هشدار پژوهشگر هورالعظیم: مجوز میدان نفتی سهراب می‌تواند «تیر خلاص» به تالاب باشد / تالاب، نفس روستاهای اطراف و زندگی حیات وحش منطقه قربانی توسعه نفتی می‌شود؟

وی افزود: در دوره مدیریت   کلانتری و سلاجقه، این طرح اساساً به مرحله‌ای نرسید که امکان طرح عمومی آن وجود داشته باشد و در دفتر ارزیابی سازمان نیز با آن برخورد و از بررسی آن جلوگیری شد. در دوره مدیریت  شینا انصاری، با امضای دکتر محمودی، معاون جدید محیط زیست انسانی، مجوز اجرای این طرح صادر شده است.

آشتیانی با اشاره به موقعیت جغرافیایی طرح توسعه میدان نفتی سهراب گفت: این طرح قرار است دقیقاً در محل ورودی دو سرشاخه کرخه به هورالعظیم، یعنی سرشاخه‌های حفید و نیسان، مستقر شود؛ دو سرشاخه‌ای که از مهم‌ترین مسیرهای ورود آب به تالاب هستند. بر اساس گزارش ارزیابی و مستنداتی که از سوی محیط زیست ارائه شده، قرار است برای حفر ۲۱ حلقه چاه، ۱۸ هکتار از دهانه ورودی این سرشاخه‌ها خشک شود. به بیان دیگر، اجرای طرح مستلزم خشک شدن بخشی از گلوگاه ورود آب به تالاب است.

این پژوهشگر حوزه هورالعظیم ادامه داد: این وضعیت از این جهت اهمیت دارد که پیش از این نیز در محدوده میدان‌های نفتی آزادگان و یاران، اقداماتی برای خشک کردن بخش‌هایی از تالاب به منظور امکان استخراج نفت انجام شده بود. اکنون اگر طرح توسعه میدان سهراب در بخش شمالی هورالعظیم مستقر شود، بخش بسیار مهمی از آخرین محدوده‌های بکر و آب‌دار تالاب نیز در معرض آسیب قرار خواهد گرفت.

وی تصریح کرد: بخش‌های مرکزی و جنوبی هورالعظیم در حال حاضر به دلیل استقرار پنج میدان نفتی خشک شده‌اند و قسمت شمالی، یکی از معدود نقاط باقی‌مانده‌ای است که همچنان آب دارد. اگر این منطقه نیز خشک شود، عملاً ورود آب به تالاب از این مسیر متوقف خواهد شد. حتی اگر در بالادست، میزان مصرف آب کشاورزی کنترل شود و حقابه تالاب نیز رهاسازی شود، رودخانه دیگر ظرفیت و توان کافی برای تغذیه تالاب را نخواهد داشت؛ زیرا یکی از اصلی‌ترین مسیرهای تغذیه تالاب قرار است دقیقاً در همین نقطه مسدود و خشک شود.

آشتیانی با اشاره به روند بررسی ارزیابی اثرات زیست‌محیطی این طرح گفت: گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح در دانشگاه شهید بهشتی نیز بررسی و بازبینی شده و ایرادات متعددی به آن وارد شده است. زمانی که مکاتبات و اعتراضات کارشناسی درباره این طرح انجام شد، حجم انتقادات و مستندات به اندازه‌ای جدی بود که طرح در دفتر ارزیابی سازمان متوقف شد و حتی اجازه بررسی آن داده نشد.

وی افزود: در دوره شینا انصاری، کمیته مربوطه شروط متعددی برای اجرای طرح تعیین کرد. یکی از مهم‌ترین شروط این بود که مجری طرح باید مطالعات امکان‌سنجی انجام دهد و مشخص کند که آیا اساساً حفاری عمودی ضرورت دارد یا امکان استفاده از روش‌های حفاری افقی، مورب و جهت‌دار وجود دارد.

این کارشناس محیط زیست اظهار کرد: حفاری مورب و جهت‌دار به دلیل مسائل مالی مورد توجه مجری قرار نگرفت. قرار بود گزارش هزینه و مطالعات امکان‌سنجی ارائه شود، اما این مطالعات ارائه نشد. اکنون نیز هنگامی که نسبت به اجرای طرح به سازمان حفاظت محیط زیست انتقاد می‌شود، پاسخ این است که کشور به نفت نیاز دارد.

آشتیانی در پاسخ به این پرسش که اجرای این طرح چه پیامدهای منفی برای منطقه و کشور خواهد داشت، گفت:

بزرگ‌ترین پیامد این است که دقیقاً گلوگاه ورود آب کرخه به تالاب هورالعظیم از طریق دو سرشاخه حفید و نیسان خشک خواهد شد و امکان ورود آب کرخه به تالاب عملاً از بین می‌رود. ما تنها نقطه‌ای را که در حال حاضر آب دارد نیز از دست خواهیم داد.

