پسته به بورس کالا رسید؛ کشف قیمت شفاف برای محصول ارزآور ایران

بر اساس اعلام بورس کالای ایران، معاملات گواهی سپرده کالایی پسته با نماد «PistaCL» از روز سه‌شنبه سوم شهریورماه آغاز می‌شود. پیش از آغاز رسمی معاملات نیز مراحل پذیرش انبار پسته در شهر بناب طی شده و پس از ورود مقدار کافی پسته به انبار، معاملات این محصول رسماً گشایش خواهد یافت.

در همین راستا،  جواد فلاح، مدیر خزانه‌داری و انبار‌های بورس کالای ایران در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان، در پاسخ به این پرسش که معاملات گواهی سپرده پسته چگونه آغاز خواهد شد و چه انباری برای این منظور پذیرش شده است، گفت: همانطور که می‌دانید با طی شدن مراحل پذیرش انبار پسته شرکت مانی آسیا و انتشار اطلاعیه گشایش این انبار، تنها یک مرحله تا شروع معاملات گواهی سپرده کالایی پسته باقی مانده است. پس از موجود شدن کالا در انبار بورسی به میزان قابل قبول برای شروع معاملات، اطلاعیه گشایش نماد منتشر شده و معاملات گواهی سپرده پسته آغاز خواهد شد. انبار شرکت مانی در شهر بناب به عنوان انبار پسته پذیرش شده است و حداقل تحویل و ترخیص به انبار ۲ تن است.

او افزود: هنگام تحویل کالا به انبار، از محموله نمونه‌برداری می‌شود و در صورت رعایت حد نصاب‌های منتشر شده در اطلاعیه گشایش انبار پسته، مورد پذیرش قرار می‌گیرد. تا سقف ۲۵ تن، مبلغ ۷۰ میلیون ریال هزینه ارزیابی از سپرده‌گذار دریافت می‌گردد. نوع، سایز و عیار پسته مورد تایید برای پذیرش نیز در اطلاعیه بورس کالا مشخص شده است؛ به هر پسته براساس نوع، سایز و عیار یک ضریب تخصیص داده شده است. این ضرایب، تعداد گواهی که هر کیلوگرم پسته از هر یک از گرید‌های قابل پذیرش در انبار ایجاد می‌کند را، تعیین خواهد کرد.

معاملات پسته به صورت حراج پیوسته

یکی از مزیت‌های مهم این ابزار، امکان معامله پسته در قالب حراج پیوسته است؛ موضوعی که می‌تواند فرآیند کشف قیمت را شفاف‌تر کند.

فلاح درباره نحوه انجام معاملات گواهی سپرده پسته و تفاوت معاملات پیوسته و ناپیوسته اظهار کرد: معاملات گواهی سپرده کالایی پسته مانند سایر نماد‌های معاملاتی فعال در این بازار به شیوه حراج پیوسته است. بدین صورت که روز‌های شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۱۲ ظهر تا ۶ عصر امکان خرید و فروش روی نماد وجود دارد.

او افزود: در گذشته برخی از کالا‌های صنعتی نظیر سیمان، شیشه و میلگرد به صورت ناپیوسته معامله می‌شدند که علت انجام معاملات این کالا‌ها به صورت ناپیوسته، ابهام در خصوص نحوه پرداخت مالیات ارزش افزوده در بازار گواهی سپرده کالایی برای کالا‌های مشمول مالیات بر ارزش افزوده بود؛ با تصویب قانون مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۰، ابهام موجود رفع شده و بنابراین تمامی کالا‌های مشمول مالیات ارزش افزوده نیز امکان معامله گواهی سپرده کالایی در قالب حراج پیوسته را دارند؛ البته پسته به عنوان یک محصول کشاورزی، معاف از مالیات ارزش افزوده است.»

امکان تحویل فیزیکی پسته برای دارندگان گواهی

گواهی سپرده کالایی علاوه بر ایجاد امکان معامله یک دارایی مبتنی بر کالای واقعی، امکان تحویل فیزیکی کالا را نیز برای دارندگان تعداد مشخصی از گواهی فراهم می‌کند.

مدیر خزانه‌داری و انبار‌های بورس کالای ایران در این باره گفت: امکان تحویل فیزیکی در تمامی نماد‌های گواهی سپرده کالایی وجود دارد. در خصوص پسته نیز این امکان وجود دارد. حداقل مقدار قابل تحویل از انبار ۲ تن است. اشخاصی که حداقل ۲۰۶۵ گواهی سپرده کالایی پسته خریداری کرده باشند، امکان ثبت درخواست ترخیص از انبار را دارند متقاضیان در نظر داشته باشند که محل تحویل کالا، کارخانه شرکت مانی آسیا در شهر بناب است که اطلاعات کامل آن در اطلاعیه گشایش انبار پسته در سایت بورس کالا قابل مشاهده است: در صورت درخواست تحویل‌گیرنده، تبدیل پسته مغز نیز از سوی انباردار صورت می‌گیرد که وزن مغز بر اساس عیار پسته با احتساب ۱ درصد ضایعات بدست می‌آید. حداکثر ۵ درصد مغز پسته لپه و خرد خواهد بود. هزینه این خدمت به ازای هر کیلوگرم پسته دهان‌بست، ۷۵۰ هزار ریال است؛ همه اشخاص حقیقی و حقوقی امکان خرید و فروش این گواهی را دارند و هیچ محدودیتی وجود ندارد.

