تغییر ریخت اتحادهای عربی در جنگ ایران؛ مصر و اردن چرا عقب نشستند؟

متن این گزارش را می‌خوانید:

نزدیک به ۲ سال پیش، ملک عبدالله، پادشاه اردن، به عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفت که کشورش «میدان نبرد درگیری‌های منطقه‌ای» نخواهد بود. یک دهه پیش از آن، عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، هنگام تلاش برای رسیدن به ریاست‌جمهوری، در برابر کشورهای خلیج فارس وعده‌ای کاملا متفاوت داده بود: اگر امنیت آنها تهدید شود، مصر «یک قدم بیشتر» با ورود به میدان فاصله نخواهد داشت.

اما امروز اردن در مرکز درگیری منطقه‌ای میان آمریکا، نزدیکترین متحدش، و دولت عراقچی [احتمالا منظور نویسنده دولت پزشکیان] قرار گرفته است. درباره مصر نیز می‌توان گفت که این کشور شاید «یک قدم فاصله» داشته باشد؛ اما همان‌جا متوقف مانده است. با وجود اینکه خلیج فارس با بزرگترین تهدید خود در ۳۵ سال گذشته روبه‌روست، آقای السیسی چیزی فراتر از حرف ارائه نکرده است.

این وعده‌های شکست خورده قابل تامل‌اند. اردن بهای جنگی را می‌پردازد که کنترل چندانی بر آن ندارد. مصر نیز از نقش میانجی و قدرت نظامی کنار گذاشته شده است. هر ۲ کشور سال‌ها خود را ستون‌های نظم منطقه‌ای معرفی کرده‌اند؛ اما اکنون این نظم متزلزل به نظر می‌رسد و هر ۲ کشور نیز سردرگم به نظر می‌رسند. اثرات جنگ روی اردن

اردن که در میان همسایگانی قدرتمندتر محاصره شده و از منابع طبیعی قابل توجهی نیز برخوردار نیست، روابط نزدیک با آمریکا را کلید بقای خود می‌داند. در مقابل، آمریکا اردن را به یکی از بزرگترین دریافت‌کنندگان کمک خارجی خود تبدیل کرده است. هزاران نیروی نظامی آمریکایی در پایگاه‌های هوایی مانند موفق السلطی مستقر هستند؛ پایگاه‌هایی که میزبان جنگنده‌ها، هواپیماهای سوخت‌رسان و دیگر هواپیماهای نظامی حیاتی برای جنگ با ایران‌اند.

میزبانی از این نیروها اردن را به هدفی برای ایران تبدیل کرده است. این حضور همچنین در داخل اردن محبوبیتی ندارد. صدها سیاستمدار، افسر بازنشسته ارتش و دیگر چهره‌های سرشناس اردنی اخیرا نامه‌ای سرگشاده را امضا کردند که خواستار خروج نیروهای آمریکایی شدند. با این حال، پادشاه اردن توانایی پذیرش این خواسته را ندارد. اردن سال گذشته بیش از ۱.۶ میلیارد دلار کمک آمریکایی دریافت کرد؛ رقمی معادل ۳ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور. آمریکا نیز همین ماه وعده ۳۵۵ میلیون دلار دیگر کمک داده است.

اردن در شرایطی که جنگ اقتصادش را تحت فشار قرار داده، به این پول نیاز دارد. حملات موشکی موجب لغو پروازها و کاهش ورود گردشگران شده و درآمدهای گردشگری، که پیشتر نیز بر اثر جنگ غزه ضربه خورده بود، بار دیگر کاهش یافته است.

اردن نیمی از برق مورد نیاز خود را از گاز طبیعی اسرائیل تامین می‌کند. اسرائیل با آغاز جنگ، از ترس حملات ایران به تاسیسات گازی خود، صادرات را متوقف کرد. در نتیجه، اردن ناچار شد به گازوئیل، نفت کوره سنگین و محموله‌های تک‌موردی گاز طبیعی مایع‌شده روی بیاورد. هرچند صادرات گاز در آوریل از سر گرفته شد، صندوق بین‌المللی پول انتظار دارد هزینه واردات انرژی اردن در سال جاری ۳۶ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۵ باشد.

ایران تلاش کرده است شکاف میان پادشاه و مردم اردن را عمیق‌تر کند. در شرایطی که موشک‌ها و پهپادهای ایران خاک این کشور را هدف قرار می‌دهند، تهران مدعی است که «هیچ خصومتی» با مردم اردن ندارد و این آمریکا بوده، نه ایران، که «تمامیت ارضی شما را نقض کرده است». ممکن است این پیام‌ها چندان خریدار نداشته باشند؛ بسیاری از اردنی‌ها ایران را یک تهدید می‌دانند. با این حال، جنگ برای دولتی که با نارضایتی داخلی دست‌وپنجه نرم می‌کند، یک دوراهی جدی ایجاد کرده است. وضعیت درآمدی مصر

اقتصاد مصر وضعیت بهتری دارد. انتظار می‌رود اقتصاد این کشور امسال ۴.۶ درصد رشد کند. صندوق بین‌المللی پول به‌تازگی بخش جدید ۱.۸ میلیارد دلاری از یک توافق وام ۴ ساله را آزاد کرده است. گردشگری، که ۱۳ درصد مشاغل مصر به آن وابسته است، همچنان قدرتمند باقی مانده است. در نیمه نخست امسال بیش از ۹ میلیون نفر از مصر دیدن کردند؛ ۳ درصد بیشتر از مدت مشابه در سال ۲۰۲۵.

