چهارشنبه, ۱۳ تیر, ۱۴۰۳ / 3 July, 2024
مجله ویستا

پورتال های سازمانی رویكردی نوین در مدیریت شبكه محور


پورتال های سازمانی رویكردی نوین در مدیریت شبكه محور

گسترش كاربردهای فناوری اطلاعات در عرصه فعالیت های اقتصادی و اجتماعی سبب ابداع و ارائه راه حل ها و راهكارهای مختلف شده است طبیعی است كه هر یك از این روشها و ابزارها, مبتنی بر نیازی خاص و در جهت رفع مشكلات موجود ابداع و به خدمت گرفته شده اند

در دهه پایانی قرن بیستم و در آستانه ورود به هزاره سوم، ظهور و گسترش فناوری اطلاعات كلیه شئونات زندگی و تعاملات اجتماعی را دستخوش تحول نمود. تا حدی كه تمامی جوامع ناگزیر از رویكرد به آن شدند (رحمتیان ۱۳۸۱). اینترنت شرایط تازه‎ای را پدید آورد كه در آن تولیدكنندگان، تامین‎كنندگان، فروشندگان و مشتریان، و تقریباً همه عوامل دست‎اندركار یك چرخه اقتصادی قادر شدند در یك فضای مجازی مشترك با یكدیگر در ارتباط باشند و به تبادل اطلاعات، خدمات، محصولات و پول بپردازند. اینترنت تئوری‎ها و نظریات جدیدی را به میان آورده است كه یكی از مشخصه‎های اصلی آنها نگاه تازه‎ای به مقوله كسب و كار است (نوعی‌پور ۱۳۸۲).

به جرأت می‎توان گفت كه تجارت الكترونیكی یكی از نمودها و كاربردهای ویژه فناوری اطلاعات است و هم اكنون حجم وسیعی از خرید و فروش‎ها در كشورهای پیشرفته به شیوه الكترونیكی صورت می‎پذیرد. بر اساس آمارهای رسمی اعلام شده، تجارت الكترونیكی آمریكا طی سال ۲۰۰۲ بالغ بر ۶/۱ هزار میلیارد دلار بوده است كه پیش بینی می‎شود در سال ۲۰۰۶ به ۱/۷ هزار میلیارد دلار برسد. تجارت الكترونیكی مالزی در سال ۲۰۰۲، ۷/۱۳ میلیارد دلار بود كه پیش بینی می‌شود در سال ۲۰۰۶ به بیش از ۱۵۸ میلیارد دلار خواهد رسید (شهیدی ۱۳۸۲). بدیهی است كه رسیدن به چنین حجم‎های دلاری در تجارت الكترونیكی بر اساس مدیریت و برنامه ریزی‌های مدون امکانپذیر خواهد بود.

مؤسسات و سازمانهای گوناگونی تاكنون با هدف ارائه راه‎حل‎های نوین جهت تسهیل فرایندهای مدیریتی تشكیل و تأسیس شده‎اند. پورتال‌های سازمانی۱ به عنوان یكی از این راه‎حل‎ها تا حدودی توانسته‎اند انتظارات و امیدهای مدیران را در عرصه‎های گوناگون مدیریت برآورده سازند. معمولاً اولین نگرانی مدیران یافتن اطلاعات جدید و منابع اطلاعاتی موثق است. پورتال‌های سازمانی با بررسی نیازهای اطلاعاتی مدیران، مجموعه‎ای از مسیرهای مطمئن اطلاعاتی را در اختیار آنها می‎گذارند. از آنجایی كه ارائه خدمات پورتال اساساً مبتنی بر شبكه و به ویژه اینترنت می‎باشد، پورتال‌های سازمانی خدماتی فراتر از آدرس دهی اطلاعات را انجام می‎دهند كه معمولاً شامل مواردی نظیر كاوش، سرویس پست الكترونیك، نظر سنجی، گروههای خبری و بحث و غیره است. امكان تعامل دو سویه میان مدیران و كاربران (کارمندان و ارباب رجوع) از طریق وب سایت اصلی پورتال و همچنین دیگر كاربران عضو در یك پورتال سازمانی، زمینه بهره‎برداری هر چه بیشتر از فرصتهایی را كه در عرصه‎های گوناگون پدید می‎آیند، فراهم ساخته است. در ادامه این مقاله نقش و كاركرد پورتال‌های سازمانی را در مدیریت شبكه محور مورد بررسی قرار می‌دهیم.

