزامات تعیین شده با هدف کاهش حداکثری آثار، جلوگیری از تخریب زیستگاه و پیش بینی اقدامات جبرانی انجام شده است. روایت متفاوت از روند صدور مجوز
لیدا آشتیانی، کارشناس محیط زیست و پژوهشگر حوزه هورالعظیم، در گفت و گو با خبرنگار اجتماعی رکنا، نسبت به بخشی از توضیحات سازمان حفاظت محیط زیست انتقاد کرد و گفت میان اظهارات مدیرکل دفتر ارزیابی زیست محیطی، مدیران استانی و مجری طرح، تناقض هایی وجود دارد که باید به صورت شفاف پاسخ داده شود.
آشتیانی گفت مدیرکل دفتر ارزیابی زیست محیطی اعلام کرده است مجوز با اطلاع و موافقت کامل معاونت محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان صادر شده، اما به گفته او، پیگیری فعالان محیط زیست از معاونت مربوطه و دکتر لاهیجان زاده نشان می دهد که آنان از صدور این مجوز اظهار بی اطلاعی کرده و مسئولیت آن را متوجه معاونت محیط زیست انسانی و دفتر ارزیابی دانسته اند.
او این موضوع را یکی از ابهام های جدی در روند صدور مجوز دانست و افزود: «ضروری است سازمان حفاظت محیط زیست به روشنی اعلام کند که مجوز با نظر کدام معاونت ها، بر پایه چه اسناد و با تایید کدام مراجع تخصصی صادر شده است.» ابهام درباره حفاری مورب
این پژوهشگر حوزه هورالعظیم، یکی دیگر از موضوعات مورد انتقاد را شیوه حفاری عنوان کرد. به گفته او، در جوابیه سازمان حفاظت محیط زیست بر استفاده از حفاری مورب و جهت دار تاکید شده است؛ روشی که می تواند میزان ورود به بستر تالاب و تخریب مستقیم را کاهش دهد.
آشتیانی گفت بر اساس اطلاعاتی که از گفت و گوهای مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان با نمایندگان شرکت نفت و نیز جلسات برگزار شده با مجری طرح در دانشگاه شهید بهشتی به دست آمده، مجری پروژه اعلام کرده استفاده از حفاری مورب به دلیل مسائل فنی و زمین شناسی ممکن نیست یا دست کم با محدودیت جدی روبه رو است.
او افزود: «اگر مجری طرح اعلام کرده که حفاری مورب به دلایل فنی قابل اجرا نیست، اعلام سازمان حفاظت محیط زیست مبنی بر الزام اجرای حفاری مورب باید با اسناد روشن و قابل راستی آزمایی همراه باشد. این مسئله یکی از اصلی ترین نگرانی ها درباره میزان واقعی تخریب در محدوده تالاب است.» ماجرای دو چاه پیشین و مطالبه جبران خسارت
آشتیانی با اشاره به سابقه دو چاه در این طرح گفت از نگاه منتقدان، این دو چاه در اواخر دهه 80 و بدون اخذ مجوزهای لازم از سازمان حفاظت محیط زیست حفاری شده اند. به گفته او، پس از انجام بخشی از تخریب ها، در سال 1401 مجوزهایی برای تاسیسات مرتبط صادر شد.
او مدعی شد که برای تخلفات و خسارت های ناشی از اقدامات پیشین، جبران خسارت و رفع کاستی ها به شکل کامل انجام نشده است. این کارشناس محیط زیست افزود که فعالان و پژوهشگران خواستار انتشار جزئیات مربوط به میزان خسارت های تعیین شده، پرداخت یا عدم پرداخت آنها و اقدامات انجام شده برای بازسازی منطقه هستند. برنامه احیای تالاب کجاست
به گفته آشتیانی، سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرده است که مجری طرح باید برنامه احیای تالاب را از ابتدای پروژه اجرا کند، اما تاکنون برنامه مدون، زمان بندی اجرایی، سازوکار تامین مالی و شاخص های ارزیابی این برنامه در اختیار افکار عمومی یا منتقدان قرار نگرفته است.
او گفت: «اگر برنامه احیا وجود دارد، لازم است متن آن منتشر شود تا مشخص باشد چه بخشی از تالاب قرار است احیا شود، مسئول اجرای آن چه نهادی است، بودجه آن از کجا تامین می شود و چه تضمینی برای اجرای تعهدات وجود دارد.»
