تهدید سفره خانوار ایرانی

حامد آذرگون:  بررسی آمارها نشان می‌دهد سفره خانوارهای ایرانی با روندی شدید، کوچک شده است. هزینه سرانه خوراک در سال 1403 نسبت به سال 1390 بر اساس قیمت‌های واقعی، حدود 43 درصد کاهش یافته است. هر فرد ایرانی در سال 1390 حدودا 2‌میلیون و 660 هزار تومان هزینه خوراک کرده، این هزینه در سال 1403 به حدود یک‌میلیون و 500 هزار تومان کاهش یافته است. الگوی کاهش هزینه‌های خوراکی نشان‌دهنده همزمانی آن با وقوع تحریم‌های اقتصادی است. اولین کاهش شدید در ابتدای دهه 1390 رخ داده و دومین کاهش نیز همزمان با موج دوم تحریم‌ها بوده است. تحریم‌ها از یک‌سو درآمد سرانه را کاهش داده و از سوی دیگر موجب پیشی‌گرفتن تورم خوراکی از تورم کل شده است. خانوارها نیز در پاسخ به این شرایط، هزینه‌های خوراکی خود را برای برآورده کردن سایر نیازهای ضروری، تا حد ممکن کاهش داده‌اند. اهمیت تعیین‌کننده تغذیه برای بقا، موجب شده است ذهن انسان حساسیت بالایی نسبت به خوراک خود داشته باشد. بسیاری از تحولات سیاسی و اجتماعی تاریخ، در پیوند نزدیک با کمیت و کیفیت خوراک بوده است. بررسی هزینه‌های خانوارهای ایرانی حاکی از کوچک شدن سفره آنها در سال‌های گذشته است.

هزینه‌های خوراکی در ابتدای دهه 1390 و همزمان با موج اول تحریم‌ها حدود 20 درصد کاهش یافته است. پس از شوک ابتدایی، سفره خانوارها تا سال 1396 تقریبا بدون تغییر مانده است. در سال 1397 همزمان با خروج آمریکا از برجام و شروع دوباره تحریم‌های اقتصادی، شوک دوم به سفره خانوار وارد شده است. مشابه دوره اول در این دوره نیز، هزینه‌های خوراکی حدود 23 درصد کاهش یافته است. در مجموع پس از وارد آمدن دو شوک پایدار به سفره خانوار، هزینه‌های خوراکی در سال 1403 نسبت به سال 1390 حدود 43 درصد کاهش یافته است. در میان دهک‌های درآمدی مختلف، بیشترین آسیب به دهک اول، یعنی فقیرترین اعضای جامعه، وارد شده است. درحالی‌که سفره میانگین جامعه حدود 43 درصد کوچک شده، سفره این دهک حدود 54 درصد کوچک شده است. در مقابل، دهک دهم با کاهش حدود 35 درصد در هزینه‌های خوراکی، کمترین آسیب را دیده است. پیامدهای ماندگار کاهش تغذیه …