محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در این همایش با اشاره به تسلط فناوری غرب در دو قرن گذشته گفت: «کشورهای شمالی و توسعهیافته همیشه با چماق با اقتصادهای نوظهور برخورد کردهاند. مثلاً یکی از این بحثها موضوع گازهای گلخانهای است. تا زمانی که تمدن غرب یا کشورهای پیشرفته، توسعه خود را در این مسیر دنبال میکردند، خبری از گازهای گلخانهای نبود. اما حالا آنها مرتب از آبشدن یخچالها حرف میزنند، اما از تشکیل یخچالهای جدید اسمی برده نمیشود. همچنین امروزه مدام درباره توسعه بدون کربن بحث میشود. با این روند ممکن است تا ۱۰ الی ۱۵ سال دیگر استفاده از سوختهای کربنی ممنوع شود.»
به گفته او، کشورهای درحالتوسعه و کشورهای دارای منابع نفت و گاز، بیشترین زیان را از چنین تصمیمهایی میبینند: «ما شاهد یک نگاه سیاسی و انحصارطلبانه با چماق محیطزیست هستیم. درواقع از محیطزیست برای اهداف انحصارطلبانه کشورهای پیشرفته استفاده میشود.» محیطزیست؛ چماق یا ضرورت؟
عارف درعینحال تأکید کرد که به توسعه سبز باور دارد و مسائل محیطزیستی باید بخشی از برنامههای توسعه باشند: «در هر برنامه توسعه باید مسائل محیطزیستی دیده شود، نه اینکه محیطزیست صرفاً یک پیوست باشد و اجرای آن اختیاری تلقی شود. ما به برنامه توسعهای پاسخگو به نیازهای انسانی و مسئولیتپذیر نیاز داریم، نه برنامهای که یک مشکل را حل کند اما چهار مشکل ماندگار دیگر به وجود آورد.» او در ادامه گفت: «نباید چماق محیطزیست را بالای سر هر برنامه قرار دهیم. هنر ما حل مسئله است، نه پاککردن صورتمسئله. صنایع میتوانند با رعایت معیارهای محیطزیستی در استانها فعال شوند، اما هر صنعت باید پاسخگوی الزامات حفاظت از محیطزیست باشد. البته روشن است که هر صنعتی نیز نباید در هر منطقهای فعالیت کند و شرایط منطقه و صنعت باید مورد توجه قرار گیرد.» معاون اول رئیسجمهور همچنین از تصمیمگیریهای کوتاهمدت و مقطعی در مسیر توسعه کشور انتقاد کرد: «امر توسعه نباید براساس تصمیمات لحظهای و موقت باشد، تصمیماتی که در کشور ما بهوفور دیده میشود. قوانین برنامه یا تصمیماتی که مراجع قانونی میگیرند، صرفاً تصمیمگیری برای مسائل کوتاهمدت است. ما نباید در دهه ششم انقلاب، تصمیمگیریهای مقطعی و موردی داشته باشیم؛ تصمیماتی که در برخی از آنها، اسم اشخاص وجود دارد که این تصمیم برای آنها گرفته شده.» ضرورت اصلاح الگوی مصرف انرژی
بخش دیگری از سخنان عارف به مصرف بالای انرژی و ضرورت حفاظت از منابع کشور اختصاص داشت. او گفت: «میزان مصرف انرژی در ایران حداقل دو تا دوونیم برابر برخی کشورهای همسایه یا متوسط جهانی است. همچنین منابعی که صرف تأمین بنزین میشود، درآمد دولت نیست، بلکه ثروت ملی و متعلق به نسلهای آینده است.»
او با اشاره به نابرابری مصرف بنزین میان گروههای درآمدی افزود: «سهم مصرف بنزین دهک دهم، ثروتمندترین دهک، حدود ۲۳ تا ۲۴ برابر دهک اول است. بااینحال، زمانی که بحث اصلاح این روند مطرح میشود، برخی اقشار آسیبپذیر و افرادی که با مشکلات معیشتی مواجه هستند، تحتتأثیر قرار میگیرند و با افزایش قیمت بنزین مخالفت میکنند.» پایان توسعه صنعتی به هر قیمت
شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، نیز در این همایش از تغییر اقلیم، گرمایش زمین، محدودیت منابع آب شیرین، تخریب جنگلها و زیستبومها و انباشت پسماندهای صنعتی و پلاستیکی بهعنوان مهمترین چالشهای محیطزیستی جهان نام برد؛ چالشهایی که به گفته او، ادامه زندگی انسان روی زمین را تهدید میکنند.