در نگاه نخست، ۲ منبع مهم دیگر درآمد ارزی مصر، یعنی درآمد کانال سوئز و حواله‌های ارسالی مهاجران [پولی که مصری‌های شاغل خارج از کشور، به‌خصوص در کشورهای خلیج فارس مثل عربستان، امارات و کویت، برای خانواده‌هایشان به مصر می‌فرستند]، نیز وضعیت خوبی دارند. درآمد کانال سوئز در نیمه نخست ۲۰۲۶ به ۲.۴ میلیارد دلار رسید که در مقایسه با ۱.۸ میلیارد دلار در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. حواله‌های ارسالی نیز در سال منتهی به ژوئن به رکوردی تاریخی رسید.

با این حال، هر ۲ مورد ممکن است شاخص‌هایی با تاخیر باشند. حملات مورد حمایت ایران علیه کشتیرانی در دریای سرخ می‌تواند به درآمد کانال سوئز ضربه بزند. درباره حواله‌ها نیز بخش قابل توجهی از این پول را مصری‌های شاغل در کشورهای خلیج فارس ارسال می‌کنند. رکود طولانی‌مدت در آن منطقه به معنای کاهش شمار کارگرانی خواهد بود که می‌توانند برای خانواده‌های خود پول بفرستند. در همین حال، دولت مصر برخی تعرفه‌های برق را ۱۲ درصد افزایش داده است.

با این حال، فعلا بزرگترین ضعف مصر نه وضعیت مالی، بلکه جایگاه آن است.

پس از کشتار تحت رهبری حماس در اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، تقاضا برای نقش‌آفرینی آقای السیسی به شدت افزایش یافت. روسای دستگاه اطلاعاتی مصر به دلیل مرز مشترک این کشور با غزه، روابطی دیرینه با رهبران حماس داشتند. آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا، در سال پس از آن کشتار ۷ بار از مصر دیدن کرد؛ بیش از هر کشور دیگری به جز اسرائیل. مذاکرات نهایی برای برقراری آتش‌بس نیز در اکتبر ۲۰۲۵ در شهر تفریحی شرم‌الشیخ مصر برگزار شد.

اما مصر در جنگ با ایران بسیار کم‌اهمیت‌تر شده است. این کشور در نقش میانجی از سوی پاکستان، ترکیه و کشورهای خلیج فارس کنار زده شده است. ارتش مصر، که بزرگترین ارتش جهان عرب است، همچنین برای دفاع از همسایگان خود اقدام چندانی انجام نداده؛ آن هم در شرایطی که کشورهای خلیج فارس از زمان به قدرت رسیدن آقای السیسی در پی یک کودتا در سال ۲۰۱۳، ده‌ها میلیارد دلار به مصر کمک کرده‌اند. زمان سختی کجا هستید؟

مقام‌های قاهره استدلال می‌کنند که کشورهای خلیج فارس از متحدان دیگر خود کمک دریافت می‌کنند و مصر نیز با تهدیدهای دیگری در مرزهایش روبه‌روست. با این حال، انفعال مصر دوستانش را آزرده است. انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس‌جمهور امارات متحده عربی، در ماه مارس از «کشورهای بزرگ» عربی که دست روی دست گذاشته‌اند، انتقاد کرد. او پرسید: «امروز، در زمان سختی، کجا هستید؟»

مصر البته یک اسکادران از جنگنده‌های رافال خود را به امارات متحده عربی اعزام کرد؛ هرچند این اقدام را تنها در ماه مه، یعنی یک ماه پس از آغاز آتش‌بس اولیه میان آمریکا و ایران، اعلام کرد. مصر در ۷ اوت (۱۶ مرداد) نیز در توافق دفاع متقابل عربستان سعودی با پاکستان و ترکیه به شکل محسوسی غایب بود؛ هرچند مقام‌های سعودی می‌گویند ممکن است مصر بعدا به این توافق بپیوندد.

با این حال، دور ماندن از جنگ برای مصر مصونیت به همراه نداشته است. ماه گذشته یک پهپاد به تاسیسات گاز طبیعی در دمیاط، در ساحل مدیترانه مصر، حمله کرد.

توافق سه‌جانبه، تصویری از آینده خاورمیانه ارائه می‌دهد. کشورهای منطقه که بیم آن دارند دیگر نتوانند روی آمریکا حساب کنند، ناچار خواهند بود مسئولیت بیشتری در قبال دفاع از خود بر عهده بگیرند. این شرایط برای مصر و اردن چندان خوشایند نخواهد بود. کد خبر 1060339