نشست سطح بالای شورای همکاری خلیج فارس و چین از زمان جنگ ایران؛ چین بزرگترین بازنده بسته شدن تنگه هرمز

لازم به ذکر است انتشار مقالات خارجی به معنای تایید محتوای آن از سوی تابناک نیست.

چند روز پیش ریاض میزبان نشست سطح بالایی بین چین و شرکای شورای همکاری خلیج فارس بود. 

مقامات ارشد از پیشرفت قابل توجه حاصل شده از زمان ایجاد مشارکت استراتژیک شورای همکاری خلیج فارس و چین در دسامبر ۲۰۲۲ تمجید کردند و در مورد ابتکاراتی برای تقویت این همکاری بحث کردند.

این اولین نشست از زمان آغاز جنگ ایران در فوریه بود و درگیری، به ویژه بسته شدن تنگه هرمز، بخش عمده‌ای از بحث را به خود اختصاص داد. اقدام ایران، چین را پس از کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس، با عبور حدود ۴۲ درصد از واردات نفت خود از طریق این آبراه، به بزرگترین بازنده تبدیل کرد. 

پکن همچنین حملات ایران به کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس را محکوم کرده و در تمام سطوح از طرف ایرانی درخواست‌های قابل توجهی برای توقف حملات و بازگشایی تنگه داشته است -، اما فایده‌ای نداشته است.

با این حال، چین از حمایت کامل از تلاش‌های کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس در شورای امنیت سازمان ملل متحد خودداری کرده است. پکن در ماه مارس به قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت که حملات ایران را به عنوان «نقض قوانین بین‌المللی و تهدیدی جدی برای صلح و امنیت بین‌المللی» محکوم می‌کرد، رأی ممتنع داد، اما آن را وتو نکرد. 

این قطعنامه همچنین «بستن یا ایجاد مانع در ناوبری بین‌المللی از طریق تنگه هرمز» توسط ایران را محکوم کرد. اما هنگامی که شورای همکاری خلیج فارس بعداً پیش‌نویس قطعنامه دیگری را که به آزادی ناوبری اختصاص داشت، ارائه کرد، چین به روسیه در وتوی آن پیوست و بدین ترتیب ناخواسته در محدود کردن توانایی سازمان ملل برای کمک به بازگشایی این آبراه مشارکت کرد.

این بن‌بست دیپلماتیک موضوع مهمی در مذاکرات شورای همکاری خلیج فارس و چین بوده است. انتظار می‌رود که پکن باید نقش فعال‌تری در دیپلماسی دریایی ایفا کند، به ویژه از آنجایی که چین از یک سو رابطه نزدیکی با ایران دارد و به شدت به آزادی ناوبری در تنگه هرمز و باب المندب اعتقاد دارد.

در سایر مجامع، هماهنگی دیپلماتیک شورای همکاری خلیج فارس و چین منجر به موفقیت شده است. برای مثال، در ماه مه ۲۰۲۵، آنها با وجود احتمالات قابل توجه، برای تضمین موفقیت اولین اجلاس شورای همکاری خلیج فارس، چین و آسه‌آن در کوالالامپور با یکدیگر همکاری کردند.

روابط دیپلماتیک بین کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس و جمهوری خلق چین به دهه‌ها پیش برمی‌گردد. کویت اولین کشوری بود که در سال ۱۹۷۱ روابط خود را برقرار کرد؛ عربستان سعودی آخرین کشور در سال ۱۹۹۱ این کار را انجام داد و چهار کشور عضو باقی‌مانده در جایی بین این دو قرار گرفتند. اما تجارت تا سال‌ها بعد و سرمایه‌گذاری حتی دیرتر افزایش نیافت.

چین بیش از هر ابرقدرت دیگری، علاوه بر روابط قوی خود با هر یک از کشور‌های عضو، مشتاق ایجاد روابط خوب با شورای همکاری خلیج فارس به عنوان یک بلوک بوده است. هنگامی که رئیس جمهور جیانگ زمین در نوامبر ۱۹۹۹ از عربستان سعودی بازدید کرد، ملاقات با رهبری این سازمان را مورد توجه قرار داد. 

سایر رهبران چین، از جمله رئیس جمهور هو جین تائو در دو سفر خود به عربستان سعودی در سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۰۹ و رئیس جمهور شی جین پینگ در سال ۲۰۱۶، نیز همین کار را کرده‌اند.

این روابط رسمی در نهایت نتیجه داد. تجارت دوجانبه شورای همکاری خلیج فارس و چین در سال ۱۹۹۲ بسیار ناچیز و در حد ۲ میلیارد دلار بود، اما سال گذشته نزدیک به ۳۱۹ میلیارد دلار یا حدود ۱۹ درصد از کل تجارت خارجی شورای همکاری خلیج فارس بود - بیشتر از مجموع تجارت با اتحادیه اروپا و ایالات متحده. 

