در شهر فرودگاهی امام خمینی (ره) علاوه بر خدمات حمل و نقل هوایی امکان استفاده از مزایای ۱۵۰۰ هکتار از اراضی شهر فرودگاهی به عنوان منطقه آزاد تجاری و ۲۵۰۰ هکتار از اراضی به عنوان منطقه ویژه اقتصادی ایجاد شده است.
این فرودگاه بینالمللی که به عنوان بزرگترین فرودگاه کشور تلقی می شود همواره با انتقادهایی در خصوص چهره و کیفیت فضا، دسترسی به آن و کمبود خدمات حملونقلی همراه است و آن طور که برخی کارشناسان میگویند فرودگاهی که قرار است ویترین ایران برای مسافران خارجی باشد از منظر طراحی داخلی و زیباییشناسی تصویری از یک فرودگاه مهم بینالمللی را نمیدهد. از طرفی قرار گرفتن آن در خارج از محدوده شهری و کمبود وسایل حملونقل عمومی با هزینه مناسب نیز یکی از دغدغههای مهم مسافران شده است.
در این راستا و در خصوص اینکه چرا فرودگاه بینالمللی امام خمینی(ره) هم تراز با فرودگاههای بینالمللی دیگر در سطوح مختلف نیست با مدیرعامل شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) به گفتوگو پرداختیم.
رامین کاشفآذر ضمن بازدید از خبرگزاری ایسنا، در این باره توضیحاتی ارائه کرد که در ادامه بخشی از گفتوگو آمده است:
- چرا فرودگاه امام(ره) از منظر معماری، طراحی داخلی و همچنین حملونقل در شأن مردم نیست و بهعنوان بزرگترین فرودگاه بینالمللی کشور آنطور که باید به آن بها داده نشده است؟ چرا یک کشور پهناور مثل ایران با ۸۸ میلیون جمعیت، باید چنین فرودگاهی داشته باشد؛ در حالی که کشورهای کوچکتر، با منابع کمتر و جمعیت کمتر، فرودگاههای بسیار لوکس، تمیز و در دسترستری دارند. آیا تفکر ساخت فرودگاه لوکس وجود ندارد؟ آیا در دانش مهندسی مشکل داریم یا بودجهای برای این موضوع نداریم؟
صادقانه باید عرض کنم که بیشتر صحبتهای شما را تأیید میکنم. بالاخره کشوری با این عظمت، مردمی به این بزرگی، با این جمعیت، با این پراکندگی و گستردگی جغرافیایی، فرودگاه پایتختشان برای پروازهای بینالمللی قطعاً باید خیلی متفاوتتر از آنچه باشد که اکنون هست. اما عمده نگاه مسافران به فرودگاه به زیرساختهای ترمینالی برمیگردد؛ یعنی ابعاد ترمینال و مواردی از این دست.
ما دانش مهندسی آن را داریم. چون کمتر از ۱۰ سال پیش یک ترمینال زیبا و لوکستر و در شأن ملت ایران، با ابعاد کوچکتر، به نام ترمینال سلام ساخته شد. این ترمینال از نظر بصری، زیبایی ورودی و در مقایسه با ترمینالهایی در این سایز، مطلوب، معقول و متعارف است. پس ما دانش فنی آن را داریم.
در رابطه با دانش فنی ترمینال بزرگتر هم خاص و غریب و عجیبی نیست. ما فقط به تنها نقطهای که میرسیم، یک غفلت در کشور است؛ یک غفلت در حوزه صنعت حملونقل هوایی. آثار این غفلت را در زیرساختهای دیگر میتوانید ببینید و بسیار مشهود است.
سالی که فرودگاه حضرت امام(ره) ساخته شد و ترمینال یک آن به بهرهبرداری رسید، این ترمینال در مقایسه با ترمینالهای منطقه در آن سالها، نمیگوییم برتر بوده، متعالیتر بوده، اما خیلی هم پایینتر نبود و متعارف بود. اما در ۲۰ سال گذشته دنیا با شتاب حرکت کرده و زیرساختهای ترمینالی فرودگاههای مشابه در کشورهای منطقه و کشورهای جهان شاهد یک دگردیسی هستند.
همزمان با این دگردیسی، صنعت حملونقل هوایی ما خیلی رشد چندانی نداشته است. نه اینکه رشد نداشته، اما شتابش چشمگیر نبوده است. عدم شتاب چشمگیر در صنعت حملونقل هوایی، در زیرساختهای آن هم نمود پیدا کرده است. یعنی شما نگاه میکنید و میبینید که ناوگان ما تعدادش خیلی زیاد نشده است؛ مثلاً در دو دهه گذشته نه اینکه زیاد نشده، خیلی زیاد نشده است و با توجه به خیلی مسائل، یک مقدار فرسودهتر هم شده است. اما دنیا را نگاه میکنید، میبینید نوسازی ناوگان داشتهاند، نوسازی صنعت داشتهاند.
