روسیه چگونه تحریم‌ها را دور می‌زند؟

به گزارش روز نو در روز‌های اول حمله روسیه به اوکراین، گزارش‌های متعددی مبنی بر اینکه روسیه تجهیزات لازم برای اداره جنگی مدرن را ندارد، منتشر شد.

گزارش‌هایی نظیر اینکه تانک‌های این کشور به دوران جنگ سرد تعلق دارند. اما حالا با گذشت بیش از ۴ سال روسیه همچنان اوکراین را با تسلیحاتی پیشرفته مورد هدف قرار می‌دهد. جین بردلی، خبرنگار نیویورک تایمز در این‎باره توضیح می‌دهد که در روز‌های اول جنگ، تجهیزات قدیمی روس‌ها کاربردی بودند، چون در ابتدا سربازان اوکراینی و نیرو‌های روسی در سنگر‌ها و پناهگاه‌ها در فاصله چندصدمتری با آرپی‌جی به سمت یکدیگر شلیک می‌کردند. اما بعد‌ها گزارش‌ها حاکی از آن بود که پهپاد‌های حامل مواد منفجره در آسمان کی‌یف پرواز می‌کنند و ساختمان‌های مسکونی را منفجر می‌کنند.

پس از آنکه اوکراین اولین موشک‌های دوربرد آمریکایی را به سمت روسیه شلیک کرد ماهیت این نبرد از جنگ توپخانه‌ای به جنگ پهپادی و موشک‌های بالستیک تغییر کرد. به‌گفته بردلی مشکل روسیه این بود که فناوری مورد نیاز برای این نبرد تازه را نداشت؛ فناوری مثل نیمه‌هادی‌ها و ریزتراشه‌ها که همانند مغز پهپاد‌ها و موشک‌های بالستیک عمل می‌کنند تا آنها را به سمت اهداف مورد نظر هدایت کنند. در روز‌های اول جنگ کشور‌های غربی و متحد اوکراین محدودیت‌های تجاری گسترده‌ای را اعمال کردند تا دست روسیه از این فناوری‌ها کوتاه بماند.

اما این تحریم‌ها هیچ مانعی برای روسیه ایجاد نکردند. به‌گفته خبرنگار نیویورک تایمز، اوکراین تحقیقاتی را به راه انداخت تا شیوه دستیابی روسیه به این فناوری و قطعات تحت تحریم را پیدا کند. اما چگونه؟ پس از هر حمله بزرگ روسیه در اوکراین، بازرسان سرویس اطلاعات نظامی اوکراین، باقیمانده قطعات این پهپاد‌ها و موشک‌ها را به‌دقت بررسی می‌کردند.

به گفته بردلی آنها عملا با دست‌های خودشان میان آوار‌ها می‌گشتند تا تراشه‌ها و قطعات تسلیحاتی را پیدا کنند. در سال ۲۰۲۴، این بازرسان به نتایجی تعجب‌آور دست یافتند: بسیاری از این قطعات تسلیحاتی ساخت ژاپن بودند. ژاپن یکی از متحدان نزدیک و یکی از حامیان اوکراین به‌شمار می‌رود و یکی از اولین کشور‌هایی بود که در اولین روز حمله روسیه به اوکراین، روسیه را تحریم کرد. با اسناد و مدارکی که از منابع اوکراینی که شامل فهرستی از قطعات و تصاویر آنهاست به دست خبرنگار نیویورک‌تایمز رسیده، نشان می‌دهد تمام این فناوری‌های پیشرفته در حملاتی که به مناطق غیرنظامی انجام شده، پیدا شده‌اند.

در ماه مه امسال پس از حمله به یک ساختمان مسکونی در کی‌یف که منجر به کشته شدن ۲۴ نفر از جمله کودکان شد، بازرسان اوکراینی قطعات ساخت ژاپن را داخل موشک‌هایی که ساختمان را ویران کرد، یافتند. تخمین‌های دولت اوکراین حاکی از آن است که ۹۰ درصد از تسلیحات، پهپاد‌ها و موشک‌های روسی حاوی قطعات ژاپنی هستند؛ بنابراین ژاپن یکی از تامین‌کنندگان ماشین جنگی روسیه به‌شمار می‌رود.