۲- پیدایش پورتال

همچنان كه استفاده از اینترنت در اوایل سال ۱۹۹۴ آغاز شد و سرعت گرفت، تعداد وب سایتها نیز به شدت افزایش پیدا كرد. این پدیده كه به خودی خود تقویت می‌شد منجر به بروز ضرورت یافتن راهی برای كمك به امر ناوبری۲ یعنی جستجو و تحقیق شد. به این منظور دو نوع از وب سایت‎ها یعنی «فهرست‌های راهنما۳» و «موتورهای جستجو» پا به عرصه ظهور گذاشتند (مجله بزرگراه رایانه ۱۳۸۲).

فهرست‌های راهنما، راهنمایان وب بودند كه متشكل از ویراستاران انسانی بوده و بر اساس مقولات مختلفی مانند هنر، تجارت، خبر، بهداشت و غیره سازماندهی شده بودند. نتیجه نهایی، معمولاً یك «پیوند۴» به یكی از صفحات معین وب بود كه اطلاعات مورد نظر كاربر را در خود داشت.

از طرف دیگر، موتورهای جستجو كلمات كلیدی را از روی صفحات وب در بانكهای اطلاعاتی گردآوری و تنظیم می‌كردند كه جستجوگران می‎توانستند به پرس و جو درباره آنها بپردازند. با وجود گسترش و تكامل موتورهای جستجو همچنان این سئوال به عنوان یك چالش مطرح بود كه چگونه دقیقاً چیزی را به كاربر بدهیم كه او می‎خواهد؟ روند تكاملی وب سایت‎ها سبب شد تا به تدریج استراتژی‎های خود را از «پیوند دادن سریع كاربران» به «سایتهای مقصد» تبدیل نمایند. در این مرحله ناظران صنعتی به فهرست‌های راهنما و جستجوی اولیه عنوان «پورتال» را دادند. این اصطلاح را در سال ۱۹۹۷، هالسی مینور۵ كه در آن زمان رئیس CNET بود، ابداع كرد. این كلمه به همان معنای عادی «دروازه» و «درگاه» است (مجله بزرگراه رایانه ۱۳۸۲).

در حوزه اینترنت تعریف پورتال ماهیت متغیر خود را حفظ كرد. در ساده‎ترین معنا، پورتال دروازه‎ای است به وب. پورتال سكوی پرتابی است كه هر كاربر قبل از رفتن به سراغ مقصدهای دیگر باید به صورت یك صفحه مبدأ از آن استفاده كند. مارشاك۶ معاون گروه پاتریشیا سیبولد۷ می‎گوید: «پورتال‌ها باعث كاهش میزان پرسه زدن افراد در وب می‌شوند» (مجله بزرگراه رایانه ۱۳۸۲). در عین حال پورتال‌ها به تدریج تبدیل به سایتهایی شدند كه هر كاربر در سراسر روز به منظور مدیریت طیف وسیعی از فعالیت‎های روزمره خود، به سراغ آنها می‎رود مانند بررسی كامل تیترهای خبری، قیمت سهام، ارسال نامه الكترونیكی و پیامهای دوربرد و پیوستن به تالارهای گفتگو.

از اینرو پورتال‌ها وظایف بسیار متفاوتی را انجام می‎دهند ولی جوهره همگی آنها متشكل از پنج عنصر اصلی است: مدیریت، جستجو، محتوا، ایجاد گروههای کاری و برنامه‎های خلاقیت فردی.

