واکنش مقامات ایران به این ترفندها محکم بوده و پاسخهایی که هر یک به میانجیها دادند گواهی است بر اینکه ایران از حالت دفاعی به حالت تهاجمی تغییر راهبرد داده است و این شامل شیوخ حاشیه خلیجفارس که بخواهند در نقشه اقتصادی ترامپ وارد شوند نیز میشود!
با وجود آنکه سخنگوی کاخ سفید اعلام کرده در حال حاضر هیچ مذاکرهای میان ایران و امریکا در جریان نیست و دونالد ترامپ نیز مدعی شده تمایلی به گفتوگوی مجدد ندارد و این ایران است که برای مذاکره التماس میکند، اعزام سه میانجی به تهران در کمتر از یک هفته روایت دیگری از تحولات پشتپرده ارائه میدهد که واشینگتن برای مهار تنش و یافتن راهی برای خروج از بنبست، به متحدان منطقهای خود متوسل شده است، چرا که به اذعان رسانهها و تحلیلگران، فشار اقتصادی و تحریمها نمیتواند ایران را به تسلیم وادارد و این راهبرد از پیش شکست خورده است؛ موضوعی که عراقچی نیز بر آن تأکید کرد و با بیان اینکه بازگشت به میز دیپلماسی ناممکن نیست، گفت که فشار و تهدید نتیجهای نخواهد داشت.
با آغاز تحریمهای گسترده امریکا علیه ایران موسوم به «روز دی اقتصادی»، در ظاهر واشینگتن در شرایط کنونی مسیر دیپلماسی را کنار گذاشته و با تشدید فشارهای اقتصادی، سیاست «فشار حداکثری» را جایگزین گفتوگو کرده است.
«کارولین لویت» سخنگوی کاخ سفید روز جمعه تأکید کرد که در حال حاضر هیچ مذاکراتی میان ایران و امریکا در جریان نیست. لویت در گفتوگو با فاکسنیوز مدعی شد: «این وضعیت ادامه خواهد داشت تا زمانی که رئیسجمهور احساس کند شاید آنها به شکلی جدی و معنادار پای میز مذاکره بیایند. ما هنوز چنین چیزی را ندیدهایم». این مقام امریکایی همچنین ادعا کرد: «ایران در موقعیت بسیار ضعیفی قرار دارد و وزیر خزانهداری همچنان از هر ابزار اقتصادی علیه آن استفاده میکند. عملیات خشم حماسی در تضعیف قدرت نظامی ایران موفقیت چشمگیری داشته است». لویت در ادامه با بیان اینکه هدف اصلی رئیسجمهور این بوده و هست که اطمینان حاصل کند ایران به سلاح هستهای دست پیدا نکند، مدعی شد که ترامپ تمامی گزینهها را در قبال ایران روی میز دارد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا هم در واکنشی تند به گزارش شبکه فاکسنیوز، ادعای بیاساس خود علیه ایران را تکرار کرد. ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی «تروثسوشال» نوشت: «جاناتان هانت از فاکسنیوز گزارش بهشدت نادرستی درباره ایران ارائه داده است. من تمایلی به دیدار ندارم، بلکه آنها خواهان دیدار هستند؛ در واقع ایرانیها برای رسیدن به یک توافق التماس میکنند».
ترامپ همچنین با تکرار توهمات قبلی خود، تصویر جدیدی در «تروثسوشال» منتشر کرده که تنگه هرمز را در کنار مجموعهای از قلمروها و مناطق مرتبط با امریکا قرار میدهد. این اقدام چند روز پس از آن صورت گرفت که وی بارها مدعی شد این آبراه باید بخشی از قلمرو امریکا باشد.
والاستریت ژورنال هم روز جمعه به نقل از منابع آگاه گزارش داد که دولت ترامپ بارها به میانجیها اعلام کرده که تمایلی به بازگشت به مفاد تفاهمنامه با ایران ندارد. بر اساس این گزارش، ترامپ سیاست فشار اقتصادی بر ایران را در دستور کار قرار داده و اکنون منتظر است که مشخص شود این سیاست تا چه اندازه میتواند اهداف واشینگتن را محقق کند.
اتکای بیش از حد واشینگتن به اثرگذاری تحریمها و محاصره دریایی در حالی است که بسیاری از رسانهها و تحلیلگران، با استناد به تجربه چهار دهه گذشته، معتقدند فشار اقتصادی نمیتواند تهران را به عقبنشینی یا واگذاری امتیازات وادار کند. سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران هم دیروز با انتشار پیامی در شبکه ایکس نوشت: «بازگرداندن دیپلماسی به مسیر خود ناممکن نیست. این امر به درک یک واقعیت ساده از سوی امریکا بستگی دارد: فشار نتیجه نمیدهد. امریکا باید اعتماد ایجاد کند، با احترام سخن بگوید، حقوق ما را تصدیق کند و به تعهدات خود پایبند باشد».
