امنیت غذایی ایران در گرو شکستن انحصار چند محصول

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ کشاورزی ایران سال‌ها بر چند محصول اصلی متمرکز بوده است؛ محصولاتی که از حمایت‌های تحقیقاتی، نهاده‌ای، بازار و زیرساختی بیشتری برخوردار بوده‌اند و به همین دلیل توانسته‌اند سهم بیشتری از زمین‌های کشاورزی را به خود اختصاص دهند. اما تغییر شرایط اقلیمی، کاهش دسترسی به آب و افزایش هزینه تولید، این پرسش را جدی‌تر از گذشته مطرح کرده که آیا ادامه این تمرکز می‌تواند پاسخگوی نیازهای آینده کشور باشد؟

مساله فقط کمبود آب نیست. وقتی بخش بزرگی از تولید کشاورزی به تعداد محدودی محصول وابسته باشد، هر شوک اقلیمی، بیماری، آفت یا اختلال در بازار می‌تواند همزمان بخش قابل ‌توجهی از عرضه غذایی را تحت تاثیر قرار دهد. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد نیز تنوع زیستی را یکی از پایه‌های تولید پایدار و امنیت غذایی می‌داند و تاکید دارد که منابع ژنتیکی گیاهی، امکان اصلاح ارقام متناسب با خشکی، شوری، گرما و دیگر تنش‌های محیطی را فراهم می‌کنند. وقتی تنوع از مزرعه حذف می‌شود

تمرکز کشاورزی جهان بر تعداد محدودی از محصولات، پدیده تازه‌ای نیست. داده‌های FAO نشان می‌دهد هزاران‌گونه گیاهی در طول تاریخ برای غذا مورد استفاده انسان قرار گرفته‌اند اما بخش عمده انرژی غذایی جهان امروز از تعداد بسیار محدودی محصول تامین می‌شود. در واقع، حدود ۳۰ محصول زراعی حدود ۹۵ درصد انرژی غذایی جهان را تامین می‌کنند؛ وضعیتی که وابستگی سیستم غذایی به چند محصول اصلی را افزایش داده است.

این تمرکز از نظر اقتصادی در دوره‌ای قابل توجیه بود؛ زیرا افزایش عملکرد، مکانیزه‌شدن، اصلاح ارقام و توسعه بازار باعث شد سرمایه‌گذاری روی محصولات اصلی بازده بیشتری داشته باشد. اما در اقتصاد کشاورزی امروز، معیار «عملکرد در واحد سطح» به ‌تنهایی کافی نیست. محصولی که عملکرد بالایی دارد اما برای تولید آن به آب فراوان، نهاده بیشتر یا شرایط اقلیمی خاص نیاز است، الزاما بهترین انتخاب برای یک کشور خشک و نیمه‌خشک نیست. …