۳- از پورتال تا یک محل کار الکترونیکی

پورتال نیز همانند اغلب مفاهیم رایج در فناوری اطلاعات بر اثر اینترنت و شبکه گسترده جهانی۸ پدید آمد. کاربران عادی اینترنت معمولاً در هنگام ناوبری اطلاعات و کاوش موارد درخواستی خود در اینترنت مغلوب اقیانوس عظیم اطلاعات می‌شدند. در نتیجه وب سایت‌های کاوش نظیر Yahoo و AOL پدید آمدند تا به کاربران در یافتن مقاصد اینترنتی مورد نظرشان کمک کنند. این پورتال‌های اولیه هیچگونه امکان تنظیم شخصی را به کاربران خود ارائه نمی‌کردند، بنابراین انتظار چندانی نداشتند که کاربران آنها همچنان به آنها وفادار باقی بمانند و از سایتی به سایت دیگری نروند.

پورتال‌ها این وضعیت را با ارائه امکانات تنظیم شخصی به نحو چشمگیری تغییر دادند و کاربران آنها می‌توانستند موضوعات درخواستی خود را مطابق سلیقه، اولویت‌ها یا نیازهای شخصی تغییر دهند و پیوندهای مطلوبی را در ارتباط با موضوعات مختلف نظیر اخبار، اطلاعات بازار بورس و سهام، تیم‌های ورزشی مورد علاقه، اوضاع جوی و هواشناسی و غیره به صورت متمرکز و در یک جا در اختیار داشته باشند. این ویژگی پورتال‌ها سبب شد تا کاربران آنها نوعی تعلق خاطر به آنها پیدا کنند و هر کاربر مرتباً به پورتال شخصی خود مراجعه نماید. همین امر سبب شد تا همان وب سایت‌های کاوش اولیه یعنی Yahoo و AOL با افزودن قابلیت‌های بیشتر به صفحات اصلی خود مانند امکان ارسال سریع پیام‌های کوتاه، گروههای بحث، صفحات شخصی رایگان، آلبوم‌های عکس‌های شخصی و خانوادگی و سرویس‌های رایگان پست الکترونیکی کارایی و بهره‌وری خود را افزایش دهند و در نتیجه وفاداری بیشتری را از سوی کاربران همیشگی خود دریافت نمایند. بدین ترتیب بر اساس مطالعات به عمل آمده روشن شد که کاربران به هنگام مراجعه به این وب سایت‌ها وقت بیشتری را نسبت به گذشته صرف دیدن صفحات گوناگون آنها می‌کنند (گروه نرم‌افزاری آی بی ام ۲۰۰۲).

کاربران سازمانی و به ویژه مدیران نیز به این نتیجه رسیدند که از همان قابلیت‌های پورتال‌های اینترنتی برای مدیریت منابع سازمانی خود اعم از منابع اطلاعاتی و انسانی (پرسنل) استفاده نمایند که البته یافتن اینگونه منابع اطلاعاتی (به لحاظ تخصصی بودن وظایف سازمانها) در اینترنت کار دشواری به نظر می‌آمد. افزودن ابزارهای همکاری، تعامل با سیستم‌های تبادل، گسترش امکانات به تجهیزات ارتباط از راه دور همزمان با جذب کاربران و مشتریان جدید و مرتبط ساختن شرکاء و تأمین کنندگان به یک وب سایت مشترک، سبب شد تا پورتال در مسیر تکاملی خود تبدیل به یک فضای کسب و کار الکترونیکی شود. این امر راهی را برای کاربران فراهم می‌کند تا به وسیله آن منابع، روابط و زنجیره ارزش۹ یک سازمان را جهت انجام بهتر مشاغلشان مدیریت کنند.

۴- پورتال‌های سازمانی

از اوایل سال ۱۹۹۷ كه استفاده از پورتال‌ها در عرصه‎های مختلف كاوش و بازیابی اطلاعات در اینترنت مورد توجه قرار گرفت، بسیاری از سازمانهای تجاری و غیرتجاری به فكر طراحی و ایجاد پورتال‌های سازمانی برای خود و پرسنل و كاربران یا به عبارت بهتر مشتریانشان افتادند. شركت‎هایی مانند مایكروسافت و آی بی ام هم وارد این میدان شدند كه این رقابت همچنان ادامه دارد.