آشتیانی تاکید کرد که در پروژه های نفتی، طرح احیا نباید صرفا یک عنوان در گزارش ارزیابی باشد، بلکه باید به عنوان یک تعهد اجرایی، دارای منابع مالی مشخص، ضمانت اجرا و نظام پایش مستقل تعریف شود. نگرانی از اثرات تجمعی و حوادث پیش بینی نشده
این کارشناس محیط زیست گفت یکی دیگر از ضعف های گزارش ارزیابی، کم توجهی به اثرات تجمعی و بلندمدت طرح است. به باور او، گزارش های ارزیابی نباید فقط پیامدهای مرحله ساخت را بررسی کنند، بلکه لازم است آثار بهره برداری، تردد، افزایش زیرساخت، خطر نشت نفت، آتش سوزی، پسماند، آلودگی آب و خاک و تغییرات تدریجی در زیستگاه نیز به صورت دقیق ارزیابی شود.
او افزود: «در منطقه هورالعظیم، خطرهایی مانند نشتی خطوط لوله و آتش سوزی، صرفا فرض های نظری نیستند. تجربه سایر میدان های نفتی منطقه نشان داده که وقوع چنین حوادثی می تواند آثار بلندمدت و گاه جبران ناپذیر بر تالاب، پوشش گیاهی، حیات وحش و سلامت مردم داشته باشد.»
آشتیانی همچنین گفت در بخش هایی از گزارش، شبیه سازی های زیست محیطی با اتکا به میدان های مجاور از جمله آزادگان انجام شده است، در حالی که خود گزارش به تفاوت های سازندی و کیفیت مخزن میدان سهراب و ضرورت انجام مطالعات تکمیلی اشاره دارد.
به گفته او، اگر مطالعات تکمیلی ضروری بوده، باید روشن شود که آیا این مطالعات انجام شده، نتایج آنها چه بوده و آیا پیش از صدور مجوز در اختیار سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته است یا خیر. انتقاد از نحوه امتیازدهی به تخریب تالاب
آشتیانی با اشاره به استفاده از ماتریس های ارزیابی اثرات محیط زیستی گفت در برخی بخش های گزارش، اثراتی مانند تکه تکه شدن تالاب امتیاز پایینی دریافت کرده اند؛ در حالی که به باور او، تکه تکه شدن زیستگاه در یک تالاب حساس و کم آب مانند هورالعظیم، می تواند پیامد بسیار شدیدی داشته باشد.
او گفت اگر میزان اثرات به شکل واقع بینانه ارزیابی می شد، ممکن بود نتیجه نهایی گزارش متفاوت باشد. به گفته او، موضوع تولید حدود 24 هزار متر مکعب پسماند نیز در گزارش مطرح شده، اما سازوکار مدیریت، حمل، دفع و پایش این پسماندها به اندازه کافی روشن نیست. حوضچه شماره یک؛ قلب باقی مانده هورالعظیم
این پژوهشگر هورالعظیم با اشاره به وضعیت بحرانی تالاب گفت بر اساس اعلام اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان، از مجموع حدود 110 هزار هکتار از مساحت هورالعظیم، تنها حدود 37 درصد آن آب دار و دارای پوشش گیاهی و تنوع زیستی است.
به گفته او، بخش قابل توجهی از آنچه از تالاب باقی مانده، به حوضچه شماره یک وابسته است؛ همان محدوده ای که اجرای طرح میدان سهراب در آن پیش بینی شده است.
آشتیانی گفت: «حوضچه شماره یک از نظر تامین آب و حفظ چرخه های زیستی تالاب اهمیت بسیار زیادی دارد. بخش هایی از آبراهه های ورودی از جمله کرخه نور و نیسان به این محدوده ارتباط دارند و هرگونه تخریب غیرقابل بازگشت در این بخش، می تواند آخرین ظرفیت های زیستی هورالعظیم را از بین ببرد.»
او افزود طبق اطلاعاتی که فعالان محیط زیست از مجری طرح دریافت کرده اند، احتمال خشک شدن 18 تا 20 هکتار از حوضچه شماره یک در جریان اجرای پروژه مطرح شده است. به باور او، خشک شدن هر بخش از این محدوده می تواند آن را به کانون گرد و غبار تبدیل کند و پیامدهای آن تنها به روستاهای حاشیه تالاب محدود نخواهد ماند. پیامدها برای گاومیش، ماهی، پرندگان و روستاهای منطقه
آشتیانی گفت زندگی بسیاری از مردم محلی به کشاورزی، دامداری، پرورش گاومیش، صید ماهی و بهره برداری سنتی از نیزارها وابسته است. گاومیش ها برای ادامه حیات به آب و پوشش گیاهی تالاب نیاز دارند و کاهش سطح آب یا تخریب زیستگاه، به طور مستقیم بر دامداران اثر می گذارد.
