برای ایران، توافق مکه همزمان یک هشدار و یک فرصت است. خطای راهبردی تهران این خواهد بود که این توافق را صرفا یک ائتلاف ضدایرانی تلقی کند؛ همانگونه که خطای راهبردی دیگری خواهد بود اگر تصور شود این پیمان هیچ ارتباطی با محیط امنیتی ایران ندارد. واقعیت، پیچیدهتر از هر دو برداشت است. نخست باید توجه داشت که پیدایش توافق مکه محصول یک تحول مهم در ذهنیت امنیتی منطقه است؛ گذار تدریجی از امنیت وارداتی به امنیت منطقهای. عربستان، ترکیه و پاکستان هر سه، با وجود تفاوتهای جدی در سیاست خارجی و روابطشان با قدرتهای بزرگ، به این نتیجه رسیدهاند که محیط جدید منطقه نیازمند ظرفیتهای مستقلتر همکاری و بازدارندگی است. همین واقعیت، بالقوه با یکی از مطالبات دیرینه ایران نیز همپوشانی دارد و آن هم اینکه امنیت خلیجفارس و غرب آسیا باید بیش از گذشته توسط کشورهای منطقه تامین شود.
سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز در واکنش اولیه به این توافق، بر همین جنبه تاکید کرده و آن را نشانهای از تقویت این درک دانسته است که کشورهای منطقه نمیتوانند صرفا بر ادعای آمریکا برای تامین امنیت تکیه کنند.
اما مساله اصلی اینجاست: آیا ایران در معماری جدید امنیت منطقه جایگاهی خواهد داشت یا بیرون از آن باقی خواهد ماند؟ …