پورتال‌های سازمانی اساساً با دو هدف طراحی و در سطح سازمانها مستقر شدند. این دو هدف شامل مدیریت متمركز اطلاعات تجاری در سازمانها و ارائه خدمات اطلاعاتی روزآمد می‎باشند. پورتال‌های سازمانی از یك سو امكان مدیریت متمركز در سازمان را برای مدیران و معاونان مؤسسات و سازمانها فراهم می‎كنند و پنجره ای شفاف از سازمان را در مقابل چشم آنها قرار می‎دهند و از سوی دیگر كاربران و مشتركین خود را از آخرین اخبار و اطلاعات مربوط به حوزه‎های كاری و تجاری آگاه می‎سازند. این پورتال‌ها علاوه بر اطلاع‎رسانی زمینه‎های تعامل میان مدیران و كارمندان و مشتریان یا كاربران را ایجاد می‎نمایند. محیط شبكه‎ای پورتال‌های سازمانی به گونه‎ای طراحی می‎شود كه یك كاربر پس از ورود به آنها خود را در فضای مجازی یك محیط تجاری یا كاری می‎یابد و علاوه بر انجام امور اجرایی و تجاری در سراسر اوقاتی كه در این محیط به سر می‎برد احساسی از لذت را همراه با آموزش تجربه می‌نماید. یكی دیگر از ویژگی‎های پورتال‌های سازمانی این است كه كاربران با مشاركت در فعالیت‎های مبتنی بر شبكه خلاقیت‎های فردی را در خود پرورش می‎دهند. امكانات تنظیم شخصی‎ كه معمولاً در هر پورتال سازمانی پیش‎بینی و ارائه می‎شود ضمن به چالش گرفتن تجربیات فردی كاربران در كار با امكانات شبكه‎ای و بسترهای ارتباطی، زمینه‎های خلاقیت آنها را به شیوه‎ای كاربردی ایجاد می‎نماید.

قابلیت‎های موجود در پورتال‌های سازمانی نظیر كاوش، فهرستهای موضوعی، سرویس‎های صفحات زرد۱۰ برای یافتن شركت‎های محلی، سرویس‎های یافتن افراد برای ردیابی شماره تلفن‎ها یا آدرس‎های پست الكترونیكی، تیترهای خبری، قیمت سهام، نتایج ورزشی، پیش‎بینی وضع هوا، اطلاعات مسافرتی و پروازی، فهرست رویدادهای محلی، گروهای بحث و گفتگو، تابلوی پیامها، سرویسهای ارسال و دریافت سریع پیامها، آگهی‌ها و پیشنهادهای تجاری، دفترچه‎های آدرس، تقویم و دیگر قابلیت‎های كاربردی حقیقتاً آنها را تبدیل به محیط‎های شبكه‎ای كرده‎اند كه كاربران پس از چند مورد استفاده و بهره‎برداری از آنها دیگر نمی‎توانند از عضویت در آنها چشم‎پوشی كنند. این به معنی وابسته نمودن كاربران به یك محیط خاص شبكه‎ای نیست، بلكه به معنی ایجاد اعتماد در كاربران و مشتریان جهت مراجعه آنها به یك محل خاص در اینترنت به منظور انجام امور تجاری و اداری است.