روسیه چگونه تحریم‌ها را دور می‌زند؟

سال گذشته بردلی به همراه دو خبرنگار دیگر نیویورک تایمز، مایکل شوارتز و آدام گولدمن تحقیقاتی را برای پاسخ به این سوال که روسیه چگونه توانسته قوانین صادرات از ژاپن را دور بزند، آغاز کردند. آنها در نهایت توانستند با ۵ آژانس اطلاعاتی غربی گفت‌و‌گو کنند و متوجه شدند که سازمان اطلاعات نظامی روسیه یا به اختصار GRU یک واحد تخصصی جاسوسی دارد که به دور زدن تحریم‌های غرب و قاچاق قطعات و فناوری‌های مورد نیاز روسیه برای ماشین جنگی‌اش می‌پردازد.

این واحد به «اداره بیستم» شناخته می‌شود. خبرنگاران نیویورک تایمز در تحقیقات خود توانسته‌اند نام جاسوس روسی که مسئولیت هدایت این عملیات‌ها را در ژاپن برعهده داشت شناسایی کنند: ماکسیم فولچنکوف. او یکی از کهنه‌سربازان GRU است و به زبان ژاپنی، روسی و انگلیسی مسلط است. فولچنکوف دوره دوم حضور خود در ژاپن را در سال ۲۰۲۴ آغاز کرد؛ زمانی که به‌طور رسمی و روی کاغذ به عنوان کارمند ایرفلوت، شرکت هواپیمایی دولت روسیه، مشغول به‌کار شد. نکته اینجاست که در محافل اطلاعاتی، ایرفلوت سال‌هاست که به‌عنوان پوششی برای جاسوسان روسی شناخته می‌شود.

به‌گزارش تایمز به نقل از منابع اطلاعاتی غربی، عملیات فولچنکوف این بود که به توکیو برود تا با شبکه‌ای از شرکت‌های لجستیکی و واردکنندگانی که می‌توانند برای قاچاق این تسلیحات به روسیه کارآمد باشند، ارتباط ایجاد کند. فولچنکوف از آنها چند درخواست داشت. اول اینکه آنها باید قطعات مورد نیاز فولچنکوف را بخرند. شرکت‌های ژاپنی به دلیل تحریم‌ها اجازه ندارند این قطعات را به روسیه یا شرکت‌های روسی بفروشند؛ بنابراین فولچنکوف به یک شرکت واسطه نیاز داشت تا قطعات موردنیاز را خریداری کند.

فولچنکوف برای ارسال این قطعات از ژاپن به روسیه نمی‌توانست از ایرفلوت استفاده کند، چون پرواز‌های این شرکت به دلیل تحریم‌ها در ژاپن متوقف شده بودند؛ بنابراین فولچنکوف به‌دنبال شرکت‌های لجستیکی بود که بتوانند قطعات خود را با ایرلاین‌های دیگری صادر کند. این شرکت‌ها برای دور زدن موانع قانونی برای صادرات مستقیم به روسیه ابتدا از ژاپن به کشور سومی مثل سریلانکا یا ویتنام می‌رفتند و سپس ایرفلوت از این مقاصد قطعات را به روسیه حمل می‌کرد.

استقرار فولچنکوف در ژاپن دو دلیل دارد: یکی اینکه ژاپن فناوری‌های پیشرفته مورد نیاز روسیه را دارد و دوم این است که ژاپن سال‌هاست به بهشت جاسوسان شناخته می‌شود. این امر به جنگ جهانی دوم برمی‌گردد. زمانی که قابلیت‌های اطلاعاتی بسیار قدرتمند این کشور توسط آمریکایی‌ها از بین رفت و ژاپن از آن زمان نتوانسته سرویس اطلاعاتی خود را بازیابی کند.

در حقیقت ژاپن یک آژانس اطلاعاتی متمرکز ندارد و نهاد‌های اطلاعاتی آن در ۵ یا ۶ دپارتمان مختلف در آژانس‌های مختلف دولتی پخش شده‌اند؛ بنابراین ژاپن فناوری مورد نیاز روسیه را دارد و برای جاسوسان روسی بسیار راحت‌تر است که برای رسیدن به قطعات مورد نیاز خود در این کشور مستقر شوند.