میانجی قطری در تهران
در حالی که ترامپ ظاهراً چنین وانمود میکند که هیچ تمایلی به گفتوگو ندارد و برای وادار کردن جمهوری اسلامی به تسلیم، روی کارزار فشار اقتصادی حساب ویژهای باز کرده، رفتوآمدهای مکرر هیئتهای میانجی به تهران تصویر متفاوتی ارائه میدهد. در این رابطه، پس از سفر مقامات پاکستانی و عمانی به تهران، روز پنجشنبه نیز محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، وزیر خارجه قطر که کشورش به نوعی نقش میانجی بین ایران و امریکا را ایفا میکند، سومین مقام خارجی بود که ظرف یک هفته برای گفتوگو با مقامات ایرانی درباره تحولات منطقه به تهران آمد.
عراقچی در دیدار با آل ثانی با استقبال از نقشآفرینی کشورهای منطقه برای کاهش تنش، تأکید کرد که وضعیت کنونی نتیجه تجاوز نظامی امریکا و رژیم صهیونیستی، محاصره دریایی و تروریسم اقتصادی علیه ایران است و بازگشت به وضعیت پیش از ۹ اسفند ۱۴۰۴ بدون در نظر گرفتن واقعیات و جنایات وارده ممکن نیست. عراقچی با اشاره به موضع اصولی ایران درباره ضرورت تقویت اعتماد بین کشورهای منطقه با هدف ایجاد سازوکارهای امنیت منطقهای درونزا و مستقل از مداخلات بازیگران بیرونی، یادآوری کرد: نیل به چنین هدفی مستلزم پایبندی همه کشورهای منطقه به اصل حسن همجواری و ممانعت از استفاده امریکا از قلمرو و امکانات آنها برای تدارک و اجرای اقدامات تجاوزکارانه و نیز جنگ اقتصادی علیه ایران است.
وزیر خارجه همچنین با اشاره به ناامنی تحمیلشده بر تنگه هرمز به واسطه تجاوز نظامی امریکایی- صهیونیستی علیه ایران تأکید کرد: نمیتوان بدون در نظر گرفتن واقعیات موجود و نیز جنایات و خسارات وارده به ایران، صحبت از بازگشت وضعیت به قبل از جنگ کرد. عراقچی تأکید کرد که ایران با حسننیت مشغول اجرای تعهدات خود طبق تفاهم خاتمه جنگ، از جمله بند ۵ تفاهم بود که امریکا با نقض عهد روند اجرای تفاهم را مختل کرد و اخیراً نیز با اعلام موج جدید تروریسم اقتصادی، عناد و دشمنی خود با ملت ایران را بیش از پیش آشکار کرد.
عراقچی گفت: «ایران در پیگیری منافع و امنیت ملی خود مصمم و ثابتقدم است و از همه ظرفیتها برای دفاع از حاکمیت ملی و منافع خود استفاده خواهد کرد».
وزیر خارجه قطر نیز طی این دیدار بر ضرورت احترام به حاکمیت کشورهای همسایه و احترام به آزادی کشتیرانی تأکید کرد. آل ثانی همچنین بر اهمیت ادامه تلاشها برای کاهش تنشها و حل اختلافات از طریق گفتوگو تأکید کرد. بر اساس اعلام وزارت خارجه قطر، این نشست به بحث درباره چارچوب پیشنهادی مرحلهای برای ایجاد یک مسیر موقت مشترک دریانوردی از طریق تنگه هرمز نیز اختصاص داشت.
سفر پیدرپی میانجیها به تهران نشان میدهد پشت مواضع تند واشینگتن، نگرانی از تشدید تنشها و تلاش برای یافتن راهی دیپلماتیک برای خروج از بنبست کنونی وجود دارد. ترامپ نیز با توجه به تجربه چهار دهه گذشته بهخوبی میداند که تحریمها بهتنهایی نمیتوانند ایران را به عقبنشینی وادار کنند. به همین دلیل، با فرستادن میانجیها به تهران یکی پس از دیگری، از یک سو تلاش میکند راهی برای خروج از بحرانی که خود ایجاد کرده پیدا کند و از سوی دیگر، وجهه خود را حفظ کند تا چنین نشان دهد که این واشینگتن نیست که برای مذاکره و بازگشت به میز دیپلماسی تقلا میکند، بلکه تهران دنبال توافق است و در نهایت، بازگشت به مسیر گفتوگو را در آستانه انتخابات کنگره به عنوان یک دستاورد تبلیغاتی به افکار عمومی امریکا عرضه کند و خود را پیروز جنگ و طرف برتر این رویارویی نشان دهد که سیاست فشارهای اقتصادی و نظامی او توانسته تهران را تسلیم کند.
این در حالی است که مقامات تهران بارها تأکید کردهاند تا زمانی که مطالبات و شروط ایران از سوی امریکا تأمین نشود، بازگشت به میز مذاکره در دستور کار نخواهد بود و کارزار «فشار حداکثری» نیز نه تنها مواضع ایران را تغییر نمیدهد، بلکه تداوم آن تنها مسیر دستیابی به توافق احتمالی را دشوارتر خواهد کرد. ایران طی شش ماه گذشته، همانگونه که در میدان نظامی توانسته ضرباتی به مواضع امریکا در منطقه وارد کند، در عرصه اقتصادی نیز با تداوم کنترل بر تنگه هرمز و مقابله با تحریمها و محاصره اقتصادی، برنامه فشار واشینگتن را خنثی کرده است.