امروزه روشن شده است كه كاربران پورتال‌های سازمانی حدود یك سوم از زمان خود را صرف انجام جستجو، یك سوم را صرف پیامها و مشاركت در تالارهای گفتگو و یك سوم دیگر را صرف دستیابی به دیگر محتویات می‎كنند (مجله بزرگراه رایانه ۱۳۸۲). امكانات ارتباط از راه دور نظیر سیستم پیام كوتاه۱۱ كارایی پورتال‌های سازمانی را چند برابر ساخته است. كاربران این پورتال‌ها دیگر حتی برای ارتباط با پورتال مورد نظر نیاز به حضور فیزیكی در محل كار یا منزل جهت استفاده از رایانه شخصی ندارند، بلكه می‌توانند از طریق تلفن همراه خود و دیگر تجهیزات ارتباطی بی‎سیم نسبت به امور اداری و بازرگانی خود واكنش‎های مناسب و به موقعی را نشان دهند. به عبارت دیگر پورتال‌ها قادر به بهره‎برداری مفید و مؤثر از فناوری‎های بی‎سیم جهت برآورده ساختن نیازهای ارتباطی مشتركین خود شده‎اند. همه اینها كارایی پورتال‌های سازمانی را بیش از گذشته نمایان ساخته‌اند.

۵- چارچوب یک پورتال

یک فضای کاری پورتال صرفاً با قرار دادن یک طرح جذاب بر روی انبوهی از منابع محتوایی و کاربردهای مربوط به آن که قبلاً کاوش در آنها به سختی صورت می‌گرفت، حاصل نمی‌گردد. در واقع چالش ساختن یک پورتال در سطحی عالی در صفحه واسط کاربر آن نیست، بلکه در فراهم نمودن فرایندهای تجاری و کاری یکپارچه‌ای است که از میان بسیاری از سامانه‌های فناوری اطلاعات می‌گذرند تا چنین فرایندهایی را به صورت یک مجموعه واحد درآورند و قابلیت‌های کاوش جامع، دسترسی و یکپارچه سازی کاربردی، تنظیم شخصی، استقرار، مدیریت، همکاری، مدیریت محتوایی شبکه، استقرار تخصص، هوش تجاری، تجزیه و تحلیل کمی، امنیت و میزبانی دیگر گزینه‌های منحصر به سازمان را ایجاد نمایند. فروشنده ای که شما برای خرید خودتان انتخاب می‌کنید، باید بتواند کلیه این قابلیت‌ها را یا به صورت مستقیم و یا از طریق مجموعه ای از شرکاء فراهم نماید تا آنها را با یکدیگر ترکیب و مجتمع نموده و اطمینان یابد که این خدمات مناسب هستند و تداوم خواهند یافت.

نویسنده: سید علیرضا حجازی

پی‌نوشت‌ها

۱. Enterprise Information Portals (EIPs)

۲. Navigation

۳. Directories

۴. Link

۵. Halcy Minor

۶. Marsh

۷. Patricia Seybold

۸. World Wide Web

۹. value chain

۱۰. Yellow pages

۱۱. Short Message System (SMS)

۱۲. Middleware

۱۳. Extranet

۱۴. Joint Venture

مراجع

بوشهری، علیرضا. ۱۳۸۱. سرمایه‎گذاری مشترك. گسترش صنعت ۶۱۱: ۱۵.

رحمتیان، امیر رضا. ۱۳۸۱. فروش در اقتصاد دیجیتال. گسترش صنعت ۶۱۱: ۱۲-۱۴.

شهیدی، مهدی. ۱۳۸۲. تجارت الكترونیكی ابزاری برای كاهش شكاف دیجیتالی. عصر ارتباط ۲۲: ۵كرامر، كنت. ۱۳۸۱. چارچوبی برای سیاست ملی فناوری اطلاعات. ترجمه محمدرضا میرزا امینی. گسترش صنعت ۶۱۱: ۱۴-۱۵.

مجله بزرگراه رایانه. ۱۳۸۲. پورتال‌های آنلاین. بزرگراه رایانه ۵۶: ۱۲۹-۱۳۱.

نوعی پور، بهروز. ۱۸۲. مدیریت زنجیره فراهم كنندگان. شبكه شهریور: ۴۴-۴۷.

IBM Software Group. ۲۰۰۲. Making Portals Fit for E-Business. KM World Magazine May.

Pelz, A. and C. Harris .۲۰۰۱. The Need for Portals. KM World Magazine December


شما در حال مطالعه صفحه 1 از یک مقاله 3 صفحه ای هستید. لطفا صفحات دیگر این مقاله را نیز مطالعه فرمایید.