او افزود با تضعیف تالاب، ماهی ها، پرندگان مهاجر و گونه های جانوری نیز زیستگاه خود را از دست می دهند. به گفته او، در سال های اخیر مواردی از تلف شدن پرندگان در اثر برخورد یا نشستن بر روی زیرساخت های برق در محدوده میدان های نفتی مشاهده شده و اجرای زیرساخت های جدید باید با بررسی دقیق مسیرهای مهاجرت و زیست پرندگان همراه باشد.
این کارشناس محیط زیست با اشاره به آتش سوزی های اخیر در منطقه گفت دود ناشی از حریق در بخش هایی از هورالعظیم، تنها روستاهای اطراف را درگیر نمی کند و می تواند تا شهرهای مجاور نیز گسترش یابد. از نگاه او، تبدیل بخش های بیشتری از تالاب به اراضی خشک، احتمال گسترش آتش سوزی و انتشار گرد و غبار را افزایش می دهد. تجربه کشاورزان محلی و نگرانی از مهاجرت
آشتیانی در بخش دیگری از سخنان خود به تجربه برخی کشاورزان در اجرای پیشین طرح اشاره کرد. او مدعی شد که برای استقرار تاسیسات مربوط به دو چاه اولیه، به تعدادی از کشاورزان و ساکنان روستاهای حاشیه تالاب وعده اشتغال داده شد و برخی زمین های مورد بهره برداری آنها در اختیار مجری پروژه قرار گرفت.
به گفته او، شماری از این بهره برداران به دلیل نداشتن اسناد رسمی مالکیت، در موقعیت آسیب پذیرتری قرار داشتند و پس از واگذاری زمین ها، اشتغال جایگزین یا حمایت اقتصادی موثری دریافت نکردند.
آشتیانی تاکید کرد که توسعه صنعتی در چنین مناطقی باید با برنامه مشخص حفاظت از معیشت مردم همراه باشد. او گفت کشاورزان و دامداران محلی، مهارت و درآمد خود را بر پایه کشاورزی و دامداری بنا کرده اند و از بین رفتن زمین های کشاورزی، کاهش آب و آسیب به گاومیش داری، می تواند آنها را به بیکاری و مهاجرت ناخواسته سوق دهد.
او افزود: «خالی شدن روستاها از سکنه، فقط یک پیامد محلی نیست. این روند می تواند هزینه های اقتصادی و اجتماعی سنگینی برای منطقه و کشور ایجاد کند و زمینه ساز تنش های اجتماعی شود.» مطالبه نهایی؛ شفافیت، گفت و گو و نظارت مستقل
آشتیانی در پایان خواستار برگزاری نشست تخصصی میان سازمان حفاظت محیط زیست، مجری طرح، دانشگاهیان، فعالان محیط زیست و نمایندگان جوامع محلی شد. او گفت انتشار عمومی اسناد ارزیابی، برنامه احیای تالاب، نقشه دقیق محل استقرار پدها، روش قطعی حفاری، برنامه مدیریت پسماند، سازوکار جبران خسارت و گزارش پایش مستقل می تواند بخشی از نگرانی ها را کاهش دهد.
او تاکید کرد حفاظت از هورالعظیم تنها حفاظت از یک پهنه آبی نیست، بلکه به معنای حفاظت از گاومیش ها، ماهی ها، پرندگان، گونه های در خطر، نیزارها، کشاورزان، دامداران و مردمی است که زندگی آنها با تالاب گره خورده است.
در این میان، مسئله اصلی منتقدان توقف توسعه نیست، بلکه اجرای توسعه ای است که پیش از آغاز عملیات، توان اکولوژیک منطقه، حق حیات تالاب، معیشت مردم محلی و تجربه تخریب های گذشته را به طور واقعی در نظر بگیرد.
پایان خبر / رکنا / کدخبر 1242549
اخبار وبگردی را در اینجا بخوانید: خبر ویژه بگومگوی رئیس کمیسیون امنیت ملی با نماینده دولت در مجلس / دلخوش : چرا در بررسی طرح مقابله با نفوذ درجلسه کمیسیون حضور نداشتم؟ فال چینی امروز ۴ شهریور ۱۴۰۵ برای متولدین هر ماه
