جلال بی‌‌نقاب

مریم شهبازی، گروه کتاب : نویسنده و مترجمی که همواره در پی «آزادی» بود و هرگز به نور حباب‌های کم فروغ راضی نشد. در سالروز درگذشت این چهره اثرگذار، به سراغ غلامرضا امامی، نویسنده و مترجم ادبیات ایتالیایی رفتیم؛ چهره پیشکسوت حوزه کتاب که با جلال مراوده و دوستی‌ داشته است. امامی که این روزها ساکن رم است برای ما از جلال واقعی می‌گوید؛ از مردی که برخلاف تصویر خشک و عبوسی که برخی از او ارائه کرده‌اند، قلبی مهربان داشت و دغدغه همیشگی‌اش، غم مردم و در امان ماندن ایران از سلطه خارجی بود. امامی در هر مجالی که به دست آورد، برای زدودن تصاویر غرض‌ورزانه‌ای که از جلال و فعالیت‌های او ارائه کرده‌اند می‌کوشد؛ تلاشی برای بازخوانی جایگاه و شخصیت ادیب و روشنفکری که او را بعد از جمال‌زاده، مهم‌ترین سنت‌شکن نثرفارسی در حذف فاصله میان زبان شفاهی و مکتوب می‌داند.

 

 با آنکه ۵۷ سال از درگذشت جلال آل‌احمد می‌گذرد اما شخصیت و آثارش همچنان مورد توجه است؛ راز این ماندگاری را در چه می‌دانید؟

راز ماندگاری جلال آل احمد و آثارش را می‌توان در ویژگی‌های شخصیتی او یافت؛ خصوصیاتی که شاکله اصلی کتاب‌های او را نیز تشکیل می‌دهند. جلال در تمامی زندگی‌اش جوینده و کاوشگر بود و روحیه‌ای ستم‌ستیز داشت. به‌رغم آنچه درباره‌اش می‌گویند، بسیار مهربان بود و دغدغه درد مردم و چاره‌یابی برای آن را داشت. در اندیشه خویش، راه‌هایی برای رهایی می‌جست که اگر آن راه‌ها به سرانجام مطلوبی منتهی نمی‌شدند، در پی کشف راهکارهایی دیگر برمی‌آمد. جلال اگر در این مسیر پاسخ‌هایی درخور برای پرسش‌های خود پیدا نمی‌کرد، برخلاف اغلب روشنفکران از اینکه راه دیگری برگزیند و در مسیری متفاوت با گذشته‌اش قرار بگیرد هیچ ابایی نداشت. جلال با ورود به دنیای نویسندگی، با تغییراتی در برهه‌های مختلف زندگی‌اش روبه‌رو می‌شود که روند آن در آثاری که نوشته، مشهود است. بگذارید به نمونه‌ای اشاره کنم، «از رنجی که می‌بریم» دومین مجموعه داستانی جلال و از آثار ابتدایی‌اش است؛ کتابی بسیار شعارگونه. …