قتل یک انسان، صرفنظر از نام، جایگاه، عقیده و گرایش او، یکی از هولناکترین اشکال تعرض به کرامت انسانی است. تاریخ حقوق کیفری، از قانون حمورابی و قاعده مشهور «چشم در برابر چشم» تا نظامهای کیفری معاصر، همواره برای سلب عمدی حیات، واکنشی شدید و بازدارنده در نظر گرفته است.
البته حقوق کیفری امروز، تحت تأثیر آموزههای جرمشناسی و عدالت ترمیمی، بیش از گذشته از مجازاتهای خشن و جبرانناپذیر فاصله گرفته و بر اصلاح، بازپروری و ترمیم آسیب تأکید دارد؛ اما این تحول به معنای کماهمیت شدن جان انسان یا چشمپوشی از جنایت نیست.
آنچه در روزهای اخیر راجع به حمیدرضا رجبزاده، مداح منتشر شده، بنا بر گزارش رسانهها، ابعادی فراتر از یک رفتار مجرمانه دارد. در فرضی که گزارشها در جریان تحقیقات قضایی تأیید شود، با رفتاری مواجه هستیم که نهتنها حیات یک انسان را گرفته، بلکه با وارد کردن رنج مضاعف به خانواده قربانی، مرزهای خشونت را به قلمرو دیگری کشانده است.
جنایت علیه یک انسان، جنایت علیه خانواده او نیز هست؛ اما آثار آن به خانواده محدود نمیماند. وقتی آدمربایی و قتل، آن هم با چنین خشونتی، رخ میدهد، احساس امنیت عمومی نیز آسیب میبیند. شهروندی که باید بتواند بدون هراس از ربوده شدن، شکنجه یا کشته شدن زندگی کند، با شنیدن چنین اخباری بخشی از امنیت روانی خود را از دست میدهد.
از همین رو، واکنش به چنین جنایتی باید قاطع، قانونی و عادلانه باشد؛ نه انتقامجویانه و هیجانی. جامعه از دستگاه عدالت انتظار دارد همه ابعاد این جنایت را بدون ملاحظه و با رعایت دقیق تشریفات قانونی روشن کند، عاملان و مسببان این رفتار وحشیانه را شناسایی و پس از اثبات اتهام، متناسب با قانون مجازات کند.
در این میان یک نکته نیز نباید فراموش شود: محکوم کردن قتل، مشروط به اینکه قربانی چه کسی بوده نیست. ممکن است با عقیده، رفتار، شغل یا حتی نگاه سیاسی و اجتماعی یک انسان موافق نباشیم؛ اما هیچ اختلافی مجوز گرفتن جان او نیست. اگر قرار باشد هرکس به دلیل نارضایتی از دیگری، خود را مجاز به حذف فیزیکی او بداند، دیگر چیزی از مفهوم قانون و جامعه مدنی باقی نمیماند.
عدالت دقیقاً برای همین لحظههاست؛ برای آنکه خشم را از انتقام جدا کند، حقیقت را از شایعه جدا سازد و مجازات را از خشونت متمایز کند. قتل یک انسان، هر که باشد، عادی نیست. و جامعهای که به خشونت عادت کند، دیر یا زود امنیت همه اعضای خود را از دست خواهد داد.
انتهای پیام
