بازتعریف مفهوم «انسجام»؛ پذیرش تفاوت‌ها، همگرایی در اجرای سیاست‌ها

آرمان امروز- گروه سیاسی: با وجود آنکه امروز تقریباً همه جریان‌های سیاسی، از جریان پایداری تا جریان‌های تندرو، بر اهمیت «انسجام» در کشور تأکید دارند و آن را یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد قدرت و بازدارندگی می‌دانند، اما همچنان مفهوم روشنی و تعریف یکسانی از انسجام وجود ندارد. این در حالی است که برای تحقق انسجام، ابتدا باید تعریف دقیق و مشترکی از این مفهوم ارائه شود تا همه جریان‌ها و بخش‌های مختلف کشور برداشت واحدی از آن داشته باشند.

نمی‌توان کشور را با برنامه‌های متضاد یا سیاست‌های متعارض اداره کرد و تحقق توسعه ملی نیازمند حرکت تمامی بخش‌ها بر روی یک ریل واحد است.

انسجام در ادبیات امروز یک اصطلاح علمی با شاخصه‌های مشخص است و به معنای یکی‌شدن، وحدت یا ادغام نیست، بلکه به معنای حرکت هماهنگ اجزای یک سیستم به سمت اهداف متعالی است.

همه اجزای حاکمیت باید در اداره نظام حکمرانی از یک اندیشه سیاسی تبعیت کنند. تکثر سیاسی در سطح اجتماعی به رسمیت شناخته می‌شود، اما در سطح حکمرانی باید انسجام سیاسی شکل بگیرد. نمی‌توان گفت یک تفکر سیاسی در حاکمیت باشد و در مقابل، تفکر سیاسی دیگری که در دولت وجود دارد با آن بجنگد؛ این ضد انسجام است.

صالحی امیری در ادامه، انسجام قومی را یکی از سطوح انسجام دانست و گفت: باید بپذیریم که جامعه متکثری داریم که یکی از وجوه این تکثر، تکثر قومی است. پنج قوم اصلی ایران آذری‌ها، کردها، بلوچ‌ها، عرب‌ها و ترکمن‌ها هستند و در کشور حدود ۶ هزار گویش و نحله‌های فکری متفاوت وجود دارد.

وی «انسجام مدیریتی» را سطح بعدی دانست و افزود: مدیران باید از یک گفتمان تبعیت کنند و نمی‌توان یک مدیر در یک دستگاه تابع یک سیاست باشد و مدیر دستگاه دیگر سیاست متفاوتی را دنبال کند.

او همچنین بر ضرورت انسجام در برنامه‌ریزی کشور تأکید کرد و گفت: کشور را نمی‌توان با چند برنامه متضاد اداره کرد؛ کشور باید با یک برنامه اداره شود.

مریم یارمحمدی، استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی، در گفت‌وگو با روزنامه «آرمان امروز» درباره آسیب‌های نبود انسجام در برنامه‌ریزی و وجود تفکرات سیاسی متعارض در ساختار حکمرانی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین پیامدهای نبود انسجام، ایجاد چندگانگی در تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری است. زمانی که بخش‌های مختلف حاکمیت اهداف، اولویت‌ها و مسیرهای متفاوتی را دنبال کنند، سیاست‌ها یکدیگر را خنثی کرده و امکان دستیابی به اهداف بلندمدت کشور کاهش می‌یابد.

وی افزود: برنامه‌ریزی زمانی می‌تواند به نتیجه برسد که میان نهادهای مختلف، هماهنگی و درک مشترکی از اهداف وجود داشته باشد. اگر یک بخش از حاکمیت برنامه‌ای را دنبال کند و بخش دیگری در جهت مخالف آن حرکت کند، منابع کشور به جای آنکه در مسیر توسعه قرار بگیرند، صرف خنثی کردن تصمیمات یکدیگر خواهند شد.

این استاد دانشگاه ادامه داد: نبود انسجام در برنامه‌ریزی، علاوه بر ایجاد اتلاف منابع، موجب بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری و کاهش پیش‌بینی‌پذیری می‌شود. فعالان اقتصادی، جامعه و حتی مدیران دولتی زمانی می‌توانند تصمیم‌گیری کنند که بدانند سیاست‌های اعلام‌شده از سوی مجموعه حاکمیت در یک مسیر مشخص قرار دارد. یارمحمدی با اشاره به پیامدهای سیاسی این وضعیت گفت: وجود تفکرات سیاسی متعارض در سطح حکمرانی می‌تواند موجب شکل‌گیری پیام‌های متفاوت و گاه متناقض به جامعه شود. این مسئله به مرور زمان اعتماد عمومی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، زیرا مردم با مجموعه‌ای از سیاست‌ها و مواضعی مواجه می‌شوند که مشخص نیست کدام‌یک مبنای تصمیم‌گیری نهایی قرار خواهد گرفت.

وی افزود: تکثر سیاسی به خودی خود تهدید محسوب نمی‌شود و جامعه می‌تواند محل حضور دیدگاه‌ها و گرایش‌های مختلف باشد، اما مسئله زمانی ایجاد می‌شود که این تعارض‌ها بدون سازوکار هماهنگی وارد فرآیند حکمرانی شوند. در چنین شرایطی، به جای آنکه تفاوت دیدگاه‌ها به تصمیم بهتر منجر شود، می‌تواند به اصطکاک نهادی و کاهش کارآمدی منجر شود.

این کارشناس سیاسی تأکید کرد: انسجام به معنای حذف تفاوت‌ها و یکسان‌سازی دیدگاه‌ها نیست، بلکه به این معناست که پس از شکل‌گیری تصمیم، اجزای مختلف نظام حکمرانی در اجرای سیاست‌ها در یک جهت حرکت کنند. اگر هر دستگاه یا جریان سیاسی مسیر مستقلی را دنبال کند، حتی بهترین برنامه‌ها نیز در مرحله اجرا با مشکل مواجه خواهند شد.

یارمحمدی در پایان خاطرنشان کرد: کشور در شرایطی می‌تواند از ظرفیت‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی خود استفاده کند که میان سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و اجرا هماهنگی وجود داشته باشد. کاهش تعارض‌های درون حکمرانی، تعیین اهداف مشترک و ایجاد سازوکار مشخص برای هماهنگی میان نهادها، از الزامات شکل‌گیری انسجام و جلوگیری از هدررفت ظرفیت‌های کشور است.