او گفت: «در واقع توسعه صنعتی در یک قرن گذشته موتور محرکه رشد اقتصادی در جهان بوده است، اما بهرهبرداری بیرویه از منابع محیطزیست به تولید انبوه پسماند، تخریب زیستگاهها، کاهش تنوع زیستی و برهمخوردن تعادل اکولوژیکی منجر شده و نشان میدهد دوران رشد و توسعه صنعتی به هر قیمت به پایان رسیده است.» به گفته انصاری، آثار بحرانهای محیطزیستی فقط به حوزه محیطزیست محدود نمیشود. تغییر اقلیم، کاهش تنوع زیستی، آلودگی و تخریب سرزمین میتوانند بر اقتصاد، سرمایهگذاری، حکمرانی، زیرساختها و نوآوری نیز تأثیر بگذارند. موانع توسعه رویکرد سبز
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به حرکت جهان بهسمت اقتصاد چرخشی گفت: «طراحی برای دوام، استفاده مجدد، بازیافت، فناوریهای دیجیتال و شفافیت زنجیره ارزش از مؤلفههای مهم این مسیر هستند و شرکتها و صنایعی که بتوانند این تغییر را در راهبردهای سرمایهگذاری، فرایند تولید و ارائه خدمات خود ایجاد کنند، از جایگاه متفاوتی در بازار و اقتصاد آینده برخوردار خواهند شد.»
او تأکید کرد رویکرد سبز باید تمام چرخه تولید، از طراحی تا تولید و ارائه محصول و خدمات را دربرگیرد و فقط به کنترل آلودگی در پایان خط تولید محدود نشود.
انصاری، موانع ساختاری و فرهنگی، پایینبودن قیمت انرژی و آب و کاهش انگیزه صنایع برای سرمایهگذاری در بهرهوری سبز و فناوریهای نوین را از موانع توسعه رویکرد سبز در ایران دانست: «همچنین در کنار ابزارهای بازدارندهای مانند عوارض آلایندگی، به مشوقها و ابزارهای ترغیبکننده برای صنایع و واحدهای خدماتی نیز نیاز داریم.»
به گفته او، برخی مدیران صنعتی همچنان اقدامات محیطزیستی را هزینه میدانند، نه سرمایهگذاری راهبردی. بااینحال، شماری از واحدهای صنعتی و بنگاههای اقتصادی بهسمت مسئولیتپذیری اجتماعی و محیطزیستی حرکت کردهاند و نظام مدیریت سبز را در مجموعههای خود مستقر کردهاند. مسئولیت محیطزیستی؛ یک ارزش سازمانی
انصاری به اقدامات واحدهای منتخب بیستوپنجمین همایش ملی صنعت، معدن و خدمات سبز اشاره کرد و گفت: «استقرار سیستمهای پیشرفته تصفیه پساب، بازچرخانی و استفاده مجدد از آب، افزایش بهرهوری انرژی، بازیافت حرارتی، مدیریت و کاهش پسماند، کاهش انتشار آلایندهها، توسعه انرژیهای خورشیدی و مشارکت در برنامههای ارتقای فرهنگ محیطزیستی، بخشی از اقدامات این واحدهاست. این اقدامات نشان میدهد مسئولیتپذیری محیطزیستی میتواند از یک الزام قانونی فراتر رفته و به یک ارزش سازمانی، سرمایهگذاری راهبردی و مزیت رقابتی برای صنایع تبدیل شود.» او از صنایع و واحدهای تولیدی و خدماتی خواست با الگوبرداری از واحدهای موفق، نظام مدیریت محیطزیست را در مجموعههای خود اجرا کنند: «در دولت چهاردهم باید علاوه بر تقدیر از واحدهای سبز، بسترسازیهای لازم برای حمایت از این مسیر نیز انجام شود. توسعه حمایتهای مالی و اعتباری از سرمایهگذاریهای محیطزیستی، اصلاح سیاستهای قیمتی و یارانهای و اعمال مشوقهای تعرفهای و مالیاتی برای صنایع سبز از جمله اقدامات مؤثر در این زمینه است.» صنعت و محیطزیست مکمل یکدیگرند