بیش از یک دهه است که چین شریک تجاری برتر شورای همکاری خلیج فارس بوده است و امروز تجارت آن با شورای همکاری خلیج فارس ۷۰ درصد از تجارت آن با منطقه عربی را تشکیل می‌دهد.

حتی با وجود این داستان موفقیت تجاری، این دو شریک در تلاش برای دستیابی به توافقات بیشتر هستند. توافق‌نامه تجارت آزادی که آنها در شرف نهایی کردن آن هستند، با هدف ادغام اقتصادهایشان است.

این توافق‌نامه تعرفه‌ها را برای اکثر کالا‌های تجاری کاهش می‌دهد یا آنها را به طور کلی حذف می‌کند. همچنین با اعطای امتیازات «رفتار ملی» به مشاغل هر طرف در بسیاری از بخش‌ها، دسترسی گسترده‌ای به بازار فراهم می‌کند.

تجارت به سرعت در حال رشد بوده است، اما سرمایه‌گذاری کمتر شده است و این یکی از موضوعاتی بود که در جلسه اخیر مورد بحث قرار گرفت. ارائه اعداد دقیق دشوار است، اما به نظر نمی‌رسد سرمایه‌گذاری چین در منطقه شورای همکاری خلیج فارس از ۶ درصد از کل سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در شش کشور فراتر رود. 

سرمایه‌گذاری‌های کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس در چین نیز به حدود ۴ درصد از کل سرمایه‌گذاری‌های خارجی کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس محدود می‌شود. توافق تجارت آزاد ممکن است این ارقام را از طریق دسترسی بهتر به بازار بهبود بخشد.

مشارکت استراتژیک شورای همکاری خلیج فارس و چین در سفر شی جین پینگ به عربستان سعودی در سال ۲۰۲۲ اعلام شد، زمانی که او با رهبران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس جلسه‌ای برگزار کرد و یک برنامه اقدام مشترک پنج ساله بلندپروازانه را تصویب کرد. 

از آن زمان، دو طرف دامنه گفت‌و‌گو‌های خود را فراتر از تجارت و سرمایه‌گذاری گسترش داده‌اند و شامل گفت‌و‌گو‌های سیاسی و استراتژیک، امنیت، دفاع، هواشناسی، واکنش اضطراری، اکتشافات فضایی و انرژی هسته‌ای شده‌اند.

در سال ۲۰۲۳، چین در یک توافق نادر بین عربستان سعودی و ایران برای احیای روابط دیپلماتیک، که از ژانویه ۲۰۱۶، زمانی که به سفارت عربستان سعودی در تهران حمله شد، به شدت تیره شده بود، به یک موفقیت تاریخی دست یافت.

در سال ۲۰۲۱، چین و ایران یک «توافقنامه جامع استراتژیک» ۲۵ ساله امضا کردند که گمان می‌رود شامل سرمایه‌گذاری‌های عظیم چین در ایران باشد.

با وجود این توافق، تجارت چین و ایران از ۴۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۱ به کمتر از ۱۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است که کمتر از ۵ درصد از تجارت چین با کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس است. 

امسال، به دلیل جنگ، تجارت چین و ایران بیشتر کاهش یافته است. از آنجا که مفاد این توافق‌نامه فاش نشده است، نگرانی‌هایی وجود داشته است که این توافق‌نامه ۲۵ ساله ممکن است شامل همکاری در فناوری و آموزش نظامی باشد. 

اگرچه گمان می‌رود فروش مستقیم تسلیحات چین به ایران کاهش یافته باشد، رسانه‌های غربی گزارش داده‌اند که مواد دو منظوره که ممکن است از برنامه‌های نظامی ایران پشتیبانی کنند، مانند پرکلرات سدیم، که طبق گزارش‌ها می‌تواند به عنوان سوخت موشک‌های بالستیک استفاده شود، ممکن است ادامه داشته باشد. 

آنها همچنین نشان می‌دهند که قطعات ساخت چین در پهپاد‌های ایرانی مورد استفاده در جنگ اوکراین یافت شده است، اگرچه این اقلام می‌توانستند خارج از کانال‌های رسمی خریداری شده باشند. 

از نظر تاریخی، چین شریک کلیدی در توسعه هسته‌ای ایران بوده است، اگرچه ماهیت این همکاری ممکن است از زمان امضای توافق هسته‌ای ایران تغییر کرده باشد.

جلسه اخیر بر توصیه‌های عملی برای پیشبرد مشارکت استراتژیک شورای همکاری خلیج فارس و چین در همه زمینه‌ها - سیاسی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی - متمرکز بود. 

طبق معمول، این پیشنهادها، پس از نهایی شدن، برای تأیید توسط وزرای هفت کشور در اواخر امسال، در انتظار دومین اجلاس سران چین و شورای همکاری خلیج فارس در آینده نزدیک، ارائه خواهند شد. مشورت‌ها بین مقامات ارشد ادامه خواهد یافت تا آنها برای این دو جلسه آینده آماده شوند.