یکی از نکات مهم در معاملات گواهی سپرده پسته، تفاوت ارزش انواع پسته بر اساس ویژگی‌های کیفی آن است. به همین منظور، بورس کالا برای انواع مختلف پسته قابل پذیرش، ضرایب مشخصی را در نظر گرفته است.

فلاح درباره سازوکار تعیین ارزش گواهی‌های پسته توضیح داد: متغیر‌های مختلفی روی قیمت پسته اثرگذارند. نوع، سایز و عیار مهمترین این ویژگی‌ها هستند که سعی شده است در قالب ضرایب منعکس شوند. دارایی پایه در این معاملات، پسته فندقی دهان‌بست سایز ۳۲-۳۰ با عیار ۵/۵۰-۵/۴۹ است به سایر انواع پسته (ذکر شده در اطلاعیه گشایش انبار پسته مانی آسیا) براساس سایز و عیار، ضریبی تخصیص می‌یابد که نشان‌دهنده قیمت آنها نسبت به دارایی پایه است. در نتیجه سپرده کردن پسته باکیفیت، سایز و عیار بالاتر، گواهی بیشتری برای سپرده‌گذار ایجاد می‌کند و از آن سو، اشخاص با تعداد گواهی مشخص، از پسته با کیفیت، سایز و عیار بالاتر، وزن کمتری پسته تحویل می‌گیرند. همچنین کشف قیمت در نماد معاملاتی، بر اساس قیمت دارایی پایه خواهد بود.

او افزود: تعریف گرید‌های مختلف با هدف تسهیل ورود و پذیرش کالا در انبار صورت گرفته تا کشاورزان و تاجران بتوانند محصولات پسته خود را با محدودیت کمتری وارد انبار بورسی نمایند. در پایان اینکه سعی شده است نوع و سایز پسته‌ها به گونه‌ای انتخاب شود که بخش قابل توجهی از بازار را شامل شود.»

گواهی سپرده؛ فرصتی برای شفافیت بیشتر در بازار پسته

ورود پسته به بازار گواهی سپرده کالایی را می‌توان گامی در جهت توسعه ابزار‌های مالی مبتنی بر کالا در بخش کشاورزی دانست. در این سازوکار، محصول پس از ورود به انبار مورد پذیرش و ارزیابی قرار می‌گیرد و گواهی متناسب با مشخصات کیفی آن صادر می‌شود. این فرآیند می‌تواند زمینه‌ای برای استانداردسازی، شفافیت بیشتر معاملات و تسهیل دسترسی فعالان بازار به یک ابزار معاملاتی مبتنی بر کالای واقعی ایجاد کند.

از سوی دیگر، امکان خرید گواهی برای اشخاص حقیقی و حقوقی و قابلیت تحویل فیزیکی آن، موجب می‌شود این ابزار هم برای فعالان سنتی بازار پسته و هم برای سرمایه‌گذارانی که قصد معامله در بازار مالی را دارند، قابل استفاده باشد.

تجربه ترکیه؛ توسعه بازار با توسعه زیرساخت‌ها

تجربه ترکیه در توسعه بازار قبض انبار الکترونیکی نیز نشان می‌دهد که موفقیت ابزار‌های مالی مبتنی بر کالا تنها به راه‌اندازی یک بازار معاملاتی محدود نمی‌شود و توسعه همزمان انبار‌های استاندارد، شفافیت اطلاعات و ابزار‌های مدیریت ریسک، نقش مهمی در گسترش این بازار دارد.

بر اساس این تجربه، طی هفت سال حجم معاملات محصولات کشاورزی در بازار ترکیه به ۶۳.۴ میلیون تن و ظرفیت انبار‌های دارای مجوز به بیش از ۱۵ میلیون تن رسیده است.

بورس کالای ایران نیز در بخش کشاورزی، پیش از این تجربه توسعه زنجیره ابزار‌های مالی مبتنی بر زعفران، از جمله معاملات گواهی سپرده و صندوق‌های زعفران را دنبال کرده و اکنون پسته را به این زنجیره اضافه می‌کند؛ محصولی که ایران یکی از تولیدکنندگان بزرگ آن در جهان به شمار می‌رود.

در مجموع، راه‌اندازی گواهی سپرده کالایی پسته می‌تواند علاوه بر فراهم کردن یک ابزار جدید برای معامله این محصول، به ایجاد پیوند میان بازار فیزیکی و بازار مالی پسته کمک کند؛ مشروط بر آنکه در ادامه، تعداد انبار‌های استاندارد، حجم پذیرش کالا و مشارکت کشاورزان و فعالان تجاری نیز متناسب با ظرفیت تولید و تجارت پسته کشور توسعه یابد.