«محمد اتابک»، وزیر صنعت، معدن و تجارت، نیز صنعت و محیطزیست را مکمل یکدیگر دانست و گفت: «امروز معیار رقابت در صنعت صرفاً میزان تولید نیست، بلکه میزان مصرف آب و انرژی، نحوه استفاده و بازگشت پسماند و شاخصهای متعدد دیگری نیز در ارزیابی عملکرد آنها مؤثر است.» به گفته او، صنعت سبز بخشی از منطق اقتصادی تولید است: «صنعت سبز با منطق اقتصادی معنا پیدا میکند و برای اجراییشدن کامل آن نیازمند بازنگری در تعریف و الزامات هستیم.» اتابک همچنین به «سند راهبرد ملی صنعتی و ارتقای زنجیرههای ارزش کشور» اشاره کرد و گفت: «این سند، مأموریتمحور است و مشخص شده برای هر یک از استانها چه صنایعی دارای مزیت هستند. همچنین شرایط محیطزیستی مناطق مختلف کشور در این سند مورد توجه قرار گرفته، چراکه الزامات محیطزیستی توسعه صنعت در شمال کشور با جنوب کشور متفاوت است.» برنامه ملی مدیریت پسماندهای صنعتی
وزیر صنعت، معدن و تجارت درباره «برنامه ملی راهبرد مدیریت پسماندها» نیز گفت: «بخشی از پسماندهای کشور صنعتی است. این پسماندها میتوانند مشکلات فراوانی برای محیطزیست ایجاد کنند. برای همین این برنامه با هدف ایجاد تعاریف و الزامات مشخص برای مدیریت پسماندهای صنعتی تدوین و ابلاغ شد. این برنامه زمینهای فراهم میکند تا کشور از نظر برخورداری از اسناد و چارچوبهای اجرایی برای حفاظت از محیطزیست و جلوگیری از آلودگی، روند بهتری را دنبال کند.»
او به اقدامات صنایع در زمینه توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش فشار بر منابع آب اشاره کرد: «صنعت در سالهای اخیر با وجود مشکلات و ناترازیهای موجود، در ایجاد نیروگاههای خورشیدی فعال بوده و همچنین طرح انتقال آب از دریای عمان و خلیج فارس به اصفهان را دنبال کرده است تا از منابع آب زایندهرود استفاده کمتری شود و منابع محیطزیستی برای مردم حفظ شود.» محدودیتهای محیطزیستی توسعه صنعت
«سعید محمودی»، معاون محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیطزیست، نیز با اشاره به آثار آلودگیهای محیطی گفت: «سالانه حدود ۴۰ میلیارد تن کربن وارد جو زمین میشود و حدود یکچهارم مرگومیرهای زودرس در جهان با آلودگیهای محیطی مرتبط است. در ایران نیز براساس آمارهای موجود، سالانه حدود ۶۰ هزار نفر جان خود را در اثر آلودگیهای محیطی، بهویژه آلودگی هوا، از دست میدهند.»
به گفته او، کاهش بارش و روند سریع گرمشدن ایران، برنامهریزی برای آینده و توسعه صنایع را پیچیدهتر کرده است: «در چنین شرایطی، برنامهریزی بلندمدت برای توسعه همزمان صنعت و بهبود شرایط محیطزیست اهمیت ویژهای دارد و مفهوم صنعت سبز باید در چارچوب مدیریت صحیح و نظاممند صنایع دنبال شود.»
محمودی درباره روند انتخاب واحدهای سبز و برگزیده گفت: «فرایند ارزیابی با خوداظهاری واحدهای صنعتی آغاز شد و پس از فراخوان سازمان حفاظت محیطزیست، شرکتها نسبت به معرفی و ارائه عملکرد خود اقدام کردند. پس از آن، ارزیابیها در استانها و در ادامه در ستاد سازمان انجام شد.»
در این دوره، حدود ۲۸۷ واحد صنعتی در فرایند ارزیابی شرکت کردند و پس از بررسی عملکرد آنها، تعدادی بهعنوان واحد سبز، برگزیده یا شایسته تقدیر انتخاب شدند.
