اصغر فرهادی در گفتگو با هالیوود ریپورتر: عشق به فرهنگ ایران مرا به خانه باز می‌گرداند

فرهادی، کارگردان آثار برجسته‌ای چون «جدایی» (۲۰۱۱)، «فروشنده» (۲۰۱۶) و اثر تازه‌ترش یعنی «قصه‌های موازی» (۲۰۲۶) که نخستین نمایش آن در جشنواره‌ی کن انجام شد، در گفتگو با هالیوود ریپورتر گفت: «من خاطره‌ بسیار خوبی از دوران ریاست‌ام بر هیات داوران در اینجا دارم. به تماشای فیلم‌ها رفتم و مخاطبانمان – که بیشترشان مردم عادی و افراد حاضر در خیابان بودند – بازخوردهایی به من دادند که کمی با سایر جشنواره‌ها فرق داشت. برای من بسیار جذاب بود. وقتی به من گفتند که "دوست داریم دوباره از شما دعوت کنیم"، پاسخ دادم: "حتماً"، زیرا مخاطبان این جشنواره بسیار خاص هستند. از این رو، زمانی که تصمیم می‌گیرند این جایزه را به من اهدا کنند، عمیقاً قدردان آن هستم.»

بدیهی است که اصغر فرهادی  با قدرت و ظرفیت سینما در گرد هم آوردن جوامع مختلف بیگانه نیست. در شرایطی که زادگاهش ایران در حال حاضر درگیر جنگ با ایالات متحده و اسرائیل است.  فرهادی بیش از هر زمان دیگری بر این باور است که مردم ایران سزاوار چیزی بسیار فراتر از این شرایط هستند. او درباره‌ بازگشت خود به کشور می‌گوید: «زمانی که [فیلمبرداری فیلم «قصه‌های موازی» را] در فرانسه به پایان رسردم، از راه زمینی بازگشتم؛ [با ماشین] از مرز ایران گذشتم تا در آنجا حضور داشته باشم؛ چرا که من مردم و فرهنگ آن سرزمین را عاشقانه دوست دارم. من در آنجا بزرگ شده‌ام و عشق عمیقی به آن‌ها دارم.»

فرهادی در ادامه می‌افزاید: «من با هرگونه جنگی مخالفم؛ نه فقط در اروپا [و خاورمیانه]، بلکه در تمام نقاط جهان.» او در پاسخ به این پرسش که آیا امروز بیش از هر زمان دیگری برای صنعت سینما ضرورت دارد که تلفیق فیلم و سیاست را پذیرا باشد، بی‌درنگ پاسخ می‌دهد: «هر رویدادی که در بطن جامعه رخ می‌دهد، بر سینما تأثیر می‌گذارد. با این حال، نمایان شدن نتیجه‌ی این پیوند میان سینما و سیاست مستلزم زمان است. این فرآیندی نیست که امروز اتفاق بیفتد و فردا بتوانید پیامدهای آن را مشاهده کنید. در دنیای سینما، همه‌چیز نیازمند گذر زمان است.»

با این وجود، او احساس می‌کند که از سوی همکارانش در هالیوود و سراسر صنعت بین‌المللی فیلم به گرمی حمایت می‌شود. فرهادی در تئاتر ملی باشکوه سارایوو یادآور می‌شود: «این همبستگی، در واقع همبستگی پیرامون همه‌چیز و به طور کلی است، زیرا ما همگی انسان هستیم. هنگامی که در نقطه‌ای از جهان دردی را حس می‌کنید و واکنشی به آن نشان می‌دهید، این امر پیوند و همبستگی ارزشمندی را ایجاد می‌کند.»

فرهادی پیش‌تر نیز صراحتاً علیه تحولات تلخ ایران موضع‌گیری کرده بود؛ از جمله در ماه آوریل گذشته، زمانی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، تهدید به نابودی «یک تمدن کامل» در این منطقه کرد، او با صدایی رسا فریاد اعتراض سر داد. او در آن مقطع گفته بود: «من از تمامی هنرمندان و فیلمسازان سراسر جهان دعوت می‌کنم تا در این روزها و ساعات سرنوشت‌ساز، به هر شکل ممکن صدای اعتراض خود را بلند کنند تا جلوی این تجاوز ویرانگر که روزبه‌روز زیرساخت‌های غیرنظامی را بیشتر نابود می‌کند، گرفته شود.» او اکنون نیز در گفتگو با هالیوود ریپورتر، هم آن بیانیه و هم مواضع خود در جشنواره‌ی کن پیرامون این موضوع را یادآوری می‌کند.

فیلم فرانسوی‌زبان «قصه‌های موازی» به کارگردانی اصغر فرهادی و با نقش‌آفرینی ایزابل هوپر و ویرژینیا افیرا، داستان سیلویا (با بازی هوپر) را روایت می‌کند؛ رمانی‌نویس در حال افول که به دنبال یافتن الهام برای نگارش کتاب جدیدش، به جاسوسی از همسایگان خود در آن سوی خیابان روی می‌آورد. او جوانی به نام ادم (با بازی آدم بسّا) را استخدام می‌کند تا در کارهای روزمره یاری‌اش کند، غافل از آنکه این تصمیم، زندگی و کار او را زیر و رو خواهد کرد.