عواملی که میتواند روی رشد صنعت حملونقل هوایی تأثیر بگذارد، رشد استفاده از این صنعت، افزایش GDP، افزایش گردشگری، سرانه تولید ناخالص داخلی و مسائلی از این دست است که میتوانسته روی تقاضا و تحریک تقاضا در صنعت حملونقل هوایی تأثیر بگذارد. به نظر من، این موضوع از این منظر قابل بحث است.
اما در مورد ترمینال یک فرودگاه میگویم ۲۰ سال پیش یک ترمینال متعارفی بوده، ما ۲۰ سال هم از این ترمینال خوب بهرهبرداری نکردهایم. یعنی دو عامل؛ یکی اینکه کشورهای منطقه و کشورهای جهان با سرعت صنعت حملونقل هواییشان دارد رشد میکند. یکی از المانهای رشد این صنعت حملونقل هوایی را توسعه زیرساختهای ترمینالی بزرگ و شیکی میبینید که دارند. همزمان این اتفاق برای ما رخ نداده است. همزمان آن سازهای را که ۲۰ سال پیش یک سازه متعارف بود، هم نتوانستیم خوب نگه داریم. این دو مورد با همدیگر یک مسئله را ایجاد کردهاند.
ترمینال یک فرودگاه امام(ره) خیلی از شاخصها را تأمین نمیکند و مردم در مواجهه با این ترمینال، وقتی از فرودگاههای دیگر میآیند، یک احساس ناخوشایندی دارند. در فاز اول، اگر بخواهیم این موضوع را اصلاح کنیم، چارهای نداریم و باید سراغ طرح فاز دوم ترمینال فرودگاه امام برویم و ترمینال شماره دو که حدود ۴۱۰ هزار مترمربع است و با المانها و استانداردهای روز دنیا مطابقت دارد.
چارهای نداریم، باید آنجا را بسازیم. باید حتماً حملونقل هواییمان، بخش شرکتهای هواپیماییمان، به صورت اساسی دگردیسی و تجربه کند. باید ناوگان قوی و بزرگ داشته باشیم که بتواند این نقطه از دنیا را به اقصی نقاط دنیا به صورت مستقیم وصل کند، چون وقتی آن اتفاق بیفتد و شرکتهای هواپیمایی داشته باشیم که بتوانند تعداد مقصدهای پروازی زیادی داشته باشند و تعداد فرکانس پروازشان بالا باشد، میتوانیم بگوییم آن سازه، سازه سودده خواهد بود و قابلیت ساخت دارد.
برای رسیدن به آن موضوع، ما دو کار داریم؛ یکی اینکه واقعاً با سرعت و شتاب، هم دولت کمک کند و هم از ظرفیتهای بخش خصوصی استفاده شود و آن سازه به عنوان ترمینال دو ساخته شود. دومین مسئله این است که در شرایط فعلی، در این ترمینال یک، شرایطی ایجاد کنیم که خودش از منظر طراحی داخلی و المانهای بصری یک دگردیسی و تجربه کند که مسافران وقتی میآیند، بگویند خب حالا این ترمینال خیلی شرایطش خوب نبود، ولی خیلی شرایطش خوب شده است. خیلی شاید بزرگ نباشد، اما در آن راحتیم. شاید مثلاً اقلیم خشکمان ما را بیرون آزار بدهد، اما داخل ترمینال شرایط مطلوبی برای مسافر باشد که حالا در دستور کار است.
- برخی کشورها که شاید نصف وسعت ایران را ندارند و منابعشان هم کمتر است، دسترسی فرودگاههایشان، امکانات، خدماتش و معماری بسیار بالاتری دارند. اینکه توسعه فاز دو ترمینال فرودگاه پروسه زمانبری خواهد بود. باتوجه به اینکه فرودگاه نماد و چهره اولیه یک کشور آیا نباید اقدامات مورد نظر تسریع شود؟ قبلاً هم طرحی برای بازطراحی ترمینال یک داشتید، به کجا رسید و چه زمانی قرار است به پایان برسد؟
این حرف شما کاملاً درست است. فرودگاه پیشانی نظام است و خیلیها اولین تصویری که از یک کشور میگیرند و قضاوت اولیهای که در رابطه با کلیت یک حاکمیت میکنند، در فرودگاه شکل میگیرد؛ از این منظر خیلی مهم است. از این منظر آن قدر مهم است که خیلی از حاکمیتها اهتمام میورزند به اینکه آن تصویر ابتدایی را درست کنند یا آن تصویر انتهایی را درست کنند، چون خیلی تأثیرگذار است و تأثیرات القایی بیشتری هم ایجاد میکند.
