سلامت را نمی‌توان از سیاست جدا کرد!

وزیر بهداشت طی روزهای اخیر برای سخنانش در انجمن اسلامی جامعه پزشکی مورد نقد قرار گرفته که چرا به جای پرداختن به مشکلات دارو، کادر درمان، زیرمیزی و بیمارستان‌ها، درباره سیاست، تحولات پساجنگ و چهره‌های سیاسی سخن گفته است. البته فهرست کردن مشکلات نظام سلامت کار سختی نیست؛ قیمت دارو، پرداخت از جیب، مطالبات پرستاران، بیمه‌ها، بیمارستان‌ها و هزار درد مزمن دیگر همه سر جای خودشان هستند. اما گاهی لازم است ذره‌بین را کمی عقب‌تر ببریم تا ببینیم چه چیزی پشت این همه مسئله ایستاده است.

از زمانی که سیاست ما عین دیانت ما شد و دیانت ما عین سیاست ما؛ شاید هم خیلی پیش‌تر، سیاست در تاریک و روشن‌ترین جزئیات زندگی ایرانی‌ها نشسته است. ممکن است شدت و شکل این حضور در دوره‌های مختلف تغییر کرده باشد، اما واقعیت این است که سیاست از اقتصاد و آموزش و فرهنگ گرفته تا دانشگاه، شهر، رسانه و البته سلامت، سایه‌ای بلند داشته و دارد.

اینکه حالا از عضو ارشد انجمنی با سابقه سیاسی و دانشجویی بخواهیم وقتی در جمع همان جریان و همان فضا سخن می‌گوید، فقط درباره دارو و بیمارستان حرف بزند؟ این دیگر نقد عملکرد نیست؛ پاک کردن بخش مهمی از زمینه‌ای است که سخن در آن شکل گرفته است.

انجمن اسلامی جامعه پزشکی، انجمن صنفی تعمیر پمپ آب نیست که از سخنرانش فقط درباره پمپ آب سؤال کنیم! این تشکل از دل تاریخ سیاسی دانشگاه و جامعه پزشکی آمده و طبیعی است که درباره مسائل سیاسی و اجتماعی هم حرف بزند. اگر وزیر بهداشت در چنین جمعی از شرایط کشور، پساجنگ، تغییر مسیر و نقش چهره‌های سیاسی سخن می‌گوید، می‌توان با دیدگاهش موافق یا مخالف بود؛ می‌توان نقدش کرد؛ اما نمی‌توان اصل سخن گفتن درباره سیاست را برای او ممنوع کرد و بعد انتظار داشت همه مشکلات سلامت را مستقل از سیاست تحلیل کنیم.

اتفاقاً اگر قرار است نقدی کنیم کارساز، باید ذره‌بین را کمی عقب‌تر ببریم. بخش بزرگی از بحران‌های امروز نظام سلامت محصول امروز نیست؛ میراث سیاست‌گذاری‌هایی است که دولت به دولت تحویل داده شده و در بسیاری موارد، هر دولت بخشی به آن افزوده و مسئله را بزرگ‌تر کرده است. بحران دارو، اقتصاد بیمارستان، وضعیت بیمه‌ها، نیروی انسانی، تعرفه‌ها و پرداخت از جیب مردم را نمی‌شود از تصمیم‌های کلان اقتصادی و سیاسی جدا کرد و بعد از وزیر بهداشت خواست فقط درباره نسخه و بیمارستان حرف بزند.

اصلاً مگر شهردار پایتخت فقط موظف است آسفالت خیابان و جمع‌آوری زباله را مدیریت کند؟ چرا وقتی شهردار درباره آرایش شهر، مناسبات بین‌المللی، دیپلماسی شهری یا مسائل سیاسی موضع می‌گیرد، کمتر کسی می‌گوید «آقای شهردار! شهر را رها کرده‌ای و سیاست‌ورزی می‌کنی»؟ چون همه می‌دانیم اداره یک شهر بزرگ، جدا از سیاست نیست. همان‌طور که اداره نظام سلامت هم جدا از سیاست نیست.

مسئله این نیست که وزیر بهداشت سیاسی حرف نزند؛ مسئله این است که وقتی سیاسی حرف می‌زند، عملکردش در سلامت هم قابل نقد باشد. اگر دارو گران شده، بپرسیم چرا. اگر بیمارستان مشکل دارد، بپرسیم چرا. اگر پرستار ناراضی است، بپرسیم چرا. اما اگر وزیر درباره سیاست هم حرف زد، نگوییم شأن او فقط این است که درباره دارو و بیمارستان سخن بگوید.

بیمار با سیاست درمان نمی‌شود؛ درست. اما بیمار، پزشک، پرستار و بیمارستان هم در خلأ سیاسی زندگی نمی‌کنند. گاهی برای فهمیدن درد بیمار، باید نسخه را کنار گذاشت و نسخه سیاست‌گذاری را خواند.