این فیلم در جشنواره‌ امسال کن با تشویق مؤدبانه‌ حاضران مواجه شد و بلافاصله پس از اکران نخستین، حقوق پخش جهانی آن به راحتی به کشورهای مختلفی از جمله کانادا (Mongrel Media)، آمریکای لاتین (Imovision)، آلمان و اتریش (Studiocanal)، اسپانیا (Avalon)، و بلغارستان و حوزه‌ی آدریاتیک (MCF) واگذار شد.

با این حال، کارگردان اثر بی‌درنگ به سراغ فعالیت‌های حرفه‌ای خود بازگشته و تمایلی ندارد جزئیات زیادی از فیلم بلند بعدی‌اش را فاش کند. او با خنده می‌گوید: «در حال تفکر و نگارش هستم، اما این مسیر زمان می‌برد و هنوز خیلی زود است که بخواهم جزئیاتی را رسانه‌ای کنم. با این حال، سخت مشغول کار روی آن هستم.»

در حال حاضر، فرهادی از لحظه‌لحظه‌ حضور خود در بوسنی و هرزگوین لذت می‌برد و خود را برای دریافت جایزه‌ای دیگر آماده می‌کند. یووان ماریانوویچ، مدیر جشنواره‌ی فیلم سارایوو، در توصیف او گفت: «اهمیت و جایگاه اصغر فرهادی در سینمای جهان را نمی‌توان به اندازه کافی توصیف کرد. مجموعه‌آثار خیره‌کننده‌ی او به ما یادآوری می‌کنند که عمیق‌ترین درام‌ها اغلب در دل ساده‌ترین روزمرگی‌ها پنهان شده‌اند. فیلم‌های او پاسخ‌های آماده و ساده‌ای به مخاطب نمی‌دهند؛ بلکه ما را دعوت می‌کنند تا با دقتی بیشتر بنگریم، با گوش‌هایی هوشیارتر بشنویم و عمیقاً با پیچیدگی‌های زندگی درگیر شویم.»

این فیلمساز برجسته در ادامه تأکید می‌کند که در صنعتی که با سرعتی سرسام‌آور در حال دگرگونی است – به‌ویژه با رقابت فزاینده‌ سرویس‌های استریم برای ربودن گوی سبقت – برگزاری جشنواره‌های میان‌رده‌ای چون سارایوو، لوکارنو، کارلووی واری و سن سباستین از اهمیتی حیاتی برخوردار است. فرهادی می‌گوید: «امروزه، در سایه‌ی رقابت میان سینما و پلتفرم‌های دیجیتال، برگزاری چنین جشنواره‌هایی می‌تواند پشتیبان سینما باشد. درست است که مردم فیلم تماشا می‌کنند، اما این کار را روی تلفن‌های همراهشان انجام می‌دهند؛ در حالی که این دست از جشنواره‌ها این آیین باشکوه را زنده نگه می‌دارند – منظورم زمانی است که خانواده‌ای راهی سالن سینما می‌شوند، در کنار یکدیگر می‌نشینند، به تماشای دسته‌جمعی فیلم می‌نشینند و درباره‌ی آن گفتگو می‌کنند. از نظر من، این یک آیین مقدس است و جشنواره‌ها می‌توانند مردم را به انجام این کار تشویق کنند.»

او به‌طور ویژه یادآور می‌شود که همواره علاقه‌مند است در مصاحبه‌های خود به معرفی آثار فیلمسازان نوظهور بپردازد. فرهادی می‌گوید: «جشنواره‌ها تلاش می‌کنند تا به این نسل جدید از فیلمسازان فرصت عرضه‌ اندیشه بدهند. آن‌ها فیلم‌هایشان را بر مبنای هنر و اصالت شخصیتی خود می‌سازند. سرچشمه‌ی الهام آن‌ها باید از درون بجوشد، نه از عوامل بیرونی.»

آیا کارگردان جوان و آینده‌دار خاصی توانسته است توجه اصغر فرهادی را به خود جلب کند؟ او پاسخ می‌دهد: «در همه‌ نقاط جهان نمونه‌های فراوانی به چشم می‌خورند. من با حضور در جشنواره‌های مختلف و تماشای آثار نسل جدید فیلمسازان، به زبان سینمایی و هنری آن‌ها بسیار امیدوار می‌شوم.»

وی در پایان می‌افزاید: «فضای کار آن‌ها تفاوت‌های کوچکی با گذشته دارد؛ ریتم آثارشان متفاوت است، سبکشان رنگ و بوی دیگری دارد و زاویه‌ نگاهشان به واقعیت زندگی با نسل‌های قبل فرق می‌کند. با این حال، وقتی آثار فیلمسازانی از آمریکای جنوبی، ایران و کشورهایی از این دست را می‌بینم، سرشار از امید می‌شوم. من به آینده‌ سینما بسیار امیدوارم و باور ندارم که سینما در حال مرگ است. برخی افراد ادعا می‌کنند که سینما رو به افول و مرگ است، اما چنین نیست. به عقیده‌ی من، سینما همچنان به مسیر خود ادامه می‌دهد و زنده است، اما به تدریج در حال تغییر چهره و دستیابی به زبانی نوین است.»

سی و دومین جشنواره‌ی فیلم سارایوو از ۱۴ تا ۲۱ اوت (23 تا 30 مرداد) در حال برگزاری است.