ما از این موضوع یک غفلت تاریخی داشتیم. ببینید، ما در بدو ورودمان به مجموعه فرودگاه امام(ره)، اتفاقاً همین نقطه را هدفگذاری کردیم و گفتیم که اینجا جایی است که اگر ما، حاکمیت و دولت بتواند خدمات مطلوبتری ارائه دهد و آن فردی که تشریف میآورد اینجا احساس کند که اینجا دیگر آن فرودگاه قدیم نیست، دیگر آن ترمینال قدیم نیست.
یعنی اگر ترمینال شماره یک را کاری کنیم کسی که تشریف میآورد به این فرودگاه بگوید این فرودگاه این ترمینال، ترمینال گذشته نیست، قضاوت میکند که نوع مدیریت در کل این کشور عوض شده است. همان کاری که میبینید استانبول با فرودگاه جدیدش کرده است.
باید بپذیریم که این ترمینال و سازه در اثرگذاری و تصویرسازی از یک کشور تأثیر دارد. برای همین باید همت زیادی داشته باشیم. از روز اول که آمده بودیم مسابقه معماری گذاشتیم برای بازطراحیها و ببینیم چه کار میتوانیم بکنیم با همین سازهای که فعلاً داریم. آیا میتوانیم در تصویرسازی ملی کمک کنیم یا نه؟ قطعاً باید این کار را انجام دهیم و یک کار اجتنابناپذیر است.
با سازه فعلی تأثیری داریم در تصویرسازی ملی که مطلوب نیست و باید تصویرسازی ملیمان را دوباره بازطراحی کنیم. یکی از جاهایی که در تصویرسازی ملی تأثیر دارد، همین سازه و ترمینال است.
عملاً برنامه ما این بود که شب عید مناقصهمان برگزار شود؛ یعنی باید این موضوع مطالعه و طراحی میشد. اسناد مناقصه درمیآمد و تأمین مالی انجام میشد. دقیقاً در شرایطی که فکر میکردیم بعد از تعطیلات نوروز میتوانیم به مناقصه برویم، مصادف شد با جنگ و عملیات ما بهطور کامل متوقف شد و بخش زیادی از درآمدهای فرودگاهی محقق نشد.
ما یک شرکت درآمد - هزینهای هستیم و باید با درآمدهای خودمان کارها را انجام دهیم. دولت هم در این رابطه محدودیتهای خاص خودش را داشته است. شاید یکی از ایراداتی که به این شهر فرودگاهی است، همین هزینه - درآمد بودن این شهر است.
البته ما مصارف مهمتری داشتیم؛ اینکه کارمندان ما اخراج نشوند و حقوق بگیرند در شرایطی که کار نمیکنیم؛ مثلاً حملونقل ریلی، جادهای و دریایی در زمان جنگ کار میکردند و خیلی از اصناف هم کار میکردند، اما صنعت حملونقل هوایی به صورت کامل زمینگیر شد. کسانی که میتوانیم از آنها پول دربیاوریم یعنی ایرلاینها، وضعشان از ما بدتر شد و این درهمتنیدگی تا به امروز هم ادامه دارد. ما هنوز هم مشکلات ناشی از جنگ را داریم.
آن تصویر و تغییری که در ترمینال یک باید صورت بگیرد، حدود پنج همت هزینه دارد و امروز فرودگاه امام(ره) این افتخار را دارد که در ذیل جنگ کار میکند و در ذیل جنگ به دولت باری اضافه نکردهایم و یک نفر هم تعدیل نکردهایم. اما در شرایط فعلی که پروازهای خارجی در فرودگاه به عنوان منابع اصلی درآمدی ما هستند و میتوانند زودتر درآمدهایشان را به پول تبدیل کنند، نسبت به شرکتهای هواپیمایی داخلی که میدانیم خیلی مشکل دارند و نمیتوانیم فشار فزایندهای به آنها وارد کنیم که درآمد ایجاد کنند، قطعاً با منابع دیگر نمیتوانیم آن طرح را اجرا کنیم.