وی ادامه داد: با خشک شدن کامل تالاب هورالعظیم، نه‌تنها بخش شمالی تالاب نیز مانند بخش‌های مرکزی به کانون گردوغبار تبدیل خواهد شد، بلکه این گردوغبار زندگی مردم حاشیه تالاب را تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند تا اهواز و شهرهای اطراف نیز گسترش پیدا کند. در نتیجه، پیامدهای اقتصادی این وضعیت تنها متوجه یک منطقه نخواهد بود و بار مالی آن بر اقتصاد استان و در نهایت اقتصاد کشور نیز تحمیل خواهد شد.

این پژوهشگر هورالعظیم تأکید کرد: از سوی دیگر، معیشت روستاها و جوامع محلی حاشیه تالاب نیز به طور جدی آسیب خواهد دید. بخش قابل توجهی از معیشت این جوامع به گاومیش‌داری و کشاورزی وابسته است و هر دو فعالیت به آب تالاب وابستگی مستقیم دارند.

آشتیانی توضیح داد: گاومیش‌ها به صورت تاریخی برای تنظیم دمای بدن و خنک شدن، روزانه چند ساعت در آب استحمام و غوطه‌ور می‌شوند. اکنون که بخش‌های مرکزی و جنوبی تالاب خشک شده و قسمت شمالی تنها محدوده آب‌دار باقی‌مانده است، عملاً دام‌های جوامع محلی و روستاهای حاشیه تالاب برای استفاده از آب وارد همین بخش شمالی می‌شوند. اگر این قسمت نیز خشک شود، تنها دو راه باقی می‌ماند؛ یا باید جهاد کشاورزی هزینه بسیار سنگینی برای خنک‌سازی دام‌ها، از طریق مه‌پاش یا تجهیزات مشابه، متحمل شود که هم هزینه‌بر است و هم لزوماً توان خنک‌سازی کافی بدن گاومیش‌ها را ندارد، یا اینکه منطقه با حجم قابل توجهی از تلفات گاومیش‌ها مواجه خواهد شد.

وی درباره پیامدهای طرح بر کشاورزی نیز گفت: کشاورزی در زمین‌هایی که از نظر قانونی امکان فعالیت کشاورزی در آنها وجود دارد، در طول تاریخ به واسطه آبگیری طبیعی تالاب انجام شده است. زمانی که سطح آب افزایش پیدا می‌کرد و آب در اطراف تالاب پخش می‌شد، زمین‌های پیرامونی نیز به صورت طبیعی آبیاری می‌شدند. اکنون با خشک شدن بخش‌های مختلف تالاب، این امکان نیز از بین رفته است.

آشتیانی خاطرنشان کرد: این وضعیت در شرایطی رخ می‌دهد که در مسیر کرخه و در محدوده پایین‌دست سد کرخه، شالیزارهای گسترده‌ای وجود دارد و همچنان کشت برنج انجام می‌شود. به این مناطق آب اختصاص داده می‌شود و سازمان آب و برق خوزستان نیز آب مورد نیاز آنها را تأمین می‌کند. بنابراین، در این میان کشاورزان حاشیه هورالعظیم، به‌ویژه کشاورزان شهرستان‌های هویزه و دشت آزادگان، بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند.

وی افزود: این کشاورزان کشاورزی خود را از دست می‌دهند، در حالی که برای آنها هیچ معیشت جایگزین یا مکملی در نظر گرفته نشده است. از سوی دیگر، با افزایش کانون‌های گردوغبار و قرار گرفتن روستاها در معرض آلودگی هوا، سلامت ساکنان نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت و مردم این مناطق در نهایت با شرایطی مواجه می‌شوند که ممکن است راهی جز ترک محل زندگی خود نداشته باشند. خشک شدن هورالعظیم می‌تواند مهاجرت و حاشیه‌نشینی را تشدید کند

لیدا آشتیانی در ادامه گفت: در چنین شرایطی، مردم ناچار به مهاجرت خواهند شد و روستاها با خطر خالی شدن از سکنه مواجه می‌شوند. پیامد بعدی این مهاجرت نیز گسترش حاشیه‌نشینی خواهد بود؛ به این معنا که مجموعه تبعات اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی مهاجرت از روستاهای حاشیه هورالعظیم، دامن استان خوزستان و در نهایت کشور را خواهد گرفت.