اما آیا باید بنشینیم و بگوییم چون نمیتوانیم درآمد ایجاد کنیم، از این تصویرسازی ملی دست بکشیم؟ از این رؤیایمان دست بکشیم؟ از این افتخار ملی که میتوانیم ایجاد کنیم، از این حس خوبی که میتوانیم به مسافر بدهیم و از اینکه به نفوس ایرانی بگوییم بعد از جنگ این ترمینال اصلاح شد و این ترمینال درست شد، حتی با شرایط جنگی هم این کار را کردیم، دست بکشیم؟ خیر. امروز که با شما صحبت میکنم، در آستانه امضای تفاهمنامه با بخش خصوصی در یک قالب سرمایهگذاری هستیم. تمام افتخارمان هم این است که این کار را در ذیل جنگ انجام دادیم؛ یعنی ذیل جنگ از این رؤیایمان دست نکشیدیم.
یکی از کارهای مهمی که در حوزه صنعت حملونقل هوایی میتواند تأثیرات فزاینده و القایی داشته باشد، درست کردن و بازطراحی سازه ترمینال یک است. اما باید بپذیریم که با منابع درآمدی فعلیمان دیگر نمیتوانیم این کار را انجام دهیم، اما ناامید نشدیم و بهزودی تفاهمنامه آن را امضا میکنیم. قرار است منابع مالی از بخش خصوصی در قالب سرمایهگذاری وارد شود. قبلاً میخواستیم فقط بازطراحی داخل را انجام دهیم، اما اکنون مشاور کار میکند تا اسناد فنی و طراحی با جزئیات بیشتر را آماده کند که دقیقاً بدانیم چقدر نیاز داریم و چه منابعی داریم. همچنین بخشهای دیگری به ترمینال اضافه خواهد شد.
از مزایای این طرح این است که فضای بردینگ ما و فضای بعد از گذرنامه و بعد از سپاه یکتکه میشود، فضاهای تجاری بیشتر میشود و بحثهای ورودی و خروجی مسافران خیلی بهبود پیدا میکند. این طرح از نظر ظاهری هم بهطور کامل تغییر پیدا میکند. یعنی با فضایی مواجه میشوید که این فضا متفاوت است. مطالعاتش در حال اتمام است، چون تغییراتی داشتیم؛ یعنی تا شب عید به یک اسناد مناقصه رسیده بودیم و مطالعات جزئیتر شده بود، اما اکنون چون بخش خصوصی وارد شده و منابع مالی ایجاد شده میخواهیم آن را توسعه دهیم.
اگر این اتفاق بیفتد، خیلی زود میتوانیم شروع کنیم و مردم میتوانند این را ببینند، ولی اگر جنگ اتفاق نمیافتاد و ما این مسائل را پیش رو نداشتیم، قطعاً اکنون شروع شده بود.
- ورود بخش خصوصی به این پروژه به چه صورت خواهد بود؟
بخش خصوصی که این پروژه را ایجاد میکند، در دو قالب میتواند با ما وارد همکاری شود؛ یا به صورت BLT باشد یا BOT. اگر BOT باشد، بخش خصوصی میتواند از اماکن تجاری آنجا استفاده و بهرهبرداری کند. عملاً میتواند یک جای شیک ایجاد کند که قیمت آنجا بیشتر میشود و فضای تجاری هم بیشتر میشود. یک بخش هم BLT است. ما بابت آورده بخش خصوصی و اینکه این اصلاحات انجام میشود، یک منابع سودی در نظر میگیریم و در چندین سال این را بازپرداخت میکنیم.
امیدمان این است که در هفته دولت امضا شود و خبر آن را اعلام کنیم که قرار است یک تفاهمنامه برای بازطراحی امضا شود. این شرکت نزدیک پنج همت بودجه اختصاص داده و کارهایش دارد انجام میشود. مذاکراتش انجام شده و تفاهمنامهاش در آستانه امضا است. اگر هفته دولت آن را امضا کردیم، عملیات خیلی زود شروع میشود و فکر میکنیم مثلاً زیر یک سال از لحظهای که شروع شود، ترمینال دیگر کامل کارش تمام شده باشد.
- یعنی شهریور ۱۴۰۶ بازطراحی ترمینال یک فرودگاه امام(ره) به پایان میرسد؟
اگر تفاهم نامه اوایل شهریور امضا شود، مدتی طول میکشد تا در قالب قانون، احداث این قرارداد شکل گیرد و سال آینده قبل از نوروز میتوانیم آمادگی داشته باشیم این را ببینیم. اگر منابع مالی باشد، کار ترمینال زیر یک سال تمام میشود؛ یک سال نهایت. چون بالاخره سختیهایی دارد و ترمینال خالی نیست بلکه ترمینال زیر بار عملیات بازسازی میشود؛ لذا سرعت کار تحت تاثیر قرار میگیرد. انتهای پیام
![[رامتین مرتضوی] نیمه گمشده اما مجازی!](/news/u/2026-08-18/ettelaat-rq5hs.jpg)