 در این خصوص با سازمان حفاظت محیط زیست، به‌ویژه  شینا انصاری، چه مذاکرات و مکاتباتی انجام شده است تا از اجرای این تصمیم جلوگیری شود و پاسخ سازمان چه بوده است؟

آشتیانی در پاسخ به این سوال گفت:  عمده و اصلی‌ترین مکاتبات زمانی انجام شد که طرح وارد دفتر ارزیابی سازمان حفاظت محیط زیست شد. دانشگاه شهید بهشتی گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح را بررسی کرد و ۱۲ ایراد اساسی به این گزارش وارد شد. نتیجه این بررسی نیز از سوی پژوهشگران محیط زیست دانشگاه شهید بهشتی و کمیته ملی ارزیابی اثرات زیست‌محیطی، با همکاری شبکه ملی سازمان‌های مردم‌نهاد محیط زیست و منابع طبیعی، برای دکتر سلاج، شخص ایشان و همچنین خانم دکتر سمیه رفیعی، رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس، ارسال شد.

وی ادامه داد: بر اساس همین نظرات کارشناسی و همچنین نظر کارشناسان دفتر ارزیابی سازمان حفاظت محیط زیست، در آن مقطع اجرای طرح به طور کامل متوقف شد. برای مجری طرح هشت شرط تعیین شد. یکی از این شروط، انتقال عملیات به خارج از تالاب بود. شرط دیگر، انجام مطالعات امکان‌سنجی برای استفاده از روش حفاری مورب و جهت‌دار بود. همچنین انجام مطالعات کامل ارزیابی و بررسی این موضوع که آیا اساساً امکان اجرای طرح توسعه دیگری در این محدوده وجود دارد یا خیر، مورد تأکید قرار گرفت.

آشتیانی افزود: یکی دیگر از شروط، انجام مطالعات ارزیابی خسارت بود. بر اساس این شرط، پنج میدان نفتی مستقر در هورالعظیم باید میزان خساراتی را که به تالاب و منطقه وارد کرده‌اند مشخص می‌کردند و هزینه‌های مربوط به خسارت نیز صرف احیای تالاب و جبران پیامدهای منفی ناشی از خشک شدن منطقه می‌شد.

وی تصریح کرد: این شروط اجرا نشد و در نتیجه مجوز اجرای طرح نیز صادر نشد.

این کارشناس محیط زیست ادامه داد: در دوره شینا انصاری و پس از انتصاب ایشان به عنوان رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، بار دیگر مکاتباتی از سوی فعالان و کارشناسان محیط زیست و منابع طبیعی و همچنین شخص خانم دکتر ترابی انجام شد که مستندات این مکاتبات نیز موجود است. در این مکاتبات درخواست شد که شرکت مهندسی و توسعه نفت، به عنوان کارفرمای شرکت دانا انرژی و مجری طرح توسعه، مطالعات امکان‌سنجی درباره امکان استفاده از حفاری مورب و جهت‌دار را انجام دهد و نتیجه این مطالعات را به سازمان حفاظت محیط زیست و مردم اعلام کند.

آشتیانی تأکید کرد: اگر روش حفاری از عمودی به مورب یا جهت‌دار تغییر کند، دیگر نیازی به خشک کردن بخش شمالی تالاب و آن ۱۸ هکتار از محدوده گلوگاه ورود آب وجود نخواهد داشت.

وی افزود: البته من نمی‌دانم که آیا این نامه از سوی سازمان حفاظت محیط زیست برای شرکت مهندسی و توسعه نفت ارسال شده است یا خیر، اما پیگیری‌های ما نشان می‌دهد که این نامه ارسال نشده است.

این پژوهشگر محیط زیست گفت: شبکه سازمان‌های مردم‌نهاد نیز مکاتباتی انجام داد، اما از سوی کارفرما و شرکت پاسخی دریافت نشد. از طرف دیگر، ناگهان خبر رسید که پس از گذشت ۷۲ ساعت، مجوز این طرح به صورت رسمی از سوی سازمان حفاظت محیط زیست و با امضای شخص دکتر محمودی صادر شده است و عملاً اجرای طرح مجاز شده است.

آشتیانی در پایان هشدار داد: اولین پیامد اجرای این مجوز، خشک شدن ۱۸ هکتار از گلوگاه ورود آب کرخه به هورالعظیم خواهد بود؛ همان نقطه‌ای که در شرایط فعلی تنها محدوده‌ای است که همچنان امکان ورود آب به تالاب را دارد. اگر این مسیر نیز از چرخه خارج شود، هورالعظیم با یکی از جدی‌ترین تهدیدهای زیست‌محیطی خود مواجه خواهد شد.

  پایان خبر / رکنا / کدخبر 1241357

اخبار وبگردی را در اینجا بخوانید: خبر ویژه هورالعظیم دوباره در آتش/ لیندا آشتیانی: حقابه ۱۵ سال پرداخت نشد /آب را ندادند، تجهیزات اطفا هم نمی‌دهند/نیزارهای خشک؛ بمب ساعتی هورالعظیم شده‌اند / گاومیش ها و ماهیان در حال مرگ + فیلم لحظات دیدنی همراهی طاووسک با جوجه‌هایش در هورالعظیم